Bước tiến mới về sản xuất và xuất khẩu viên nén gỗ ở Nghệ An

Tiềm năng và thế mạnh

Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển ngành sản xuất viên nén gỗ ở quy mô lớn. Trước hết là lợi thế về diện tích rừng trồng và nguồn nguyên liệu ổn định. Hàng triệu ha rừng sản xuất, chủ yếu là keo, bạch đàn, được khai thác theo chu kỳ ngắn đã tạo ra nguồn cung nguyên liệu liên tục, phù hợp với sản xuất nhiên liệu sinh khối.

Song song với đó, ngành chế biến gỗ phát triển mạnh đã tạo ra lượng lớn phế phẩm như mùn cưa, dăm bào, đầu mẩu gỗ - nguồn nguyên liệu đầu vào quan trọng cho sản xuất viên nén.

Việc tận dụng các phế phẩm này để sản xuất viên nén gỗ không chỉ giúp gia tăng giá trị tài nguyên rừng mà còn hạn chế lãng phí, giảm áp lực xử lý chất thải, phù hợp rõ nét với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn. Thay vì bị bỏ đi hoặc sử dụng với hiệu quả thấp, các phụ phẩm gỗ được đưa vào chuỗi sản xuất mới, trở thành nguồn năng lượng tái tạo có giá trị kinh tế cao.

Một thế mạnh khác của Việt Nam là chi phí sản xuất cạnh tranh, nhờ nguồn nguyên liệu tại chỗ, chi phí lao động hợp lý và hệ thống doanh nghiệp chế biến gỗ sẵn có. Điều này tạo lợi thế đáng kể khi tham gia thị trường viên nén gỗ toàn cầu, nhất là tại các thị trường đòi hỏi nguồn cung lớn, ổn định và giá cả hợp lý.

Trong bức tranh chung đó, khu vực Bắc Trung Bộ, đặc biệt là Nghệ An, với lợi thế về nguyên liệu hiện có một số nhà máy sản xuất viên nén gỗ trọng điểm. Nghệ An là tỉnh có diện tích rừng lớn thứ hai cả nước, trong đó rừng trồng sản xuất chiếm tỷ lệ cao, phân bố trên nhiều huyện miền núi. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển các ngành chế biến lâm sản, trong đó có viên nén gỗ, theo hướng quy mô và bền vững.

Những năm gần đây, Nghệ An đã thu hút nhiều doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực năng lượng sinh khối và sản xuất viên nén gỗ. Nhà máy Nghe An Agricultural Materials Joint Stock Corporation (AGRIMEX) – KA-Grimex, sản xuất viên nén gỗ quy mô lớn tại KCN Tri Lễ, xã Yên Xuân, vốn đầu tư khoảng 14 triệu USD và công nghệ hiện đại, hiện đã sản xuất thử sản phẩm viên nén xuất khẩu.

Nhà máy này được xây dựng trên diện tích trên 15 ha, sử dụng công nghệ tiên tiến nhằm tối ưu hiệu quả và giảm tác động môi trường. Công ty TNHH Biomass Fuel Việt Nam ở khu công nghiệp VSIP Nghệ An. Dự án được xây dựng trên diện tích 5 ha, với tổng vốn đầu tư 24,4 triệu USD từ nhà đầu tư Nhật Bản. Nhà máy chuyên sản xuất viên nén gỗ sinh khối, sản phẩm nhiên liệu sạch, thân thiện với môi trường, phục vụ các nhà máy công nghiệp và nhiệt điện với công suất thiết kế hàng trăm nghìn tấn sản phẩm mỗi năm. Sản phẩm sản xuất tại đây chủ yếu phục vụ xuất khẩu sang Nhật Bản và nhiều thị trường khó tính khác.

Ngoài ra còn có Công ty BVN Thanh Chương Joint Stock Thanh Chương ở xã Hoa Quân, công suất 150 tấn/năm hiện đã đi vào hoạt động. Nhìn chung, các nhà máy được đầu tư tương đối bài bản, áp dụng công nghệ hiện đại, công suất lớn, hướng mạnh vào thị trường xuất khẩu.

Ngoài ra còn một số doanh nghiệp khác đăng ký như Công ty cổ phần Năng lượng ĐKC, công suất thiết kế khoảng 120.000 tấn/năm. Hoạt động sản xuất viên nén gỗ đang có nhiều lợi thế, không chỉ tận dụng nguyên liệu tại chỗ mà còn gắn với liên kết vùng nguyên liệu, hình thành chuỗi giá trị từ trồng rừng - chế biến - xuất khẩu và hướng đến thị trường ngoài nước trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Xuất khẩu viên nén gỗ tăng

Trong những năm gần đây, Việt Nam nổi lên như một trong những nước xuất khẩu viên nén gỗ lớn nhất thế giới. Theo thống kê của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), sản lượng viên nén gỗ xuất khẩu của Việt Nam đạt hơn 7 triệu tấn vào năm 2025, đem lại giá trị hơn 805 triệu USD, tăng trưởng mạnh so với các năm trước. Thị trường xuất khẩu chủ lực gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, chiếm trên 90% tổng lượng sản phẩm xuất khẩu cả nước. Tính đến tháng 12/2025, sản xuất viên nén gỗ Việt Nam xuất khẩu hơn 16.000 lô hàng, do gần 500 doanh nghiệp của Việt Nam xuất khẩu đến các nước chứng tỏ mạng lưới sản xuất – xuất khẩu đang ngày càng sâu rộng.

Cùng với sự phát triển của sản xuất trong nước, xuất khẩu viên nén gỗ đang trở thành một điểm sáng trong cơ cấu xuất khẩu lâm sản của Việt Nam. Nhu cầu nhập khẩu viên nén gỗ tại các thị trường lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu tiếp tục gia tăng, gắn với chính sách giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng. Đây là những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững, song cũng mang lại giá trị ổn định và lâu dài cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong tình hình đó, Nghệ An đang từng bước khẳng định vị thế là một trong những địa phương ở khu vực Bắc Trung Bộ xuất khẩu viên nén gỗ tăng khá. Sản lượng và kim ngạch xuất khẩu tăng lên qua các năm cho thấy ngành này đang chuyển từ giai đoạn hình thành sang phát triển rõ nét, với sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp địa phương vào chuỗi cung ứng quốc tế. Năm 2025, hoạt động xuất khẩu viên nén gỗ tại Nghệ An cũng diễn ra sôi động. Trong đó, Công ty cổ phần Năng lượng Sinh khối Việt Nhật là doanh nghiệp tiêu biểu.

Theo số liệu tờ khai hải quan Khu vực XI, năm 2025, Công ty CP Năng lượng Việt Nhật đã xuất khẩu khoảng 61.053 tấn sản phẩm được sản xuất từ gỗ keo lai, dùng làm chất đốt, hàng mới 100%, vận chuyển bằng đường biển và thanh toán bằng USD. Tổng kim ngạch xấp xỉ 8,68 triệu USD. Các lô hàng xuất khẩu có đơn giá dao động từ 133 đến 146,85 USD/tấn. Hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp không chỉ đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu lâm sản của tỉnh Nghệ An, mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao giá trị rừng trồng và hình thành chuỗi giá trị sản xuất - chế biến - xuất khẩu tương đối hoàn chỉnh.

Cũng theo Hải quan khu vực XI, trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh cũng phát sinh 1 doanh nghiệp thực hiện xuất khẩu viên nén gỗ tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 5,2 triệu USD. Mặc dù số lượng doanh nghiệp và tờ khai chưa nhiều, song giá trị kim ngạch đạt được cho thấy quy mô lô hàng tương đối lớn và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Ông Phạm Văn Hoá, Giám đốc Sở Công thương Nghệ An cho rằng: Việc cả Nghệ An và Hà Tĩnh đều ghi nhận kim ngạch xuất khẩu viên nén gỗ ở mức hàng triệu USD cho thấy khu vực Bắc Trung Bộ đang từng bước hình thành vai trò là vùng sản xuất và xuất khẩu năng lượng sinh khối quan trọng. Triển vọng xuất khẩu viên nén gỗ được đánh giá là tích cực trong trung và dài hạn, nhất là khi nhu cầu năng lượng sinh khối trên thế giới tiếp tục tăng.

Viên nén gỗ (wood pellets) là sản phẩm nhiên liệu sinh khối được sản xuất bằng công nghệ ép nén từ mùn cưa, dăm gỗ, cành nhánh và các phế phụ phẩm phát sinh trong quá trình khai thác, chế biến gỗ. Trong bối cảnh thế giới đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng theo hướng giảm phát thải và sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo, viên nén gỗ ngày càng được coi là một trong những giải pháp quan trọng, có thể thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất điện, sưởi ấm và công nghiệp.

Nghệ An đang là địa phương có tiềm năng về xuất khẩu viên nén gỗ. Hiện nay, để phát huy hiệu quả, các địa phương cần tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp phát triển vùng nguyên liệu bền vững, hoàn thiện hạ tầng logistics, cảng biển, đồng thời thúc đẩy các chứng nhận về tính hợp pháp và bền vững của sản phẩm. Khi chuỗi sản xuất, chế biến, xuất khẩu được hoàn thiện, viên nén gỗ không chỉ là mặt hàng xuất khẩu có giá trị mà còn là hướng đi phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của khu vực Bắc Trung Bộ.