Cần cơ chế đặc thù cho hoạt động khuyến công

Nghệ An kiến nghị duy trì đơn vị sự nghiệp công lập ngành Công Thương

Thực hiện Nghị quyết số 105/NQ-CP của Chính phủ và chỉ đạo của UBND tỉnh Nghệ An về triển khai chương trình hành động, Sở Công Thương Nghệ An vừa có báo cáo, kiến nghị Bộ Công Thương xem xét cho phép tiếp tục duy trì một đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc.

Hiện nay, Sở Công Thương Nghệ An có một đơn vị sự nghiệp công lập là Trung tâm Hỗ trợ và Tư vấn phát triển Công Thương Nghệ An, với 24 viên chức, hoạt động theo cơ chế do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên. Trung tâm được hình thành qua nhiều lần sắp xếp, kiện toàn tổ chức, đảm nhận các nhiệm vụ quan trọng như khuyến công, phát triển công nghiệp hỗ trợ, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, xúc tiến thương mại.

Những năm qua, thông qua các chương trình, đề án từ nguồn ngân sách Trung ương và địa phương, trung tâm đã góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; hỗ trợ phát triển sản xuất ở khu vực nông thôn, nâng cao đời sống người dân. Các hoạt động tuyên truyền, triển khai mô hình tiết kiệm năng lượng cũng đã lan tỏa rộng rãi đến hàng chục nghìn hộ gia đình trên địa bàn tỉnh.

Ông Phạm Văn Hóa - Giám đốc Sở Công Thương cho biết: Tại Nghệ An, nhiều năm qua, hoạt động khuyến công không ngừng được đổi mới, phát huy hiệu quả và trở thành động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp nông thôn phát triển theo hướng bền vững. Với vai trò cầu nối giữa chính sách và thực tiễn, các hoạt động khuyến công đã hỗ trợ hàng trăm cơ sở sản xuất trên toàn tỉnh nâng cao năng lực, đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Những mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại đã giúp nâng cao năng suất, chất lượng, tạo ra những sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP) vượt trội và lan tỏa thói quen tiêu dùng văn minh đến các hộ gia đình và người tiêu dùng hàng Việt.

Tuy nhiên, theo yêu cầu tại Nghị quyết 105/NQ-CP, các đơn vị sự nghiệp công lập phải từng bước tự bảo đảm chi thường xuyên. Trong khi đó, Sở Công Thương Nghệ An cho biết, các nhiệm vụ trung tâm đang thực hiện đều là dịch vụ công đặc thù do Nhà nước giao, không có nguồn thu để tự chủ tài chính.

Từ thực tế trên, tại Công văn số 1551/SCT-PTCT ngày 29/4, Sở Công Thương Nghệ An đề nghị Bộ Công Thương báo cáo Chính phủ xem xét cho phép duy trì trung tâm. Theo Sở, trong bối cảnh phạm vi quản lý ngành rộng, đa lĩnh vực, cấp cơ sở còn hạn chế về nhân lực và chuyên môn, trung tâm giữ vai trò đầu mối quan trọng trong triển khai chính sách, hỗ trợ doanh nghiệp, kết nối cung – cầu và phát triển thị trường. Đặc biệt, đối tượng được hỗ trợ chủ yếu là các cơ sở sản xuất nhỏ, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã – những đơn vị còn hạn chế về nguồn lực, rất cần sự hỗ trợ từ Nhà nước để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Sở Công Thương Nghệ An nhấn mạnh, nếu không duy trì đơn vị này, việc triển khai các chính sách khuyến công, xúc tiến thương mại, tiết kiệm năng lượng và hỗ trợ doanh nghiệp trên địa bàn sẽ bị ảnh hưởng, thiếu tính liên tục và hiệu quả. Quan điểm trên cũng nhận được sự đồng tình của rất nhiều địa phương khác.

Thách thức lớn khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính

Theo định hướng của Nghị quyết 105/NQ-CP ngày 8/4/2026 của Chính phủ về Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới, các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trường hợp không thực hiện được phải tổ chức lại. Đây là chủ trương đúng đắn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm gánh nặng ngân sách. Tuy nhiên, với đặc thù của hoạt động khuyến công, yêu cầu này đang tạo ra những thách thức không nhỏ.

Tại Công văn số 1278 /ĐCK-VP ngày 5/5 cho ý kiến về các kiến nghị của Sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về đơn vị sự nghiệp công lập, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) đánh giá: Trong nhiều năm qua, các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương tại các địa phương đã phát huy vai trò nòng cốt trong triển khai hoạt động khuyến công. Thông qua các chương trình hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, các đơn vị đã đồng hành cùng doanh nghiệp, đặc biệt là cơ sở công nghiệp nông thôn, vượt qua khó khăn, phục hồi và phát triển sản xuất, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh và thiên tai kéo dài. Qua đó, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp và nâng cao đời sống người dân khu vực nông thôn.

Tuy nhiên, điểm đặc thù của hoạt động khuyến công là không tạo ra nguồn thu. Theo quy định tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP, khuyến công thuộc danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, là hoạt động kinh tế công thương cơ bản, thiết yếu, được Nhà nước bảo đảm kinh phí thực hiện. Các nội dung như đào tạo nghề, tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật, hỗ trợ ứng dụng máy móc tiên tiến, phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu… đều là nhiệm vụ được giao hằng năm, không mang tính kinh doanh.

Chính vì vậy, theo đánh giá, yêu cầu tự chủ tài chính theo Nghị quyết 105/NQ-CP được đánh giá là chưa phù hợp với thực tiễn. Nếu áp dụng cứng nhắc, nhiều đơn vị sự nghiệp khuyến công sẽ không thể duy trì hoạt động, đặc biệt tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo - nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn và nhu cầu hỗ trợ từ Nhà nước là rất lớn. Điều này có thể làm gián đoạn các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển công nghiệp nông thôn và mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

“

Một điểm đáng chú ý là trong khi một số lĩnh vực như nông nghiệp, môi trường vẫn được duy trì các đơn vị sự nghiệp công lập không tự chủ để thực hiện nhiệm vụ công (điển hình như hệ thống khuyến nông), thì khuyến công - lĩnh vực có vai trò tương đồng - lại chưa có cơ chế tương tự. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, sự thiếu đồng bộ về chính sách có thể làm giảm hiệu quả triển khai.

Công văn số 1278 /ĐCK-VP ngày 5/5 của Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương).

Từ thực tế trên, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công kiến nghị Chính phủ xem xét điều chỉnh cơ chế theo hướng: Cho phép các đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công được hưởng chính sách tương tự lĩnh vực khuyến nông, tức là tiếp tục được ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên, không bắt buộc tự chủ hoàn toàn.

Đồng thời, đề xuất duy trì mô hình mỗi tỉnh, thành phố có một đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Công Thương làm đầu mối triển khai các hoạt động khuyến công và các nhiệm vụ kinh tế công thương khác, bảo đảm tính thống nhất, xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, vai trò của khuyến công trong thúc đẩy phát triển công nghiệp nông thôn, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế là hết sức quan trọng. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế phù hợp, linh hoạt cho lĩnh vực này là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính bền vững và hiệu quả của các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.