Báo động hiểm họa mùa mưa bão

Mùa mưa là mùa lo sạt lở

Tại xóm Quang Sơn 1, xã Văn Hiến, gia đình bà Lê Thị Mai đã quen với việc chuẩn bị sẵn phương án di chuyển trước mỗi mùa mưa, bão. Ban ngày còn có thể quan sát tình hình, nhưng về đêm, nỗi lo càng lớn bởi nếu xảy ra sạt lở, việc đưa người và tài sản ra khỏi khu vực nguy hiểm sẽ khó khăn hơn.

“Đến mùa mưa, đêm cũng không ngủ được. Phải chuẩn bị người chạy trước, sau đó mới đến vật nuôi và lương thực. Nghe báo bão là sợ, mất ăn mất ngủ”, bà Mai cho biết.

Với những hộ dân sống gần khu vực có nguy cơ, sơ tán khi xuất hiện dấu hiệu mất an toàn đã trở thành phương án quen thuộc. Người dân được di chuyển đến nhà văn hóa hoặc những khu vực cao ráo, an toàn, chờ khi thời tiết ổn định mới trở về.

Nhưng với người dân, việc năm nào cũng phải chuẩn bị một phương án rời nhà khiến cuộc sống luôn bất an. Tại xóm Vĩnh Sơn 1, xã Anh Sơn Đông, nỗi lo của ông Lê Trung Chính gắn trực tiếp với sườn núi phía sau nhà. Khu vực này từng xảy ra sạt lở vào năm 2020. Có vị trí sụt lún khoảng 2m. Từ đó đến nay, cứ bước vào mùa mưa, gia đình ông lại chủ động chuẩn bị lương thực, đồ dùng thiết yếu và sẵn sàng di chuyển khi có nguy cơ mất an toàn.

Những bao tải được chuẩn bị từ trước để khi cần có thể đưa đi ngay. Trong tình huống khẩn cấp, người được ưu tiên di chuyển trước; sau đó mới tính đến trâu bò, lương thực và những tài sản thiết yếu.

“Cơ bản là người đi trước, rồi sau đó mới tính đến lương thực, trâu bò, tài sản. Có khi là bộ đội qua chở đi cả đêm. Đến hết mùa mưa mới dám về”, ông Chính chia sẻ.

Khoảng 6 năm qua, mùa mưa đối với gia đình ông Chính luôn đi kèm với sự thấp thỏm. Điều khiến người dân lo nhất là ngoài những dấu hiệu có thể nhìn thấy trên bề mặt, những biến động bên trong sườn núi không phải lúc nào cũng nhận biết được bằng mắt thường.

Theo ông Cao Thanh Lương - Phó Chủ tịch UBND xã Anh Sơn Đông, hiện tượng sạt lở tại khu vực đã xuất hiện từ năm 2020. Trước mùa mưa, bão, địa phương chủ động rà soát, cảnh báo và xây dựng phương án di dời người dân khi có nguy cơ mất an toàn. Khi cần thiết, lực lượng công an, quân sự được huy động để hỗ trợ người dân đến nơi tránh trú.

Nỗi bất an của người dân dưới chân núi cũng là thực tế đang diễn ra ở nhiều nơi trên địa bàn Nghệ An. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện ghi nhận 1.217 điểm sạt lở, với tổng chiều dài hơn 227 km. Các điểm sạt lở đã ảnh hưởng đến 2.878 hộ dân và 1.596 công trình hạ tầng; trong đó có 413 điểm đặc biệt nguy hiểm và 556 điểm nguy hiểm.

Đáng chú ý, riêng vùng 1 - khu vực có địa hình miền núi phức tạp đã chiếm tới 916 điểm, tương đương 75% tổng số điểm sạt lở, ảnh hưởng đến 1.823 hộ dân.

Những con số này cho thấy phía sau nỗi lo của từng hộ dân là một nguy cơ rộng hơn. Khi mưa lớn kéo dài, những khu vực từng xuất hiện sụt lún, nứt gãy hoặc nằm dưới chân các sườn dốc đều cần được đặt trong trạng thái cảnh giác cao hơn.

Và với người dân, điều đáng sợ nhất không chỉ là những vết nứt đã nhìn thấy, mà còn là những chuyển động âm thầm trong lòng đất mà họ không thể biết trước.

Chủ động để không bị bất ngờ

Trong điều kiện chưa thể xử lý ngay tất cả các điểm có nguy cơ, việc phòng ngừa và chuẩn bị phương án ứng phó từ cơ sở có ý nghĩa quan trọng.

Các địa phương cần tiếp tục rà soát những khu vực có nguy cơ, theo dõi các dấu hiệu sụt lún, nứt gãy; đồng thời cảnh báo kịp thời để người dân chủ động di chuyển khi xuất hiện dấu hiệu mất an toàn.

Phương châm “4 tại chỗ” cần được chuẩn bị từ trước khi thiên tai xảy ra. Khi có tình huống khẩn cấp, việc sơ tán người dân phải được ưu tiên, nhất là tại những khu vực đã được xác định có nguy cơ cao.

Với những hộ dân như bà Mai, ông Chính, một cuộc sơ tán có thể giúp tránh được nguy hiểm trước mắt. Nhưng điều họ mong muốn vẫn là một giải pháp lâu dài để không phải năm nào cũng sống trong tình cảnh chuẩn bị chạy khỏi nhà khi mùa mưa lũ đến.