Kinh tế

Bài 1: Kiến nghị từ cơ sở

Nhật Lân - Tiến Đông | Thiết kế: Hữu Quân • 22/06/2026 15:11

Từ vùng núi cao biên giới như xã Thông Thụ hay xuống đến khu vực đồng bằng sát trung tâm tỉnh như xã Đông Lộc, tất thảy các cấp ủy, chính quyền xã đều ý thức công tác lập đồ án quy hoạch chung là hết sức quan trọng. Tuy nhiên, ở mỗi địa phương, trong quá trình triển khai đều ít nhiều có những khó khăn...

Nhật Lân - Tiến Đông | Thiết kế: Hữu Quân • 22/06/2026

Từ vùng núi cao biên giới như xã Thông Thụ hay xuống đến khu vực đồng bằng sát trung tâm tỉnh như xã Đông Lộc, tất thảy các cấp ủy, chính quyền xã đều ý thức công tác lập đồ án quy hoạch chung là hết sức quan trọng. Tuy nhiên, ở mỗi địa phương, trong quá trình triển khai đều ít nhiều có những khó khăn...

Việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là thay đổi địa giới hành chính hay tổ chức lại bộ máy quản lý nhà nước ở cơ sở. Đây là cơ hội để các địa phương tái cấu trúc không gian phát triển, khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực đất đai, dân cư, hạ tầng và lợi thế tự nhiên. Vì vậy, ngay sau khi các xã mới của tỉnh Nghệ An được thành lập, công tác lập quy hoạch chung được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khác với quy hoạch xây dựng nông thôn mới trước đây chủ yếu giải quyết nhu cầu hạ tầng dân sinh, quy hoạch cấp xã trong giai đoạn hiện nay mang một sứ mệnh lớn hơn nhiều. Đó là định hình không gian phát triển cho cả một vùng lãnh thổ trong tương lai.

Tại xã Thông Thụ - địa phương được hình thành từ việc sáp nhập hai xã Đồng Văn và Thông Thụ của huyện Quế Phong cũ. Những ngày đầu vận hành bộ máy mới, chính quyền địa phương đã khẩn trương bắt tay vào công tác chuẩn bị lập quy hoạch chung. Điều này cũng được xác định là chìa khóa để mở ra một hướng phát triển hoàn toàn mới.

Với diện tích hơn 706km² với dân số trên 8.400 người và nằm trên tuyến Quốc lộ 48, địa phương có cửa khẩu phụ Thông Thụ thông thương với Cửa khẩu Nậm Tạy (huyện Sầm Tạy, tỉnh Hủa Phăn, nước CHDCND Lào). Đây được xem là lợi thế lớn để phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại biên giới và dịch vụ logistics trong tương lai.

Ông Bùi Văn Hiền - Bí thư Đảng ủy xã Thông Thụ cho biết, ngay từ khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, địa phương đã xác định quy hoạch là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu nhằm định hình không gian phát triển lâu dài. Định hướng quy hoạch của xã sẽ tập trung các vùng phát triển kinh tế: Du lịch sinh thái gắn với nuôi trồng thủy sản vùng lòng hồ thủy điện Hủa Na; bảo tồn và phát triển vùng trồng các loài dược liệu quý và lâm sản có giá trị như chè hoa vàng, đẳng sâm, cây quế, mắc ca, lùng... gắn với bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học; vùng phát triển chăn nuôi đại gia súc. Địa phương cũng hướng tới nghiên cứu quy hoạch hạ tầng thương mại gắn với Cửa khẩu Thông Thụ, trong đó, khu vực bản Mường Phú (cách Cửa khẩu Thông Thụ khoảng 5km), được định hướng quy hoạch xây dựng chợ biên giới và cảng cạn tập kết hàng hóa.

Những định hướng này thể hiện tư duy phát triển địa phương cho mục tiêu lâu dài bền vững, tạo động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, theo ông Hiền, xã Thông Thụ thuộc khu vực biên giới nên phần lớn các định hướng này khi triển khai phải tuân thủ các quy định liên quan đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Vì vậy, địa phương rất cần sự hướng dẫn, hỗ trợ từ các bộ, ngành Trung ương và các sở, ngành cấp tỉnh.

Bí thư Đảng ủy xã Thông Thụ Bùi Văn Hiền cũng thẳng thắn trao đổi về tiến độ lập quy hoạch chung của xã mình, rằng: “Theo kế hoạch, công tác lập quy hoạch chung của Thông Thụ sẽ hoàn thành vào quý I/2027, chậm hơn so với nhiều địa phương khác trên địa bàn tỉnh. Nguyên nhân chủ yếu là do xã thiếu nhân lực có chuyên môn về công tác xây dựng, quy hoạch. Và hơn cả là hiện địa phương vẫn chưa được bố trí kinh phí nên chưa thể ký kết hợp đồng với đơn vị tư vấn để triển khai các bước tiếp theo. Tuy nhiên, nhận thức rõ vai trò đặc biệt quan trọng của quy hoạch đối với sự phát triển lâu dài nên đã chủ động chuẩn bị từ rất sớm. Hiện nay, địa phương đã xây dựng đề cương, rà soát hiện trạng, cập nhật các định hướng phát triển mới và sẵn sàng triển khai ngay khi được bố trí nguồn lực...”.

Cùng quan điểm, bà Nguyễn Thị Hoài - Chủ tịch UBND xã Thông Thụ cho biết, xã đang thương thảo hợp đồng với đơn vị tư vấn. Tuy nhiên, địa phương đang gặp nhiều khó khăn về kinh phí và nhân lực. "Xã gần như không có nguồn thu ngân sách, trong khi đội ngũ cán bộ chuyên môn về xây dựng, quy hoạch rất thiếu. Hiện nay các đơn vị tư vấn có năng lực cũng không nhiều. Trong khi đó, quy hoạch các xã Thông Thụ, Đồng Văn cũ nằm trong quy hoạch cấp huyện, nay bỏ cấp huyện thì quy hoạch xã phải được tích hợp trong quy hoạch chung của tỉnh nên yêu cầu cao hơn rất nhiều...", bà Hoài chia sẻ.

Châu Bình là 1 trong 9 xã của tỉnh không thực hiện sáp nhập, dù đứng độc lập nhưng theo Chủ tịch UBND xã Lô Văn Thế: Quy hoạch cấp xã hiện nay không còn đơn thuần là quy hoạch xây dựng nông thôn mới như trước đây, mà phải tìm ra hướng phát triển lâu dài, tạo động lực tăng trưởng cho địa phương. Bởi vậy, công tác chuẩn bị cho việc lập đồ án quy hoạch chung của xã Châu Bình được triển khai sớm và tích cực. Địa phương xác định trọng tâm là quy hoạch hạ tầng phát triển kinh tế - xã hội, phát triển nông - lâm nghiệp, xây dựng cụm công nghiệp và thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến nông, lâm sản. Đặc biệt, xã đã xây dựng kế hoạch phát triển du lịch đến năm 2030 với kỳ vọng sẽ khai thác hiệu quả những lợi thế từ vùng lòng hồ Bản Mồng và các tài nguyên thiên nhiên sẵn có.

Tuy nhiên, theo ông Thế phân tích, định hướng phát triển du lịch gắn với hồ chứa nước Bản Mồng để thành công cần đảm bảo tính liên kết vùng hết sức chặt chẽ với các địa phương lân cận như xã Tam Hợp và xã Quỳ Châu. Bên cạnh đó, hồ chứa nước Bản Mồng là công trình cấp quốc gia, việc đưa vào quy hoạch xã để khai thác phát triển du lịch cần phải xin ý kiến các cấp có thẩm quyền.

Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay ở Châu Bình liên quan đến quy hoạch đất ở. Với phần lớn diện tích tự nhiên là đất lâm nghiệp, người dân sinh sống phân tán trên các sườn đồi, sườn núi nên quỹ đất ở chưa được xác lập rõ ràng. Vì vậy, để lập đồ án quy hoạch chung, xã sẽ phải dành nhiều thời gian rà soát, bổ sung quỹ đất ở nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và chuyển đổi mục đích sử dụng đất theo quy định.

Tam Hợp là “láng giềng” của xã Châu Bình. Ở đây, cấp ủy, chính quyền địa phương nhìn nhận công tác lập quy hoạch chung là bước đột phá, là nền tảng phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho địa phương. Theo ông Nguyễn Duy Hưng - Chủ tịch UBND xã Tam Hợp, ngay sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, địa phương đã bắt tay vào việc lập quy hoạch; hiện đã có quyết định chỉ định thầu đơn vị tư vấn và đang hoàn thiện các bước tiếp theo.

Mục tiêu của địa phương là xây dựng xã phát triển theo hướng nông thôn mới bền vững, có cơ cấu kinh tế hợp lý, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội từng bước hoàn thiện, đồng thời hình thành không gian đô thị phù hợp với xu thế phát triển mới. Vùng trung tâm hành chính của xã được dự kiến quy hoạch mới rộng khoảng 50ha thay vì sử dụng lại các trụ sở cũ.

Tam Hợp gồm 4 xã Yên Hợp, Đồng Hợp, Tam Hợp, Nghĩa Xuân của huyện Quỳ Hợp (cũ) nhập lại, vì vậy, kinh phí để lập đồ án quy hoạch khá lớn, khoảng 1 tỷ đồng, trong khi ngân sách xã chỉ cân đối được một phần. Bên cạnh đó, một khó khăn vướng mắc đang cản trở tiến độ lập đồ án quy hoạch là sự tồn tại của quy hoạch Khu công nghiệp Sông Dinh được phê duyệt từ năm 2011 nhưng nhiều năm qua chưa được triển khai, chiếm giữ một diện tích quỹ đất dự kiến phát triển của địa phương. "Nếu quy hoạch Khu công nghiệp Sông Dinh không được rà soát, điều chỉnh hoặc có hướng xử lý rõ ràng thì sẽ ảnh hưởng đến việc lập quy hoạch chung của xã..." - Chủ tịch UBND xã Tam Hợp Nguyễn Duy Hưng nói.

Quy hoạch tồn tại nhiều năm không triển khai, hoặc có triển khai nhưng có nhiều tồn tại, hạn chế thực chất không phải câu chuyện riêng của xã Tam Hợp. Vì lẽ này, chính quyền một số xã như Quỳ Châu, Quỳ Hợp... đã phải có văn bản đề xuất Sở Công Thương có kiến nghị để cấp có thẩm quyền đưa quy hoạch một số cụm công nghiệp trên địa bàn ra khỏi quy hoạch tỉnh.

Hay như với xã Đông Lộc, địa phương được thành lập từ các xã Khánh Hợp, Nghi Thạch và Thịnh Trường của huyện Nghi Lộc cũ, quá trình xây dựng định hướng phát triển cũng đang chịu tác động từ nhiều quy hoạch khác nhau. Ông Nguyễn Đức Thọ - Chủ tịch UBND xã Đông Lộc cho biết, địa phương đã hoàn thành đề cương quy hoạch, đồng thời rà soát các dự án đầu tư, các nhà đầu tư đang hoạt động trên địa bàn để cung cấp số liệu cho đơn vị tư vấn. Tuy nhiên, Quy hoạch tỉnh Nghệ An hiện chưa xác định rõ vai trò của khu vực Đông Lộc. Trong khi đó, định hướng phát triển của địa phương lại chịu tác động lớn từ không gian đô thị Vinh và hành lang kinh tế ven biển.

"Xu thế phát triển hiện nay đòi hỏi Đông Lộc phải chuyển dần từ sản xuất nông nghiệp sang dịch vụ, thương mại và đô thị. Nhưng địa phương đang chịu sự chi phối của nhiều quy hoạch khác nhau như Quy hoạch tỉnh, Quy hoạch hai bên Đại lộ Vinh - Cửa Lò và Quy hoạch Khu kinh tế Đông Nam. Nếu các quy hoạch này chưa hoàn thiện hoặc chưa được điều chỉnh thống nhất thì rất khó để xã xây dựng một bản quy hoạch khả thi và có tính định hướng lâu dài..." - Chủ tịch UBND xã Đông Lộc Nguyễn Đức Thọ trao đổi.

(Còn nữa)