Bốn kỷ vật và tuổi xuân bất tử của người lính trẻ

Đó là Giấy chứng minh quân nhân, Thẻ đoàn viên, Lý lịch quân nhân và Lý lịch đoàn viên - những hiện vật tưởng như bình dị nhưng lại lưu giữ trọn vẹn hành trình trưởng thành của một thanh niên Nghệ An từ ngày nhập ngũ đến khi trở thành người chiến sĩ cách mạng.

Ngày 1/10/1962, Giấy chứng minh quân nhân số 31066 được cấp, đánh dấu thời khắc Nguyễn Thế Tư chính thức đứng trong hàng ngũ Quân đội nhân dân Việt Nam. Thời điểm ấy, miền Bắc đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh xây dựng lực lượng, sẵn sàng chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam. Giống như hàng vạn thanh niên cùng thời, người con quê Thanh Chương đã gác lại tuổi trẻ riêng để khoác lên mình màu áo lính.

Chỉ gần ba tháng sau ngày nhập ngũ, đúng 22/12/1962 - ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, Nguyễn Thế Tư được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam. Đến hôm nay, tấm Thẻ đoàn viên số 111023 vẫn còn được lưu giữ gần như nguyên vẹn tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh.

Tấm thẻ nhỏ, bìa màu đỏ nâu đã sẫm màu theo năm tháng, trên mặt ngoài vẫn còn dập nổi biểu tượng của Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam. Bên trong, những trang giấy màu xanh nhạt đã ngả vàng, xuất hiện nhiều vết ố thời gian, nhưng các dòng chữ viết tay, con dấu đỏ và chữ ký xác nhận vẫn còn khá rõ. Chữ ký của đoàn viên cùng các trang ghi việc đóng đoàn phí năm 1963 vẫn được bảo tồn, giúp tái hiện chân thực quá trình sinh hoạt Đoàn của người chiến sĩ trẻ trong quân ngũ.

Trong số những thông tin được ghi trên tấm thẻ, dòng chữ viết tay ở mục "Tại Chi đoàn: Cao Thế Chiến" có ý nghĩa đặc biệt. Đây không chỉ là tên một tổ chức Đoàn mà còn là một chi tiết tư liệu quý. Đối chiếu với lịch sử Trung đoàn 101 cho thấy, Chi đoàn Cao Thế Chiến là tổ chức Đoàn mang tên Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Thế Chiến - Đại đội phó Đại đội 2, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325, người đã anh dũng hy sinh trong chiến đấu và trở thành biểu tượng giáo dục truyền thống của đơn vị.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, việc lấy tên các Anh hùng liệt sĩ đặt cho các chi đoàn trong quân đội là một phong trào do Trung ương Đoàn và Tổng cục Chính trị phát động nhằm giáo dục lý tưởng cách mạng, khơi dậy tinh thần thi đua và ý chí chiến đấu của đoàn viên, thanh niên. Vì vậy, việc liệt sĩ Nguyễn Thế Tư được kết nạp vào Đoàn tại Chi đoàn Cao Thế Chiến, cùng với các thông tin về phiên hiệu C2.D9.E101.F325 ghi trong Lý lịch đoàn viên, là những căn cứ tư liệu quan trọng, góp phần làm rõ quá trình công tác của anh trong đội ngũ Trung đoàn 101, Sư đoàn 325.

Đặc biệt hơn, tấm thẻ được cấp đúng ngày 22/12/1962 – ngày truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam. Sự trùng hợp về thời gian ấy như một dấu mốc đẹp trong cuộc đời người lính trẻ: từ đây, anh không chỉ là một quân nhân mà còn là một đoàn viên, mang trong mình lý tưởng của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng cả dân tộc bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Giá trị của sưu tập hiện vật càng được củng cố khi đối chiếu với Lý lịch đoàn viên lập ngày 18/4/1963, trong đó ghi rõ phiên hiệu C2.D9.E101.F325 (Đại đội 2, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325). Đồng thời, Lý lịch quân nhân lập ngày 15/1/1963 còn lưu bút tích nhận xét của thủ trưởng đơn vị Phạm Công Chuẩn, phản ánh phẩm chất, tinh thần kỷ luật và ý thức rèn luyện của người lính trẻ.

Từ những tư liệu gốc ấy, hành trình quân ngũ của liệt sĩ Nguyễn Thế Tư hiện lên ngày càng đầy đủ: người thanh niên quê Thanh Tường nhập ngũ năm 1962, trưởng thành trong đội ngũ Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325 - đơn vị chủ lực cơ động có nhiều đóng góp trên các chiến trường.

Ngày 12/3/1969, đồng chí anh dũng hy sinh tại Mặt trận Đường 9 - Bắc Quảng Trị và hiện yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn (Khu 4, Hàng L, mộ số 85).

Điều đáng quý là sau hơn sáu thập kỷ, cả sưu tập giấy tờ vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, việc còn lưu giữ đầy đủ hồ sơ cá nhân của một liệt sĩ là trường hợp rất có ý nghĩa. Không chỉ có giá trị về mặt hiện vật, cụm tư liệu này còn góp phần bổ sung nguồn sử liệu gốc phục vụ nghiên cứu lịch sử quân đội, phong trào thanh niên và truyền thống cách mạng của Nghệ An.

Đối với công tác giáo dục truyền thống, những hiện vật ấy có sức lan tỏa đặc biệt. Trước bốn trang giấy đã nhuốm màu thời gian, người xem không chỉ đọc được những dòng kê khai lý lịch hay những ký hiệu quân sự, mà còn cảm nhận được khát vọng cống hiến của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam. Họ từng có những ước mơ rất đỗi bình dị, nhưng khi Tổ quốc cần, đã sẵn sàng gác lại tất cả để lên đường.

Đối với gia đình và quê hương Thanh Tường, nay là Đại Đồng, đó là những kỷ vật vô giá về người con đã hiến dâng tuổi xuân cho đất nước.

Đối với Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh, đây là một cụm hiện vật quý hiếm, góp phần gìn giữ ký ức lịch sử và kết nối quá khứ với hiện tại.

Còn đối với thế hệ hôm nay, bốn kỷ vật ấy nhắc nhở rằng hòa bình không đến từ những điều giản đơn mà được đánh đổi bằng máu xương, tuổi trẻ và lý tưởng của biết bao người con đất Việt...