'Chất Nghệ' trên mạng xã hội
Thời gian gần đây, trên Facebook và TikTok xuất hiện ngày càng nhiều nhà sáng tạo nội dung đến từ Nghệ An. Mỗi người một cách kể chuyện, một nhịp sống, nhưng điểm chung là nói giọng Nghệ mộc mạc, nội dung xoay quanh bếp núc, ruộng đồng, góc sân, con gà, nồi cá kho, chuyện chồng con, cuộc sống mưu sinh… và cả những tiểu phẩm hài ngắn lấy chất liệu từ đời thường.
Điều bất ngờ là hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn người theo dõi họ, không chỉ là người Nghệ An trong và ngoài tỉnh, mà cả những khán giả muôn phương tò mò và thích thú với chất giọng, chất sống “rất Nghệ”.
Sức hút từ những điều giản dị
“Chào mọi người, mình là Ngọc, quê ở Nghệ An. Năm nay mình 42 tuổi. Hiện tại mình đang về quê sống chậm với mong muốn đồng hành, chữa lành cho con gái bị rối loạn phổ tự kỉ…” - đó là lời giới thiệu quen thuộc trên kênh TikTok Ngọc Ruby. Chị Ngọc quê ở xã Nghĩa Lâm - một xã thuần nông, phong cảnh giản dị, dân cư chất phác. Sau nhiều năm xa quê, trải qua những biến động cuộc sống, chị quyết định đưa con gái trở về, chọn lối sống nhẹ nhàng, chậm rãi, bình yên bên mái nhà thân thuộc, với cánh đồng bát ngát, mảnh vườn rau xanh ngắt, đàn gà lúc cúc rộn cả góc sân…
Cách đây vài tháng, chị bắt đầu đăng những video về cuộc sống ở quê. Video không có những góc quay hoành tráng hay kỹ thuật hậu kỳ phức tạp, chỉ là khung hình bình thường bằng điện thoại, cùng nhân vật duy nhất là chính bản thân chị với các hoạt động hàng ngày. Hái rau, bứt khế, chặt mía, thăm vườn, chăn vịt, nấu ăn…; cùng lời thoại bằng giọng Nghệ đặc sệt “mô, tê, răng, rứa”… mà thu hút lạ kì.
42 tuổi, người phụ nữ trung niên từng trải qua nhiều đổ vỡ, đã chuyển tải đến người xem tinh thần không đầu hàng số phận, biến những trải nghiệm tổn thương thành bài học về sự lạc quan, tích cực. “Dù cuộc đời này đẩy mình ngã hàng trăm nghìn lần, chỉ cần mình dám đứng dậy bước tiếp, chắc chắn cuộc đời mình sẽ tốt đẹp hơn” - đó là một trong những tâm sự chân thành, truyền động lực trên kênh TikTok của chị Ngọc.
Điều khiến người xem tìm đến rồi ở lại với các nhà sáng tạo nội dung người Nghệ không nằm ở những kịch bản được trau chuốt cầu kỳ, mà sức hút ấy đến từ chính những điều tưởng như bình thường nhất trong nhịp sống quê nhà.
Giọng Nghệ, vốn từng bị gắn với định kiến nặng nề, khó nghe, nay lại trở thành dấu hiệu nhận diện độc đáo trên mạng xã hội. Sự mộc mạc, dứt khoát, đôi khi hơi “gằn” nhưng đầy tình cảm của tiếng Nghệ tạo cảm giác chân thực, khiến người xem thấy như đang “giao tiếp” với người thân quen, chứ không phải đang theo dõi một video xa lạ. Như kênh TikTok Hà Xứ Nghệ, Ngọc Hà - chủ kênh, tự nhận là “người kể chuyện nông sản”, bằng chất giọng bộc trực, chân chất của mình, đã thành công trong việc hấp dẫn người xem với những video quay cảnh hái hoa quả vườn nhà, làm kẹo lạc, nấu đường phên…; qua đó, làm “cầu nối” tiêu thụ các nông sản quê hương.
Một trong những kênh mạng xã hội nổi tiếng của nhà sáng tạo nội dung người Nghệ là Đại Nghệ An. Từ năm 2022, kênh Đại Nghệ An bắt đầu nổi lên như một hiện tượng lạ, Facebook và TikTok thu hút hàng trăm nghìn người theo dõi, nhiều clip triệu view. Vợ chồng anh Nguyễn Văn Đại (sinh năm 1989, quê xã Nam Đàn) sinh ra và lớn lên ở nông thôn, thấm thía cuộc sống vất vả của người nông dân chân lấm tay bùn. Với tính cách lạc quan, khi mạng xã hội bùng nổ, anh Đại đã quyết định dành nhiều thời gian đầu tư phát triển kênh, biến điều tưởng như bất lợi - cuộc sống nhà nông lam lũ - thành lợi thế. Vợ chồng anh tập trung khai thác những chất liệu bình dị, chân quê quanh mình với góc nhìn hài hước, mang đến tiếng cười cho mọi người, mọi nhà.
Kênh Đại Nghệ An giữ nguyên giọng Nghệ bản địa, quay cảnh bữa cơm quê đơn sơ với nồi cá trích kho, bát canh rau vặt, dĩa cà pháo giòn tan…; hoặc góc hiên nhà, cánh đồng lúa, chiều gió Lào thổi rát...; lồng ghép trong bối cảnh ấy là những tình huống trong gia đình, làng xóm, về chuyện buồn - vui - thương - giận - lo - nghĩ, đối nhân xử thế… của người Nghệ. Nhiều bình luận dưới các video thú nhận: “Ngày nào cũng vào xem kênh”, “Giọng Nghệ khó nghe mà nghe nhiều thành… nghiện”, “Video đơn giản mà xem cuốn quá!”, “Cười bể bụng với cụ Đại”, “Tổ chức tour về Nghệ An chơi đi Đại ơi”…
Trên Facebook, TikTok, nhiều kênh của người Nghệ có xu hướng khai thác chất liệu dân dã tương tự, như kênh của Nguyễn Thị Hồng Nụ, Trọng Định… thu hút rất đông người xem. Có lẽ, qua video, họ cảm nhận được bản sắc tính cách của con người Nghệ An: thẳng thắn, hào sảng, đôi khi “gàn” và “lém” một chút nhưng chân thành và ấm áp. Phải chăng, giữa bối cảnh mạng xã hội đang bị chi phối bởi vô số nội dung hào nhoáng, kịch tính, những video đời thường ấy lại trở thành một điểm dừng trong lành, giúp nhiều người cảm nhận được sự bình yên trong nhịp sống hiện đại?
Giọng Nghệ xuyên biên giới
Không chỉ những người đang sống tại quê hương tạo nên dòng chảy nội dung chất Nghệ, mà cộng đồng người Nghệ ở khắp thế giới cũng góp phần quan trọng trong việc gìn giữ và lan tỏa bản sắc trên mạng xã hội. Trên Facebook, TikTok, nhiều kênh của người Nghệ An xa xứ thường xuyên chia sẻ đời sống thường nhật, mang theo giọng nói, thói quen và tình cảm quê hương trong môi trường đa văn hoá.
Một trong những trường hợp thú vị là chị Nguyễn Thị Hoà (quê Đô Lương), hiện sinh sống tại Thuỵ Sĩ, cùng chồng là anh Martin Knöfel (người Đức). Kênh Facebook và TikTok của chị thu hút hàng trăm nghìn lượt theo dõi. Điều khiến khán giả thích thú không chỉ là sự chất phác của người vợ hay vẻ đáng yêu của chàng rể Tây, mà còn là cách chị Hoà giữ trọn giọng Nghệ, lối sống Nghệ và tinh thần, tính cách Nghệ trong từng video.
Chị trò chuyện với chồng bằng giọng Đô Lương nằng nặng, thỉnh thoảng pha chút lém lỉnh, vừa hài hước vừa ấm áp. Những mâm cơm vị quê với bát nước mắm nguyên chất, bát cà muối mặn, “đọi” bánh ngào…, những lời giải thích về tập tục, hay những khoảnh khắc cảm động khi chồng chị cố gắng phát âm cho đúng một âm tiết Nghệ đặc biệt nào đó… đã khiến rất nhiều người xem cảm thấy thân thương, xúc động.
Một số bạn trẻ người Nghệ đang lao động tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan… cũng xây kênh TikTok, ghi lại cuộc sống thường nhật nơi xa xứ. Giữa môi trường đa văn hoá, họ vẫn giữ giọng Nghệ nguyên chất, quay cảnh nấu những món ăn đậm đà vị nhà, ngồi trước màn hình giãi bày nỗi nhớ quê hương… Xem video, chúng ta cảm nhận được nhịp lao động vất vả, buồn vui mưu sinh, những nỗ lực và ước mơ của người trẻ…; xem thấy cảm phục và sẻ chia.
Các kênh của người Nghệ xa quê vô hình trung trở thành cầu nối văn hoá xuyên biên giới, mang giọng Nghệ đến những căn bếp, những khu phố, những vùng đất xa xôi. Nhờ vậy, hình ảnh con người Nghệ An hiện lên vừa chân thành, vừa hiện đại, biết giữ gìn bản sắc nhưng đồng thời cởi mở, tự tin hội nhập. Những nội dung ấy cũng giúp xoá nhòa khoảng cách giữa các thế hệ người Nghệ xa quê. Người lớn tuổi xem để đỡ nhớ nhà, để nghe lại tiếng nói mang theo miền ký ức. Người trẻ xem để tự hào thêm về bản sắc quê mình, không còn bị vương nặng định kiến như trước mà ngày càng được đón nhận bởi bạn bè gần xa.
Từ góc độ văn hoá, xã hội, xu hướng sáng tạo nội dung trên mạng xã hội của người Nghệ không chỉ dừng lại ở mục đích chia sẻ, giải trí, mà những video ấy đang thực sự trở thành những ghi chép văn hoá sống động, phản ánh bản sắc Nghệ An, từ giọng nói đến ẩm thực, phong tục tập quán, thói quen và tính cách, qua lăng kính của thời đại số. “Chất Nghệ” cứ thế mà hiện diện, lan toả đậm đà trên không gian mạng như một dòng chảy riêng biệt, đặc sắc.
