C-RAM: Hệ thống phòng thủ tầm cực ngắn bảo vệ các căn cứ quân sự Mỹ

C-RAM (Counter Rocket, Artillery, and Mortar) là hệ thống phòng thủ tầm cực ngắn được quân đội Mỹ triển khai nhằm bảo vệ tính mạng binh sĩ và cơ sở hạ tầng trọng yếu trước các cuộc tấn công phi đối xứng. Được ví như một “máy cưa” hỏa lực khi khai hỏa, hệ thống này tạo ra lớp bảo vệ cuối cùng giúp đánh chặn các mối đe dọa từ trên không ngay tại các tiền đồn quan trọng.

Nguồn gốc và quá trình phát triển từ hải quân lên bộ

Khái niệm về hệ thống C-RAM bắt đầu được quân đội Mỹ phát triển vào khoảng năm 2004, xuất phát từ yêu cầu cấp bách trên chiến trường Iraq. Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, các căn cứ của Mỹ và liên quân tại Baghdad, đặc biệt là Vùng Xanh, liên tục hứng chịu các đợt nã rocket, đạn pháo và đạn cối bất ngờ. Sự cơ động của đối phương khiến việc phản pháo truyền thống trở nên kém hiệu quả, đòi hỏi một hệ thống có khả năng đánh chặn mục tiêu trực tiếp trên không.

Để giải quyết bài toán này, các kỹ sư quân sự Mỹ đã cải tiến hệ thống pháo phòng thủ tầm cực ngắn (CIWS) Phalanx – vốn là lớp phòng thủ tiêu chuẩn trên tàu chiến của Hải quân Mỹ từ những năm 1970 do Tập đoàn Raytheon sản xuất.

Tập đoàn Raytheon đã thực hiện tinh chỉnh hệ thống này bằng cách gắn lên một rơ-moóc bánh lốp để tăng tính cơ động, kết nối với hệ thống radar cảnh báo sớm trên bộ và đặt tên là Centurion C-RAM. Kể từ khi triển khai lần đầu vào năm 2005, C-RAM đã trở thành trang bị tiêu chuẩn tại hầu hết các căn cứ quan trọng của quân đội Mỹ tại khu vực Trung Đông.

Đặc điểm kỹ thuật và hỏa lực của máy cưa hỏa lực

Sức mạnh cốt lõi của C-RAM nằm ở khẩu pháo 6 nòng xoay Gatling M61A1 Vulcan cỡ nòng 20mm. Khi được kích hoạt, hệ thống có thể duy trì tốc độ bắn lên tới 4.500 phát/phút, tạo ra một lưới lửa dày đặc để tiêu diệt mục tiêu.

Một điểm đặc biệt trong thiết kế của C-RAM là việc sử dụng đạn vạch đường tự hủy MP-940. Nếu đạn được bắn ra mà không trúng mục tiêu sau một khoảng cách nhất định, chúng sẽ tự động phát nổ trên không. Cơ chế này giúp loại trừ nguy cơ đạn rơi xuống đất gây thương vong cho dân thường hoặc thiệt hại phụ cho binh sĩ bên dưới khu vực bảo vệ.

Để phát hiện các mục tiêu bay tốc độ cao có kích thước nhỏ như đạn cối hay UAV, C-RAM tích hợp hệ thống radar băng tần Ku tiên tiến và cảm biến quang điện hồng ngoại (FLIR). Radar thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, phát hiện và theo dõi quỹ đạo vật thể ở khoảng cách 3,6km. Sau đó, máy tính đạn đạo sẽ dự đoán điểm rơi; nếu mục tiêu xác định sẽ rơi vào khu vực bảo vệ, hệ thống sẽ tự động khóa và khai hỏa. C-RAM có khả năng quay tới 300 độ để bao quát không gian xung quanh căn cứ.

Cơ chế cảnh báo và hiệu quả thực chiến

C-RAM sở hữu tính năng cảnh báo âm thanh đặc trưng. Ngay khi radar phát hiện mối đe dọa, hệ thống sẽ phát còi báo động kèm thông điệp tự động “Incoming, incoming, incoming”. Điều này cung cấp khoảng thời gian quý giá vài giây để binh sĩ tìm nơi ẩn nấp trước khi cuộc tấn công xảy ra hoặc trước khi pháo bắt đầu đánh chặn.

Trong thực tế, C-RAM đã chứng minh hiệu quả tại nhiều chiến trường như Iraq, Afghanistan và Syria. Tại Iraq vào năm 2006, hệ thống được ghi nhận đã bắn hạ khoảng 70-80% số đạn pháo nhắm vào Vùng Xanh. Gần đây nhất, vào ngày 9-3, hệ thống C-RAM tại Erbil (Iraq) đã bắn hạ 2 UAV đang hướng tới căn cứ không quân Harir.

Tuy nhiên, hệ thống này vẫn tồn tại những hạn chế nhất định. Trong một số vụ tấn công vào năm 2020 tại Vùng Xanh và Đại sứ quán Mỹ, C-RAM đã không thể ngăn chặn thành công toàn bộ tên lửa. Các chuyên gia phân tích cho rằng hệ thống có thể bị quá tải nếu đối phương áp dụng chiến thuật “bầy đàn” – phóng đồng loạt số lượng lớn vật thể bay để làm cạn kiệt cơ số đạn. Ngoài ra, tầm bắn hiệu quả của hệ thống vẫn là chủ đề gây tranh cãi, với các số liệu dao động từ 500m đến 2.000m tùy theo điều kiện tác chiến.