10 kỹ năng quan trọng cha mẹ nên dạy con để sử dụng Internet an toàn

Đối với nhiều bậc cha mẹ, vẫn còn ký ức về cuộc sống trước khi Internet xuất hiện. Nhưng với trẻ em ngày nay, Internet gần như là một phần không thể thiếu trong cuộc sống, giống như điện hay nước.

Chỉ với một chiếc điện thoại hoặc máy tính bảng, trẻ có thể học tập, giải trí, kết bạn và tiếp cận lượng thông tin khổng lồ từ khắp nơi trên thế giới. Tuy nhiên, đi cùng với những lợi ích đó là hàng loạt nguy cơ về lừa đảo, xâm phạm quyền riêng tư, bắt nạt trực tuyến và thông tin sai lệch.

Để giúp con tận dụng những mặt tích cực của Internet mà vẫn đảm bảo an toàn, các chuyên gia khuyến nghị cha mẹ nên trang bị cho trẻ 10 kỹ năng và nguyên tắc dưới đây.

1. Hiểu rằng mọi thứ trên Internet đều có thể tồn tại mãi mãi

Điều đầu tiên trẻ cần học là mọi hình ảnh, video hay bình luận đăng lên Internet đều có thể tồn tại rất lâu, kể cả khi đã xóa.

Một bức ảnh, một dòng trạng thái hay một đoạn video đăng lúc còn nhỏ có thể ảnh hưởng đến việc học, công việc hoặc danh tiếng nhiều năm sau.

Quan trọng hơn, việc chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân còn có thể gây ra những rủi ro thực tế.

Ví dụ, nếu trẻ đăng ảnh cả gia đình đang đi du lịch và bật định vị, điều đó vô tình cho người lạ biết ngôi nhà đang không có người ở. Hoặc việc chia sẻ thông tin về tình trạng sức khỏe của bản thân hay người thân cũng có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn trong tương lai.

Hãy dạy trẻ tự hỏi: "Nếu cả lớp, thầy cô hoặc nhà tuyển dụng sau này nhìn thấy nội dung này thì sao?" trước khi nhấn nút đăng.

2. Bảo vệ thông tin cá nhân để tránh bị lừa đảo

Hiện nay có cả một "ngành công nghiệp" kiếm tiền từ dữ liệu cá nhân của người dùng Internet. Trong đó có những hoạt động hợp pháp, nhưng cũng không ít hình thức lừa đảo tinh vi.

Cha mẹ nên giúp con hiểu giá trị của dữ liệu cá nhân như họ tên, địa chỉ, số điện thoại, trường học, mật khẩu hoặc thông tin tài khoản.

Đồng thời, trẻ cần được cảnh báo về các chiêu trò như email giả mạo, tin nhắn yêu cầu đăng nhập, đường link lạ trong game hoặc tập tin đính kèm không rõ nguồn gốc.

Chỉ một cú nhấp chuột vào liên kết độc hại cũng có thể khiến tài khoản bị đánh cắp.

3. Luôn cập nhật ứng dụng và trình duyệt

Việc cập nhật phần mềm không chỉ mang đến tính năng mới mà còn vá các lỗ hổng bảo mật. Tin tặc thường nhắm vào những thiết bị chưa được cập nhật vì chúng dễ bị tấn công hơn.

Vì vậy, cha mẹ nên bật cập nhật tự động, xóa những ứng dụng không còn sử dụng và thường xuyên kiểm tra các bản cập nhật hệ điều hành.

Đây là một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất để bảo vệ thiết bị.

4. Hãy nhớ rằng "miễn phí" luôn có cái giá của nó

Trò chơi miễn phí hay ứng dụng miễn phí không hẳn là miễn phí.

Nhiều dịch vụ thu thập dữ liệu cá nhân để đổi lấy việc người dùng được sử dụng miễn phí, sau đó bán dữ liệu hoặc khuyến khích mua vật phẩm trong ứng dụng.

Các ứng dụng phổ biến như Facebook, Instagram và nhiều ứng dụng khác có thể thu thập rất nhiều thông tin về hành vi sử dụng của người dùng.

Vì vậy, hãy hướng dẫn trẻ chỉ cài ứng dụng cần thiết, đọc kỹ các quyền truy cập trước khi cài đặt và không cấp quyền truy cập danh bạ, vị trí hoặc micro nếu không thực sự cần thiết.

5. Đừng quá cứng nhắc với thời gian sử dụng màn hình

Nhiều phụ huynh thường áp đặt thời gian sử dụng thiết bị điện tử quá nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, Internet ngày nay không chỉ để giải trí mà còn là nơi trẻ học tập, giao tiếp và phát triển các kỹ năng xã hội.

Thay vì chỉ giới hạn số giờ sử dụng, cha mẹ nên quan tâm đến chất lượng thời gian trực tuyến.

Apple, Google và Microsoft đều cung cấp miễn phí các công cụ giúp phụ huynh theo dõi và quản lý thời gian sử dụng thiết bị của con một cách linh hoạt.

6. Biết cách kiểm chứng thông tin khi sử dụng Internet

Một trong những điểm mạnh lớn nhất của Internet là bất kỳ ai cũng có thể chia sẻ thông tin.

Nhưng đó cũng là điểm yếu, bởi không phải mọi thông tin trên mạng đều đúng sự thật.

Video trên YouTube, các bài viết trên mạng xã hội đôi khi chỉ phản ánh quan điểm cá nhân chứ không phải sự thật đã được kiểm chứng.

Do đó, cha mẹ nên dạy trẻ kiểm tra nguồn thông tin, so sánh nhiều nguồn khác nhau, ưu tiên các website chính thống hoặc nguồn học liệu đáng tin cậy, đặc biệt không vội tin hoặc chia sẻ những thông tin giật gân.

Kỹ năng tư duy phản biện sẽ giúp trẻ tránh bị dẫn dắt bởi tin giả và thông tin sai lệch.

7. Hãy thường xuyên trò chuyện với con

Các trò chơi và mạng xã hội thay đổi rất nhanh. Nền tảng phổ biến hôm nay có thể bị thay thế chỉ sau vài tháng.

Do đó, điều quan trọng nhất không phải là cha mẹ phải biết hết mọi ứng dụng mới, mà là duy trì sự giao tiếp cởi mở với con.

Hãy hỏi trẻ những câu hỏi như: Con đang chơi game gì? Con thường xem nội dung nào? Bạn bè của con là ai? Có điều gì khiến con cảm thấy khó chịu trên mạng không?

Khi trẻ cảm thấy được lắng nghe, các em sẽ dễ chia sẻ nếu gặp sự cố như bị bắt nạt hoặc lừa đảo trực tuyến.

8. Tôn trọng con thay vì chỉ giám sát

Các phần mềm kiểm soát của phụ huynh có thể hữu ích, nhưng không nên biến thành công cụ theo dõi mọi hoạt động của trẻ.

Nếu cha mẹ chỉ tập trung giám sát mà không xây dựng niềm tin, trẻ rất có thể sẽ tìm cách vượt qua các biện pháp kiểm soát.

Giải pháp hiệu quả hơn là cùng con thống nhất các quy tắc sử dụng Internet ngay từ đầu, chẳng hạn: Không trò chuyện với người lạ; Không chia sẻ mật khẩu; Không truy cập website không phù hợp.

Khi sử dụng phần mềm kiểm soát, hãy trao đổi rõ với trẻ về mục đích của công cụ này để tạo sự đồng thuận thay vì cảm giác bị theo dõi.

9. Khuyến khích con sáng tạo trên Internet

Internet không chỉ là nơi tiêu thụ nội dung mà còn là môi trường để sáng tạo.

Nếu con yêu thích quay video, viết blog, làm podcast, lập trình hay thiết kế đồ họa, cha mẹ nên khuyến khích và hỗ trợ.

Tuy nhiên, trẻ cũng cần hiểu rằng khi chia sẻ sản phẩm lên Internet, các em có thể phải đối mặt với những bình luận tiêu cực hoặc sự chỉ trích từ người lạ.

Hãy để trẻ cân nhắc kỹ trước khi quyết định công khai tác phẩm của mình và chuẩn bị tâm lý trước những phản hồi trái chiều.

10. Đừng quên dành thời gian rời xa màn hình

Dù Internet mang lại nhiều lợi ích, trẻ vẫn cần có thời gian sống ngoài thế giới số.

Một buổi dã ngoại, chuyến cắm trại không có Wi-Fi, chơi thể thao hay đơn giản là cùng gia đình trò chuyện sẽ giúp trẻ cân bằng cuộc sống và phát triển các kỹ năng giao tiếp trực tiếp.

Đó cũng là cơ hội để cha mẹ gắn kết với con nhiều hơn, thay vì mỗi người đều chăm chú vào màn hình.

An toàn trên Internet bắt đầu từ giáo dục, không phải cấm đoán

Trong thời đại số, việc cấm trẻ sử dụng Internet gần như không còn khả thi. Điều quan trọng hơn là giúp các em hình thành những thói quen tốt ngay từ sớm.

Khi biết bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện lừa đảo, kiểm chứng thông tin, ứng xử văn minh trên mạng và cân bằng giữa cuộc sống trực tuyến với đời thực, trẻ sẽ tự tin tận dụng những lợi ích mà Internet mang lại mà vẫn hạn chế được các rủi ro về an toàn, quyền riêng tư và an ninh mạng.

Thay vì kiểm soát tuyệt đối, cha mẹ nên trở thành người đồng hành, hướng dẫn và lắng nghe. Đây mới là nền tảng giúp trẻ phát triển an toàn và có trách nhiệm trong môi trường số ngày càng phức tạp./.