Xã hội

Bài 3: Thắp sáng tri thức nơi biên cương Tổ quốc

Thành Chung, Thành Cường, Hoài Thu, Hải Thượng • 22/12/2025 15:28

Giữa rừng núi trập trùng, nơi khói bếp vẫn còn len qua mái nhà tranh, nơi tiếng gà gáy vang cả hai nước, có những “người thầy giáo mang quân hàm xanh” vẫn ngày ngày gieo chữ, dạy dân bản biết đến thế giới số... Người lính Cụ Hồ không chỉ giữ đất, giữ trời mà còn thắp lên ánh sáng của tri thức, giúp cho đồng bào vùng cao thoát mù chữ, thoát nghèo, bắt kịp cuộc sống hiện đại.

Giúp bà con trở thành công dân số

Trong buổi chiều nhạt nắng ở bản Huồi Cáng 1 - bản trung tâm xã Bắc Lý, tiếng gõ bàn phím lách cách vang vang nơi "Ngôi nhà thiện nguyện" (do Đồn Biên phòng Mỹ Lý lập nên) như một bản nhạc vui tai. Tại đây, “lớp học số” của Đồn Biên phòng Mỹ Lý mở ra đang có 6 học viên - là những người dân trong xã đang ngồi ngay ngắn, mắt chăm chú nhìn vào màn hình. Có người còn lóng ngóng, tay rụt rè rê chuột nhưng ai cũng háo hức lạ kỳ.

“Rồi, bác bấm vào đây, đăng nhập vào tài khoản Cổng dịch vụ công Quốc gia nhé”, Trung tá Nguyễn Xuân Hóa - Chính trị viên Phó Đồn Biên phòng Mỹ Lý kiên nhẫn hướng dẫn học viên.

Từ năm 2022, Đồn Biên phòng Mỹ Lý đã vận động, kêu gọi quyên góp để xây dựng phòng máy tính miễn phí gồm 10 máy có kết nối Internet, đặt tại “Ngôi nhà thiện nguyện” ở bản Huồi Cáng 1. Vào mùa Hè, tại phòng máy tính miễn phí này, Đồn Biên phòng Mỹ Lý mở lớp dạy tin học miễn phí cho học sinh. Đến nay, Đồn đã mở được 3 lớp với 60 học sinh theo học. Lúc nông nhàn, các cán bộ chiến sĩ Đồn lại hướng dẫn bà con làm quen với máy tính, điện thoại thông minh.

Cô giáo Lô Trà Giang - giáo viên Trường PT Dân tộc bán trú TH Bắc Lý 1 vẫn thường đưa học sinh đến để được thực hành thêm tin học chia sẻ: “Học sinh vùng biên ít có điều kiện tiếp cận công nghệ. Từ khi bộ đội mở lớp, các em biết đánh chữ, gửi gmail, truy cập các trang web học tập, bổ sung nhiều kiến thức bổ ích, bước vào thế giới tri thức số. Còn người lớn thì biết nộp hồ sơ online, tra cứu thông tin”.

Đến tháng 8/2025, khi Bộ Quốc phòng và tỉnh Nghệ An phát động phong trào “Bình dân học vụ số”, lớp học tin học của Đồn Biên phòng Mỹ Lý đã được nâng cấp thành “Lớp bình dân học vụ số cho người dân xã Bắc Lý”. Mỗi ngày, người dân khi nhàn rỗi thì đến đây học. Trong lớp, ngoài “thầy giáo biên phòng”, còn có cán bộ xã cùng hướng dẫn cách tạo tài khoản công dân điện tử, sử dụng các ứng dụng tiện ích.

“

Người dân nơi đây vốn thiệt thòi, ít cơ hội học hành. Chúng tôi giúp họ làm quen với công nghệ cũng chính là giúp họ bớt thiệt thòi. Đó là nhiệm vụ mới của người lính trong thời đại số

Trung tá Nguyễn Xuân Hóa - Chính trị viên Phó Đồn Biên phòng Mỹ Lý

Trung tá Nguyễn Xuân Hóa - Chính trị viên Phó Đồn Biên phòng Mỹ Lý cho biết: Nội dung mà chúng tôi hướng dẫn gồm cách sử dụng máy vi tính, thiết bị công nghệ thông minh, các phần mềm tiện ích; tạo tài khoản trên cổng dịch vụ công quốc gia để thực hiện các thủ tục hành chính; các kiến thức về phòng, chống bị lừa đảo trực tuyến... Người dân nơi đây vốn thiệt thòi, ít cơ hội học hành. Chúng tôi giúp họ làm quen với công nghệ cũng chính là giúp họ bớt thiệt thòi. Đó là nhiệm vụ mới của người lính trong thời đại số.

“

Các anh Biên phòng dạy tôi tích hợp giấy tờ vào VNeID, cách nhận biết tin giả, phòng bị lừa đảo. Tôi còn dạy lại cho chồng nữa. Giờ người lạ gọi điện, tôi biết cách kiểm tra

Chị Lữ Thị Đun, bản Huồi Cáng 1, xã Bắc Lý

Có mặt tại lớp học, anh Cụt Văn Thuyên (39 tuổi, ở bản Huồi Cáng 2) hãnh diện chia sẻ: “Nhờ hướng dẫn, tôi đã tạo được tài khoản trên Cổng dịch vụ công Quốc gia; tự nộp hồ sơ, theo dõi quá trình xử lý hồ sơ, thanh toán phí, lệ phí. Hồi trước làm cái gì cũng phải lên xã, mất cả ngày. Giờ tôi biết vào mạng, nộp hồ sơ, thanh toán tiền điện, làm bảo hiểm. Cái gì cũng nhanh, đỡ mất thời gian”... Tương tự, chị Lữ Thị Đun (29 tuổi, bản Huồi Cáng 1) phấn khởi khoe: “Các anh Biên phòng dạy tôi tích hợp giấy tờ vào VNeID, cách nhận biết tin giả, phòng bị lừa đảo. Tôi còn dạy lại cho chồng nữa. Giờ người lạ gọi điện, tôi biết cách kiểm tra”.

Nhờ lớp tin học, bình dân học vụ số, nhiều người dân xã Bắc Lý vốn chỉ quen làm nương rẫy nay đã trở thành “công dân số” - biết làm thủ tục hành chính điện tử, biết bảo vệ tài khoản cá nhân. Người dân trong xã, bản còn lập nhóm Zalo để báo tin sạt lở, cháy rừng hay đơn giản là chia sẻ hình ảnh mùa ngô trúng vụ.

“

Xã đã phối hợp cùng Đồn Biên phòng Mỹ Lý phát động phong trào “Bình dân học vụ số” trong toàn xã,... giúp người dân không bị tụt hậu, học hỏi thêm những cách làm hay, hiệu quả để thoát nghèo

Đồng chí Lữ Quang Hưng - Bí thư Đảng ủy xã Bắc Lý

Đồng chí Lữ Quang Hưng - Bí thư Đảng ủy xã Bắc Lý cho biết: Xã đã phối hợp cùng Đồn Biên phòng Mỹ Lý phát động phong trào “Bình dân học vụ số” trong toàn xã. Ngoài lớp “Bình dân học vụ số”, thời gian tới, chúng tôi sẽ mở thêm các lớp bồi dưỡng kiến thức số, kỹ năng số cho cán bộ xã và bản, đoàn viên, thanh niên. Sau các lớp học này, những nhân tố tham gia sẽ về các bản để tiếp tục hướng dẫn cho từng người dân; giúp người dân không bị tụt hậu, học hỏi thêm những cách làm hay, hiệu quả để thoát nghèo.

Khai sáng vùng biên

Ở vùng biên xứ Nghệ, những người lính Cụ Hồ chính là những “thầy giáo” thực hiện nhiệm vụ khai tâm, mở trí cho bà con. Trong tháng 10/2025, lớp học xóa mù chữ tại bản Piêng Vai (xã Mỹ Lý) mở lại sau 2 tháng tạm nghỉ do bão lũ. Piêng Vai nằm cách trung tâm xã khoảng 30 km, giao thông đi lại khó khăn. Bản có 73 hộ, cùng 368 nhân khẩu là đồng bào dân tộc Mông, đời sống còn nhiều khó khăn. Đến nay, vẫn còn nhiều phụ nữ trong bản chưa biết đọc, viết chữ phổ thông nên không thể thực hiện các giao dịch cá nhân.

Con đường bản vẫn còn lầy lội bùn đất. Vậy mà tối nào, các bà, các chị cũng gùi đèn pin, vượt đường xa đến lớp. Lớp học nhỏ, đơn sơ đặt ở điểm Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Mỹ Lý 1. Mỗi tối, tiếng đánh vần, tiếng cười vẫn rộn ràng. Bên cạnh các anh bộ đội là thầy cô Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Mỹ Lý 1. Họ kiên trì dạy 10 phụ nữ lớn tuổi viết chữ, tính toán, đọc báo, ký tên.

Bà Vừ Y Xài, 48 tuổi, người dân bản Piêng Vai tay cầm cuốn vở cũ, cười hiền: “Trước đây, chữ với tôi khó lắm. Giờ viết được tên mình, tôi mừng lắm. Các anh biên phòng như con cháu trong nhà, vừa tặng bò, cho giống cây, giờ lại dạy chữ. Ở bản ai cũng quý các anh. Lớp học mở ra từ tháng 5/2025. Nếu không xảy ra lũ lụt thì đến nay chắc chúng tôi đã biết đọc, biết viết rồi”.

Không chỉ có mỗi lớp học ở bản Piêng Vai, ở khu vực biên giới Nghệ An, đã có khá nhiều lớp xóa mù chữ được các đồn biên phòng phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền, trường học tổ chức. Đó là các lớp xóa mù chữ do Đồn Biên phòng Nậm Càn mở năm 2018; 2 lớp xóa mù chữ do Đồn Biên phòng Tri Lễ mở ở 2 bản Huồi Mới, Mường Lống vào năm 2022 và 2023-2024; lớp xóa mù chữ do Đồn Biên phòng Tam Hợp mở ở bản Phồng vào năm 2023-2024.

Trung tá Hồ Xuân Toán - Chính trị viên Phó Đồn Biên phòng Tri Lễ kể: “Lớp xóa mù chữ mới nhất do Đồn phối hợp cùng Đoàn Kinh tế Quốc phòng 4 mở ở nhà văn hóa bản Mường Lống có 50 người tham gia. Kết thúc giai đoạn 1 vào tháng 5/2024, lớp đã có 35 người hoàn thành chương trình, trong đó có 18 chị em đọc, viết thành thạo. Từ cuối tháng 9/2024, lớp xóa mù chữ bản Mường Lống đã bước vào giai đoạn 2”.

Ở lớp xóa mù chữ bản Mường Lống, cùng với chương trình dạy chữ, các “thầy giáo” còn khéo léo kết hợp tuyên truyền cho chị em về đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, việc ăn ở hợp vệ sinh, bài trừ các hủ tục lạc hậu. Người dân bản Mường Lống bảo rằng, “Các anh nói dễ hiểu lắm, nghe một lần là nhớ”. Chị Xồng Y Đà, 34 tuổi, ở bản Mường Lống chia sẻ niềm vui: “Sau khoảng 3 tháng được các thầy giáo dạy, tôi đã biết đọc, biết viết, biết tính toán, nhắn tin trên điện thoại. Kết thúc lớp học giai đoạn 1, tôi đã có thể thi đậu bằng lái xe máy. Giờ tôi chở nông sản ra trung tâm xã bán, tự ghi sổ, không phải nhờ ai nữa rồi”.

“

Việc lan tỏa tri thức số, kỹ năng số cho cán bộ, người dân trong giai đoạn hiện nay là rất quan trọng. Nó mở ra cánh cửa mới - nơi tri thức trở thành động lực thay đổi cuộc sống. Từ biết đọc, họ biết làm thủ tục, tính toán buôn bán; từ biết sử dụng công nghệ, họ kết nối với thế giới bên ngoài. Đó là hành trình từ bóng tối ra ánh sáng, từ cái nghèo đến tự chủ phát triển kinh tế

Đại tá Trần Đăng Khoa - Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh

Nhiều năm qua, các lớp học như thế đã trở thành hình ảnh thân thuộc của vùng biên Nghệ An. Mỗi con chữ, mỗi buổi học là một bước đi nhỏ nhưng bền bỉ trên hành trình khai sáng. Đại tá Trần Đăng Khoa - Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh cho biết: Sau khi tổ chức thành công các lớp xóa mù chữ, ở thời điểm này, Bộ đội Biên phòng Nghệ An đang đẩy mạnh phong trào "Bình dân học vụ số", lan tỏa tri thức số, kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ . Sau khi đã được học tập nâng cao năng lực số, thành thạo kỹ năng số, các cán bộ, chiến sĩ biên phòng sẽ tiếp tục trở thành “thầy giáo” để lan tỏa tri thức số cho người dân vùng cao.

Theo Đại tá Trần Đăng Khoa, việc lan tỏa tri thức số, kỹ năng số cho cán bộ, người dân trong giai đoạn hiện nay là rất quan trọng. Nó mở ra cánh cửa mới - nơi tri thức trở thành động lực thay đổi cuộc sống. Từ biết đọc, họ biết làm thủ tục, tính toán buôn bán; từ biết sử dụng công nghệ, họ kết nối với thế giới bên ngoài. Đó là hành trình từ bóng tối ra ánh sáng, từ cái nghèo đến tự chủ phát triển kinh tế./.

(Còn nữa...)