Anh hùng phi công Ngô Đức Mai trong ký ức người thân

Lái MiG - 17 hạ “Chuyên gia diệt MiG”

Theo tư liệu lịch sử của Trung đoàn Phòng không 923, ngày 4/3/1966 Ngô Đức Mai (quê xã Hưng Nguyên Nam, tỉnh Nghệ An) cùng đồng đội xuất kích đánh địch bay vào đánh tuyến đường sắt Yên Bái - Phú Thọ. Ở vị trí số 2, được số 1 yểm trợ, đồng chí đã bắn rơi 1 chiếc F-4 của địch.

Đây là trận đầu lập công của Trung đoàn Không quân 923; góp phần xây dựng nên truyền thống “Đã cất cánh là đánh thắng”. Với chiến công này, tháng 4/1966, phi công Ngô Đức Mai cùng với 5 đồng đội vinh dự được gặp Bác Hồ và được Bác tặng Huy hiệu của Người.

Ngày 12/5/1967, với 10 máy bay MiG-17 và 2 máy bay MiG-21 xuất kích, ta đã bắn hạ 5 máy bay Mỹ, đặc biệt người bắn rơi máy bay Đại tá Norman Gaddis là Thượng úy Ngô Đức Mai. Viên Đại tá Mỹ này đã có 4.300 giờ bay, từng là Phó ban Tác chiến thuộc Bộ Tham mưu Không quân Mỹ, được cử sang Việt Nam với chức danh Phó Tư lệnh Không đoàn tiêm kích chiến thuật số 12 để nghiên cứu chiến thuật không chiến và tìm diệt MiG, được cấp trên đặt cho biệt danh “Chuyên gia diệt MiG”.

Các tốp máy bay Mỹ bay vào từ hướng Tây Nam với ý đồ tấn công các mục tiêu quanh Hà Nội. Sở chỉ huy Không quân quyết định cho MiG-17 đánh trước ở vòng trong, còn MiG-21 sẽ xuất kích sau, đánh ở vòng ngoài khi đội hình máy bay Mỹ bay ra.

Biên đội MiG-17 (4 chiếc) do các phi công Cao Thanh Tịnh, Lê Hải, Ngô Đức Mai, Hoàng Văn Kỷ điều khiển nhận lệnh cất cánh từ Sân bay Gia Lâm bay về hướng Tây đến khu vực chiến đấu trên Sân bay Hòa Lạc. Khi đến ngang đỉnh sân bay thì gặp 4 chiếc F-4 của Mỹ, là đội hình máy bay F-4 của Không đoàn 366 do Đại tá Gaddis dẫn đầu.

Máy bay Mỹ liên tục phóng tên lửa và nổ súng quyết liệt vào các máy bay MiG. Được sự dẫn dắt của đài chỉ huy bổ trợ, biên đội MiG của ta đã tách thành 2 tốp chiến đấu kiên cường với máy bay địch. Phi công Ngô Đức Mai và Hoàng Văn Kỷ quần nhau với chiếc F-4C chui từ dưới mây lên, đây chính là chiếc máy bay do Đại tá Gaddis điều khiển. Phi công Ngô Đức Mai nổ 2 loạt súng vào chiếc F-4 của Gaddis, chiếc F- 4C bùng cháy, rơi cách Sân bay Hòa Lạc 20km, Gaddis nhảy dù và bị dân quân bắt sống.

Ngày 3/6/1967, trong một trận đánh không cân sức với đội hình F-105 và F-4 của Mỹ trên vùng trời Bắc Giang, Thượng úy, phi công Ngô Đức Mai đã anh dũng hy sinh. Chiếc MIG-17 và thi thể phi công Ngô Đức Mai được tìm thấy ở địa bàn xã Vũ Xá, huyện Lục Nam (Bắc Giang) và được an táng tại địa phương. Đặc biệt, được gia đình ông Nguyễn Văn Hanh nhận thờ cúng, chăm sóc mộ phần. Năm 1995, phi công Ngô Đức Mai được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Anh hùng, liệt sĩ Ngô Đức Mai yên nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Vũ Xá suốt 58 năm, được chính quyền và nhân dân địa phương chăm sóc chu đáo. Đến tháng 6/2025, hài cốt của ông được gia đình và chính quyền địa phương đưa về an táng tại quê nhà – xã Thông Tân, nay là xã Hưng Nguyên Nam.

Sống mãi cùng gia đình và quê hương

Cuối tháng 4, chúng tôi về xóm Làng Đông, xã Hưng Nguyên Nam, tỉnh Nghệ An để nghe những câu chuyện về Anh hùng, liệt sĩ Ngô Đức Mai (1938 - 1967), người bắn rơi 3 máy bay Mỹ, trong đó có chiếc máy bay của viên Đại tá Norman Gaddis được mệnh danh là “chuyên gia diệt MIG”.

Bà con Làng Đông dẫn tôi về nhà ông Ngô Đức Phượng (SN 1957), là em út của Anh hùng phi công Ngô Đức Mai, người còn lưu giữ ký ức về anh trai của mình. “Anh Mai sinh ra, lớn lên và bước chân ra đi từ mảnh vườn này, nay gia đình chúng tôi đã xây được ngôi nhà lớn, có nơi thờ cúng tươm tất để ghi nhớ về cuộc đời, sự hy sinh của anh để con cháu luôn tự hào về anh”, ông Phượng chia sẻ.

Song thân ông Phượng là cụ Ngô Quang Thiêm và Hoàng Thị Dị (đã mất) sinh được 4 người con (2 trai, 2 gái), Anh hùng Ngô Đức Mai là con thứ 2, ông Phượng là con út. Vợ chồng cụ Ngô Quang Thiêm từng nuôi giấu cán bộ hoạt động bí mật, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ lần lượt 4 người con đều lên đường nhập ngũ.

Anh hùng Ngô Đức Mai nhập ngũ năm 1955, sau đó được cử đi học tại Trường Không quân Trung Quốc. Trở về nước, từ năm 1965 - 1967 là phi công tiêm kích MIG-17, Trung đội trưởng bay, Đại đội 2, Trung đoàn Không quân 923, từng lập được những chiến công hiển hách.

Ông Ngô Đức Phượng kém anh trai Ngô Đức Mai 19 tuổi, khi anh trai hy sinh, ông Phượng mới 10 tuổi.

“Những lần về phép, anh Mai thường có quà, bánh cho bố mẹ và các em. Tôi là em út nên được anh ưu ái, cho phần quà nhiều nhất”, ông Phượng tâm sự. Người em út không thể quên ngày nhận được tin anh hy sinh, bố mẹ suy sụp, suốt mấy ngày không ăn uống, họ hàng và bà con lối xóm đến chia buồn rất đông…

Khi lớn lên, có điều kiện đọc sách, báo và gặp gỡ đồng đội của anh trai, ông Phượng mới hiểu thêm về những chiến công và sự hy sinh của anh trai mình: Người phi công được đánh giá là mưu trí, dũng cảm, linh hoạt với 63 lần xuất kích, bắn rơi 3 máy bay Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi cho đồng đội bắn rơi nhiều máy bay

“

Ở quê, ảnh của Anh hùng, liệt sĩ Ngô Đức Mai được đặt trang trọng ở nhà văn hóa xóm. Tên ông được đặt tên cho một con đường ở thành phố Vinh và mộ của ông đã được đưa về quê mẹ để thêm ấm áp tình thân, gần gũi xóm làng sau gần 60 năm xa cách…”.

Ông Phan Thanh Hà – Xóm trưởng xóm Làng Đông, xã Hưng Nguyên Nam