Ai nắm giữ nguồn dự trữ dầu chiến lược lớn nhất thế giới?

Bước sang tuần thứ ba, cuộc xung đột trực diện giữa Mỹ và Iran gây ra sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử. Giá dầu đã tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 7/2022 vào tối 15/3 (theo giờ Washington), khi chính quyền Tổng thống Trump cho rằng, cuộc chiến với Iran có thể kéo dài thêm vài tuần nữa và ông Trump kêu gọi cộng đồng quốc tế giúp mở lại eo biển Hormuz cho các tàu chở dầu.

Giá dầu Brent, chuẩn mực toàn cầu, tăng 2,9% lên khoảng 106,12 USD/thùng. Giá dầu của Mỹ tăng 2,6% lên 101,53 USD.

Tuần qua, khi 32 quốc gia quyết định xuất cấp dầu thô từ kho dự trữ khẩn cấp nhằm kìm hãm đà tăng phi mã của giá dầu, động thái này đã nhanh chóng bị lu mờ bởi các cuộc tấn công ngày càng leo thang của Iran tại eo biển Hormuz.

Ngày 11/3, các thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) - một liên minh gồm các quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn, đã nhất trí xả hàng trăm triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược của họ.

Thay vì kéo giá dầu đi xuống, giá dầu thô Brent lại nhích lên quanh mốc 100 USD (87,30 Euro)/thùng, sau khi có thời điểm chạm đỉnh 119,50 USD/thùng trong phiên giao dịch.

Cùng thời điểm diễn ra tuyên bố trên, Iran đã gia tăng cường độ các cuộc tấn công tại khu vực trong và xung quanh eo biển Hormuz, nhắm vào nhiều tàu thương mại, bao gồm cả tàu chở dầu và tàu chở hàng bằng tên lửa, máy bay không người lái và chất nổ.

Ngoại trưởng Iran Aragchi ngày 15/3 khẳng định, Eo biển Hormuz không bị phong tỏa. "Nó chỉ bị đóng cửa đối với tàu và tàu chở dầu của Mỹ và Israel, chứ không phải của các nước khác".

Dù vậy, các nhà sản xuất dầu mỏ lớn trong khu vực, bao gồm Ả Rập Xê-út, Iraq, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cũng đã phải cắt giảm sản lượng do các kho chứa nội địa của họ đã gần đầy, càng làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về sự ổn định của thị trường năng lượng.

Dự trữ dầu chiến lược là gì?

Dự trữ dầu chiến lược là kho dự trữ dầu thô do chính phủ kiểm soát, được duy trì để sử dụng trong các tình huống gián đoạn nguồn cung hoặc các trường hợp khẩn cấp trên thị trường.

Kho dự trữ hiện đại đầu tiên được Mỹ thiết lập vào năm 1975, sau khi lệnh cấm vận dầu mỏ của các khối Ả Rập phơi bày điểm yếu cốt tử của hệ thống cung ứng năng lượng toàn cầu. Cú sốc đó đã khiến giá dầu tăng gấp 4 lần, gây ra tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trầm trọng trên khắp phương Tây và cho thấy các nền kinh tế dễ bị tổn thương đến mức nào trước những đợt cắt giảm nguồn cung đột ngột.

Ngày nay, hàng chục quốc gia, chủ yếu là các thành viên IEA, duy trì các kho dự trữ chiến lược như một phần của hệ thống phối hợp chặt chẽ nhằm bảo vệ an ninh năng lượng.

Tổng cộng, các nước thành viên IEA đang duy trì hơn 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ khẩn cấp công, đi kèm với khoảng 600 triệu thùng do khối tư nhân (các ngành công nghiệp) nắm giữ.

Trung Quốc được cho là quốc gia sở hữu lượng dự trữ khẩn cấp lớn nhất, theo sau là Mỹ. Mặc dù Bắc Kinh luôn giữ kín các con số chính xác, công ty phân tích dữ liệu hàng hải và năng lượng Vortexa ước tính tổng kho dự trữ của quốc gia này lên tới khoảng 1,3 tỷ thùng. Lượng dự trữ khổng lồ này được cho là đủ để cung cấp năng lượng duy trì hoạt động của nền kinh tế Trung Quốc trong vòng 3 -4 tháng.

Kho dự trữ liên bang của Mỹ với 415 triệu thùng, được hỗ trợ thêm bởi 439 triệu thùng thuộc sở hữu tư nhân, tương đương với hơn 40 ngày nguồn cung khẩn cấp.

Các thành viên IEA đã nhất trí xả bao nhiêu dầu?

IEA cho biết, các thành viên sẽ xuất cấp 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp của họ. Để so sánh, vào năm 2022 – thời điểm xung đột Nga-Ukraine nổ ra, mức xả kỷ lục trước đó mới chỉ là 182 triệu thùng.

Cơ quan năng lượng có trụ sở tại Paris cho biết, nguồn dự trữ sẽ được tung ra thị trường một cách từ từ, tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của từng quốc gia.

Mỹ sẽ là quốc gia đi đầu với việc đóng góp 172 triệu thùng từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR), bắt đầu từ tuần tới. Kế hoạch xuất cấp dầu của Mỹ dự kiến sẽ được triển khai trong vòng 120 ngày.

Nhật Bản tuyên bố sẽ xả khoảng 80 triệu thùng, tương đương khoảng 45 ngày nguồn cung nội địa, được trích xuất từ cả kho dự trữ của khu vực tư nhân và nhà nước. Các quốc gia đóng góp khác bao gồm Đức, Australia, Pháp, Hàn Quốc và Vương quốc Anh.

Các thành viên IEA được yêu cầu duy trì lượng dự trữ khẩn cấp tương đương khoảng 90 ngày khối lượng nhập khẩu dầu ròng. Tuy nhiên, một ngoại lệ cho phép các nước xuất khẩu lớn như Mỹ - nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, được phép giữ mức dự trữ thấp hơn.

Các quốc gia xuất khẩu ròng thuần túy như Canada, Mexico và Na Uy không có kho dự trữ khẩn cấp quốc gia, nhưng có thể khai thác từ các kho dự trữ thương mại trong thời kỳ khủng hoảng.

Kho SPR của Mỹ chỉ chứa hoàn toàn dầu thô, được lưu trữ trong các hang muối ngầm dọc theo Bờ Vịnh. Các quốc gia khác, bao gồm cả ở châu Âu, lại duy trì sự đa dạng hơn về các sản phẩm trong kho dự trữ chiến lược của họ, bao gồm cả xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không.

Trung Quốc, một quốc gia không phải là thành viên chính thức của IEA, đã không đưa ra bất kỳ thông báo tương tự nào mà thay vào đó đang ưu tiên đảm bảo an ninh nguồn cung trong nước bằng cách tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế. Kế hoạch kinh tế 5 năm mới nhất của Bắc Kinh, vừa được công bố kêu gọi tiếp tục mở rộng hơn nữa dự trữ dầu chiến lược của nước này, tiếp nối chuỗi dài nhiều năm tích cực tích trữ.

Liệu việc xả kho dự trữ có giúp hạ nhiệt giá dầu?

Các nhà phân tích trong ngành công nghiệp dầu mỏ cho rằng, việc mở kho dự trữ chiến lược có thể làm giảm bớt áp lực tức thời trên thị trường, nhưng động thái này hiếm khi mang lại sự sụt giảm giá đáng kể hoặc kéo dài.

Các đợt xả kho này chủ yếu phát huy tác dụng thông qua việc gửi đi tín hiệu về sự đoàn kết và nguồn cung bổ sung, qua đó trấn an các nhà giao dịch rằng, chính phủ các nước sẵn sàng can thiệp nếu tình trạng thiếu hụt trở nên tồi tệ hơn.

IEA thừa nhận lượng xả này chỉ có thể bù đắp cho khoảng 3-4 tuần dòng chảy dầu bị thất thoát từ khu vực Vùng Vịnh. Do đó, mặc dù động thái này có thể giúp kéo giảm vài đô la trên giá dầu, hiệu quả của nó được dự báo sẽ rất hạn chế do khối lượng xả ra là quá nhỏ bé so với quy mô thị trường dầu mỏ toàn cầu lên tới 100 triệu thùng mỗi ngày.

Chuyên gia phân tích David Morrison tại Công ty môi giới Trade Nation của Anh được hãng thông tấn AFP dẫn lời cho biết, nếu các động thái đồng thời của hàng chục quốc gia "nhằm mục đích kìm hãm giá cả, thì họ đã thất bại thảm hại". Ông nhận định thị trường có thể đã diễn giải động thái trên là sự "hoảng loạn", đặt trong bối cảnh Iran đã chặn đứng thực tế điểm yết hầu then chốt Hormuz cũng như những đợt leo thang gần đây.

Tổ chức nghiên cứu Capital Economics có trụ sở tại London nhận định, giá cả nhiều khả năng sẽ tiếp tục đi lên nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa trong một thời gian dài hơn.

"Mặc dù IEA vẫn sẽ còn lượng dầu dự trữ để khai thác sau đợt xả này, nhưng một cuộc xung đột kéo dài hơn có thể dẫn đến những tổn thất lớn hơn tổng lượng dự trữ mà các thành viên IEA đang trực tiếp nắm giữ", Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế về khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics, viết trong một báo cáo nghiên cứu.