Chắt chiu vị ngọt từ biển cả
Giữa những ngày Hè oi ả, khi nắng phủ vàng những bãi cát ven biển xã Diễn Châu, hương thơm của tôm biển quyện trong làn khói bếp củi len lỏi khắp những xóm nghề. Trên những chiếc nong tre, từng con tôm đỏ au được người dân cẩn thận trở đều, chắt chiu từng chút vị ngọt của biển cả. Trải qua nhiều công đoạn thủ công tỉ mỉ, tôm nõn Diễn Châu đã trở thành món quà quê nức tiếng của xứ Nghệ, mang theo mồ hôi của người làm nghề và khát vọng đưa một đặc sản truyền thống vươn xa.
Quang An / Trình bày: Hồng Toại • 19/7/2026
*****
Giữa những ngày Hè oi ả, khi nắng phủ vàng những bãi cát ven biển xã Diễn Châu, hương thơm của tôm biển quyện trong làn khói bếp củi len lỏi khắp những xóm nghề. Trên những chiếc nong tre, từng con tôm đỏ au được người dân cẩn thận trở đều, chắt chiu từng chút vị ngọt của biển cả. Trải qua nhiều công đoạn thủ công tỉ mỉ, tôm nõn Diễn Châu đã trở thành món quà quê nức tiếng của xứ Nghệ, mang theo mồ hôi của người làm nghề và khát vọng đưa một đặc sản truyền thống vươn xa.
.png)
Con đường dẫn vào cảng cá Lạch Vạn, xã Diễn Châu buổi sớm mùa Hè ngập tràn nắng và gió. Từ xa, mùi khói bếp củi quyện với hương biển mằn mặn đã theo gió lan khắp xóm nhỏ. Đó cũng là tín hiệu quen thuộc báo một ngày làm việc mới bắt đầu ở những cơ sở chế biến tôm nõn - nghề truyền thống đã gắn bó với người dân nơi đây suốt hàng chục năm qua.
Tại cơ sở sản xuất tôm nõn của bà Trần Thị Trúc, xã Diễn Châu, từng mẻ tôm tươi sau khi nhập từ cảng được đưa vào luộc ngay khi còn giữ nguyên vị ngọt của biển. Bên cạnh bếp lửa đỏ hồng, những người phụ nữ ngồi quây quần thành từng nhóm, đôi tay thoăn thoắt bóc từng con tôm, câu chuyện rôm rả xen lẫn tiếng cười khiến không gian lao động trở nên ấm áp, gần gũi.
Ở làng nghề này, ai cũng bảo làm tôm nõn là nghề của sự kiên nhẫn. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn trọng và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm. Từ việc chọn tôm, nhóm lửa, canh nồi luộc đến bóc vỏ, rửa sạch rồi hong khô trên bếp than, tất cả đều được làm hoàn toàn thủ công.
Theo chị Trúc, bí quyết để tạo nên hương vị đặc trưng của tôm nõn Diễn Châu nằm ở sự tươi ngon của nguyên liệu và cách chế biến truyền thống. Tôm vừa đưa từ thuyền vào bờ sẽ được lựa kỹ, rửa sạch rồi luộc bằng bếp củi. Ngọn lửa phải đều, thời gian phải vừa đủ để thịt tôm chín tới, giữ được độ săn chắc và vị ngọt tự nhiên.
"Nhìn thì tưởng đơn giản nhưng chỉ cần luộc quá lửa là con tôm sẽ bở, còn non lửa thì rất khó bóc. Làm nghề lâu năm rồi nhưng mỗi mẻ tôm vẫn phải chăm chút như lần đầu", chị Trúc vừa cười, vừa nhẹ nhàng đảo nồi tôm đang sôi.
Giữa cái nắng như đổ lửa của những ngày Hè tháng Sáu, đứng bên bếp củi đỏ rực, hơi nóng từ than lửa và những nồi tôm nghi ngút khói khiến không gian trong gian bếp càng trở nên oi bức. Mồ hôi lấm tấm trên trán rồi chảy thành dòng, thấm ướt lưng áo của những người làm nghề. Thế nhưng, chẳng ai vội vàng hay tỏ ra mệt mỏi. Đôi tay vẫn đều đặn đảo tôm, canh lửa, bởi họ hiểu rằng chỉ cần một chút sơ suất cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng của cả mẻ tôm.
Sau khi bóc sạch lớp vỏ mỏng, tôm tiếp tục được rửa sạch rồi trải đều lên những chiếc nong tre. Thay vì phơi dưới nắng gắt, người dân hong khô tôm trên bếp than hồng suốt nhiều giờ liền. Người làm nghề phải luôn tay trở tôm để từng con khô đều, lên màu đỏ tươi tự nhiên và giữ được độ săn chắc.
Được biết, bình quân phải cần khoảng 10kg tôm tươi mới chế biến được 1kg tôm nõn thành phẩm, thế mới biết, tôm nõn không chỉ là món quà của biển mà còn là kết tinh của sự cần mẫn, khéo léo và bao nhọc nhằn của những người làm nghề.
Vùng biển Diễn Châu từ lâu được biết đến là "mỏ tôm" của xứ Nghệ với sản lượng khai thác hằng năm khoảng 500 tấn. Chính nguồn tôm biển phong phú đã tạo điều kiện để người dân sáng tạo nên món tôm nõn nổi tiếng. Từ cách làm ban đầu chỉ để bảo quản tôm sau mỗi chuyến biển, theo thời gian, tôm nõn trở thành đặc sản được nhiều người biết đến bởi hương vị riêng khó nơi nào có được.
Đối với nhiều phụ nữ vùng biển Diễn Châu, nghề bóc tôm không chỉ là công việc mưu sinh mà còn là một phần quen thuộc của cuộc sống thường nhật. Mỗi sáng, họ lại quây quần bên những rổ tôm tươi, đôi bàn tay thoăn thoắt tách từng lớp vỏ mỏng, góp phần làm nên đặc sản nổi tiếng của quê hương. Tiền công được tính theo khối lượng vỏ tôm bóc, bình quân 10.000 đồng cho mỗi cân vỏ. Với những người đã gắn bó nhiều năm, đôi tay nhanh và khéo có thể mang về từ 200.000 - 300.000 đồng mỗi ngày, đủ để trang trải sinh hoạt và có thêm nguồn thu nhập ổn định cho gia đình.
Những mẻ tôm sau khi hoàn thiện được phân thành nhiều loại. Loại hảo hạng với những con tôm to, đều, thịt săn chắc có giá từ 800.000 - 1 triệu đồng/kg; các loại còn lại dao động từ khoảng 500.000 - 800.000 đồng/kg. Tôm nõn được đóng gói cẩn thận trước khi theo các chuyến xe đến Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh, thành khác.
Không chỉ là một món ăn ngon, tôm nõn còn là món quà quê mang theo hương vị biển cả mà nhiều người con xứ Nghệ lựa chọn mỗi dịp trở về hay gửi tặng bạn bè phương xa. Mỗi con tôm nhỏ bé dường như gói trọn trong đó vị mặn của sóng biển, mùi thơm của bếp củi và sự cần cù của những người dân làng chài.
.png)
Những năm gần đây, cái tên tôm nõn Diễn Châu không còn xa lạ với nhiều thực khách trong và ngoài tỉnh. Từ một món ăn dân dã của cư dân vùng biển, tôm nõn dần trở thành đặc sản được nhiều người tìm mua bởi hương vị thơm ngọt tự nhiên và cách chế biến hoàn toàn thủ công. Không ít người con xứ Nghệ mỗi lần trở về quê đều dành thời gian ghé các cơ sở sản xuất để mua vài gói tôm nõn làm quà cho người thân, bạn bè, như mang theo cả vị mặn mòi của biển quê hương.
Là người nhiều năm gắn bó với nghề thu mua và phân phối tôm nõn, chị Đào Thị Kim Oanh, thương lái tại xã Diễn Châu cảm nhận rõ sự thay đổi trong cách người tiêu dùng đón nhận sản phẩm. Nếu trước đây, tôm nõn chủ yếu được bán cho các chợ truyền thống hoặc theo chân thương lái đến các tỉnh, thành phố lớn thì nay, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội, đặc sản quê biển đã có thêm nhiều cơ hội tiếp cận khách hàng trên khắp cả nước.
Theo chị Oanh, điều làm nên sức hút của tôm nõn Diễn Châu không chỉ là vị ngon đặc trưng mà còn là quy trình chế biến vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn qua nhiều thế hệ. Từng con tôm đều được lựa chọn kỹ, chế biến ngay trong ngày và trải qua nhiều công đoạn hoàn toàn thủ công. Chính sự chỉn chu ấy đã tạo dựng niềm tin đối với khách hàng và giúp sản phẩm ngày càng được biết đến rộng rãi. Đặc biệt, tôm nõn thành phẩm có thể bảo quản cả năm trời vẫn giữ được vị ngon, do đó, được rất nhiều người chọn làm quà biếu.
"Khách ăn một lần rồi thường quay lại mua tiếp. Nhiều người ở Hà Nội, Đà Nẵng hay Thành phố Hồ Chí Minh còn giới thiệu cho bạn bè, người thân. Điều đó khiến chúng tôi càng có thêm động lực để giữ gìn chất lượng sản phẩm, bởi uy tín của làng nghề được gây dựng từ chính những điều nhỏ nhất", chị Oanh chia sẻ.
Hiện nay, xã Diễn Châu có khoảng 30 hộ chuyên sản xuất tôm nõn theo phương pháp thủ công truyền thống, tập trung chủ yếu ở hai vùng Diễn Ngọc và Diễn Bích trước đây. Mỗi năm, các cơ sở chế biến khoảng 30 - 40 tấn tôm nõn, đạt doanh thu khoảng 230 tỷ đồng. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, nghề chế biến tôm nõn còn tạo việc làm thường xuyên cho trên 300 lao động vùng biển, góp phần gìn giữ một nghề truyền thống đã gắn bó với đời sống người dân qua nhiều thế hệ.
Nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, những người làm nghề đã liên kết thành lập hội sản xuất, từng bước xây dựng thương hiệu chung cho đặc sản quê hương. Năm 2017, "Tôm nõn Diễn Châu" được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể. Đây được xem là cột mốc quan trọng, khẳng định uy tín của một sản phẩm mang đậm bản sắc vùng biển Nghệ An.
Tiếp đó, năm 2021, tôm nõn Diễn Châu được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao. Danh hiệu này không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng mà còn mở thêm nhiều cơ hội để sản phẩm tham gia các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.
Theo ông Đào Hồng Thanh - Phó Chủ tịch UBND xã Diễn Châu, tôm nõn là một trong những sản phẩm đặc trưng, mang đậm dấu ấn văn hóa và nghề truyền thống của địa phương. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng hỗ trợ các hộ sản xuất nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, tăng cường quảng bá, kết nối tiêu thụ, đồng thời phát huy hiệu quả chương trình OCOP để nâng tầm thương hiệu tôm nõn Diễn Châu.
"Chúng tôi mong muốn tôm nõn Diễn Châu không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà sẽ trở thành một đặc sản được nhiều người tiêu dùng trong cả nước biết đến. Khi thương hiệu được khẳng định, giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên, góp phần tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân và gìn giữ nghề truyền thống của vùng biển", ông Thanh nhấn mạnh.
Giữa nhịp sống hiện đại, nghề làm tôm nõn vẫn được người dân nơi đây gìn giữ bằng sự cần mẫn và niềm tự hào về đặc sản quê hương. Mỗi mẻ tôm hoàn thành không chỉ kết tinh vị ngọt của biển cả mà còn chứa đựng câu chuyện về một làng nghề đã bền bỉ đi qua nhiều thế hệ. Và cũng từ những gian bếp đỏ lửa ấy, tôm nõn Diễn Châu đang tiếp tục hành trình vươn xa, mang theo hương vị mộc mạc của biển Nghệ An đến với ngày càng nhiều thực khách trên mọi miền đất nước.
