Brussels phản ứng mạnh trước nguy cơ Mỹ can thiệp nền chính trị châu Âu

"Điều chúng tôi không thể chấp nhận là mối đe dọa can thiệp vào nền chính trị châu Âu", Chủ tịch Hội đồng Châu Âu (EC) Antonio Costa tuyên bố hôm 8/12 tại một cuộc thảo luận ở Viện Jacques Delors (Brussels).

Phát biểu của ông Costa, vốn nhấn mạnh vào chủ quyền của châu Âu, được đưa ra nhằm đáp trả bản chiến lược an ninh quốc gia mới của Mỹ - một văn bản mà theo DW đang bị xem là sự xúc phạm đối với "lục địa già".

Chính phủ Mỹ thường xuyên công bố lộ trình cho chính sách an ninh tương lai. Tài liệu này được xem là chỉ dấu cho những gì châu Âu có thể kỳ vọng từ Washington. Tuy nhiên, phiên bản mới nhất lại chứa đựng nhiều chỉ trích gay gắt nhằm vào các thể chế châu Âu.

Cáo buộc "nền dân chủ lâm nguy"

Trong lời tựa của chiến lược an ninh quốc gia, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã định hình ngay giọng điệu chủ đạo: "Tài liệu này là lộ trình để đảm bảo nước Mỹ vẫn là quốc gia vĩ đại và thành công nhất trong lịch sử nhân loại".

Chính quyền Mỹ nêu rõ quan điểm ưu tiên theo đuổi lợi ích quốc gia. Dù châu Âu vẫn được coi là đối tác chiến lược, nhưng lại trở thành mục tiêu của hàng loạt chỉ trích trên diện rộng. Suy thoái kinh tế, tự do chính trị bị kìm kẹp và chính sách di cư sai lầm... Từ góc nhìn của Washington, châu Âu đang đi sai hướng.

Các thể chế châu Âu bị cáo buộc là hạn chế quyền tự do ngôn luận, trấn áp phe đối lập và làm phai nhạt bản sắc quốc gia. "Nếu các xu hướng hiện tại tiếp tục, lục địa này sẽ không còn có thể nhận ra trong vòng 20 năm tới hoặc ít hơn", văn bản này nhận định, đồng thời nhấn mạnh: "Kỷ nguyên di cư ồ ạt phải chấm dứt".

Chính sách "giao dịch", không phải ngoại giao

Bà Judy Dempsey từ tổ chức nghiên cứu Carnegie Europe coi văn bản này là sự tiếp nối của chính sách MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại). "Giờ đây chúng ta đã biết chính quyền Trump đứng ở đâu", bà nói với DW.

Theo bà Dempsey, đây "không phải là chính sách ngoại giao, mà là chính sách giao dịch. Nghĩa là: Mọi thứ đều có cái giá của nó. Đây là cốt lõi của MAGA". Chiến lược này làm rõ rằng, nếu muốn có quan hệ tốt, Mỹ sẽ bảo vệ các chính sách kinh tế và thương mại của mình đến cùng.

Hơn nữa, Chính phủ Mỹ dự định sẽ tự mình hành động và hỗ trợ "điều chỉnh" con đường hiện tại của châu Âu. Văn bản nêu rõ: "Mục tiêu của chúng ta là giúp châu Âu sửa chữa quỹ đạo hiện tại", thông qua việc nuôi dưỡng "sự kháng cự đối với quỹ đạo hiện tại của châu Âu ngay bên trong các quốc gia châu Âu". Chính quyền Mỹ cũng bày tỏ quan điểm tích cực về ảnh hưởng của các "đảng phái yêu nước tại châu Âu".

Theo một báo cáo gần đây của Đài Phát thanh quốc gia Đức Deutschlandfunk, đây có thể là tín hiệu cho thấy sự gia tăng liên kết giữa đảng cực hữu AfD của Đức và các chính trị gia Cộng hòa hàng đầu của Mỹ.

Những tác động cụ thể đã bắt đầu xuất hiện qua chỉ thị của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio: Ông đã yêu cầu các nhà ngoại giao Mỹ tại châu Âu vận động các chính phủ quốc gia sở tại hạn chế nhập cư càng nhiều càng tốt.

Khác biệt quan điểm về Nga - Ukraine

Để ổn định kinh tế châu Âu, việc giải quyết cuộc xung đột Nga -Ukraine nằm trong lợi ích của Mỹ. Tuy nhiên, chính quyền Trump lại thấy mình "bất đồng với các chính trị gia châu Âu, những người có kỳ vọng phi thực tế về cuộc chiến", theo tài liệu chiến lược.

Ông Ian Lesser - Giám đốc điều hành văn phòng Brussels của Quỹ Marshall Đức, lý giải rằng, hai bên có những góc nhìn hoàn toàn khác biệt.

"Trong khi chính quyền Mỹ coi đây đơn giản là một vấn đề khó chịu cần được sửa chữa và gạt sang một bên để chuyển sang các vấn đề khác, thì ở châu Âu rõ ràng có lợi ích trong việc nhìn thấy một lệnh ngừng bắn và một giải pháp dàn xếp", ông Lesser nhận định.

"Tại châu Âu... điều này được hiểu là biểu tượng của một vấn đề lớn hơn nhiều: Làm thế nào để sống chung với Nga và một nước Nga hung hăng hơn trong tương lai".

Bà Kaja Kallas: "Một phần chỉ trích là đúng"

Trong khi nhiều nhà quan sát EU lo ngại về các tín hiệu từ Mỹ, các chính trị gia hàng đầu của khối vẫn cam kết với quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương. Đại diện cấp cao EU về Chính sách Đối ngoại, bà Kaja Kallas, đã nỗ lực đưa câu chuyện trở lại giọng điệu ngoại giao thân thiện.

"Tất nhiên là có rất nhiều chỉ trích, nhưng tôi nghĩ một phần trong đó cũng đúng", bà phát biểu về tài liệu chiến lược tại Diễn đàn Doha 2025 cuối tuần qua. "Châu Âu đã đánh giá thấp sức mạnh của chính mình, đặc biệt là đối với Nga, và chúng ta nên tự tin hơn. Mỹ vẫn là đồng minh lớn nhất của chúng ta. Và lợi ích của Mỹ là chúng ta cùng làm việc với nhau".

Bà Anitta Hipper - phát ngôn viên của Ủy ban châu Âu (EC), cũng nhấn mạnh trong cuộc họp báo hôm 8/12 rằng: "Khi nói đến các quyết định liên quan đến Liên minh châu Âu, chúng được đưa ra bởi Liên minh châu Âu, vì Liên minh châu Âu, bao gồm cả những quyết định liên quan đến quyền tự chủ về quy định và bảo vệ tự do ngôn luận của chúng tôi".

Kết lại vấn đề, Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Antonio Costa khẳng định: "Mỹ không thể quyết định thay cho công dân châu Âu xem bên nào đúng, bên nào sai". Ông nhấn mạnh rằng, để tự bảo vệ mình, không chỉ trước các đối thủ mà còn trước cả những đồng minh đang thách thức mình, châu Âu cần phải tự củng cố sức mạnh.