Canada âm thầm mua thêm 14 tiêm kích F-35 bất chấp các tranh cãi công khai

Mối quan hệ quốc phòng giữa Mỹ và Canada đang chứng kiến một thực tế đầy mâu thuẫn liên quan đến thương vụ mua sắm tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm F-35 Lightning II. Dù công khai đặt ra những nghi ngại và tiến hành rà soát hợp đồng, Canada thực tế không thể tách rời khỏi hệ thống vũ khí do tập đoàn Lockheed Martin sản xuất để bảo vệ không phận.

Chiến lược mang tính lưỡng nan của Ottawa

Hiện nay, chính phủ Canada đang đứng giữa hai luồng áp lực trái ngược. Một mặt, Ottawa mong muốn giảm bớt sự phụ thuộc vào các nguồn cung quốc phòng từ Mỹ trong bối cảnh xuất hiện những rạn nứt về thương mại và quyền kiểm soát vùng Bắc Cực. Mặt khác, quân đội nước này đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt tiêm kích hiện đại trầm trọng.

Trước đó, Canada từng xem xét các phương án thay thế, tiêu biểu là dòng JAS-39 Gripen của Thụy Điển. Dù Gripen được đánh giá là chiến đấu cơ xuất sắc với chi phí vận hành thấp, nhưng dòng máy bay này lại thiếu khả năng tàng hình của thế hệ thứ năm. Đặc biệt, Gripen không có khả năng tích hợp sâu vào hệ thống phòng thủ tổng thể của Mỹ, một yếu tố sống còn đối với an ninh của Canada.

Áp lực từ thực tế chiến lược và hệ thống NORAD

Giới lãnh đạo quân sự Canada khẳng định rằng việc bảo vệ không phận Bắc Mỹ là không khả thi nếu thiếu F-35. Dù Thủ tướng Mark Carney đã hạ lệnh rà soát lại hợp đồng, nhưng dưới áp lực từ các tướng lĩnh lo ngại năng lực không quân bị xói mòn, tiến trình mua sắm vẫn được thúc đẩy âm thầm.

Vị thế của Canada trong Bộ Tư lệnh Phòng không Bắc Mỹ (NORAD) đòi hỏi sự tương thích tuyệt đối về vũ khí và hệ thống liên lạc với Mỹ. Các yêu cầu về khả năng tương tác chiến thuật liên tục kéo Ottawa trở lại với dự án F-35, bất chấp những tuyên bố phản đối về mặt chính trị trước công luận.

Động thái thực tế: Thanh toán cho 14 chiếc tiếp theo

Đáng chú ý, ngay trong giai đoạn rà soát hợp đồng, chính phủ Canada đã âm thầm thực hiện các khoản thanh toán cho 14 chiếc F-35 tiếp theo, bổ sung vào lô 16 chiếc ban đầu. Đây là các khoản chi trả cho linh kiện dài hạn, một bước đi bắt buộc để dọn đường cho việc tiếp nhận toàn bộ phi đội trong tương lai.

Cấu trúc mua sắm này yêu cầu quốc gia đặt hàng phải thanh toán trước nhiều năm cho các bộ phận cốt lõi do những hạn chế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc giữ chỗ trong dây chuyền sản xuất của Lockheed Martin cho thấy Canada đang tìm cách duy trì dự án bằng mọi giá, trái ngược với những tuyên bố có thể rút lui trước đó.

Hành động này cho thấy một thực tế nghiệt ngã trong mua sắm quốc phòng: khi đã tham gia vào một hệ sinh thái vũ khí công nghệ cao và có tính liên kết sâu như F-35, việc thay đổi lộ trình là cực kỳ khó khăn và tốn kém. Canada, dù muốn tự chủ hơn, vẫn phải bám sát chương trình tiêm kích tàng hình của Mỹ để đảm bảo an ninh quốc gia trong dài hạn.