Chiến lược kiểm soát eo biển Hormuz và vị thế địa chính trị mới của Iran

Chính phủ Iran vừa khẳng định quyền kiểm soát chiến lược đối với eo biển Hormuz, coi đây là một "con bài mặc cả" có sức mạnh tương đương với vũ khí hạt nhân trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang. Tuyên bố này được đưa ra sau khi Tehran thực hiện các biện pháp đóng cửa tuyến đường thủy huyết mạch, gây ra những biến động lớn trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Quyền kiểm soát eo biển Hormuz và thông điệp cứng rắn

Lãnh tụ Ayatollah Mojtaba Khamenei tuyên bố kỷ nguyên chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ tại vùng Vịnh đã kết thúc, mở ra một chương mới cho sự quản lý của các quốc gia trong khu vực. Iran khẳng định sẽ thiết lập các quy định pháp luật và hệ thống quản lý mới tại eo biển Hormuz nhằm mang lại lợi ích kinh tế cho Tehran và các nước láng giềng.

Đáng chú ý, từ ngày 2/5/2026, Iran chính thức cấm toàn bộ tàu thuyền liên quan đến Israel đi qua eo biển này, trừ khi có các khoản bồi thường chiến tranh thỏa đáng. Mohammad Mokhber, cố vấn cấp cao của Lãnh tụ tối cao Iran, nhấn mạnh sức mạnh chiến lược của tuyến đường thủy này hiện là ưu thế lớn nhất của nước này trên bàn đàm phán quốc tế.

Sự rạn nứt trong các liên minh năng lượng và vai trò của Mỹ

Tình hình khu vực trở nên phức tạp hơn khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) quyết định rút khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Động thái này không chỉ đe dọa đến sự ổn định của giá dầu thế giới mà còn phản ánh sự thiếu tin tưởng ngày càng tăng vào vai trò bảo an của Mỹ tại Trung Đông.

Ngoại trưởng Saudi Arabia, Faisal bin Farhan Al Saud, cũng bày tỏ quan ngại về khả năng bảo vệ các đồng minh của Washington. Việc các quốc gia vùng Vịnh bắt đầu tự quyết định sản lượng dầu và tìm kiếm những cơ chế an ninh thay thế đang làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc quyền lực đã tồn tại hàng thập kỷ.

Nỗ lực ngoại giao đa phương giữa Nga, Trung Quốc và Iran

Trong khi các cuộc đàm phán trực tiếp với Mỹ rơi vào bế tắc, Iran đã tích cực thúc đẩy quan hệ với Nga và Trung Quốc. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã có các cuộc gặp quan trọng với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại St. Petersburg và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tại Bắc Kinh.

Nga và Trung Quốc được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trung gian then chốt trong việc hạ nhiệt căng thẳng. Moscow cam kết sẽ nỗ lực vì hòa bình khu vực, trong khi Bắc Kinh tiếp tục duy trì ảnh hưởng thông qua các thỏa thuận hợp tác chiến lược với Tehran. Ngược lại, các đề xuất từ phía Mỹ vẫn bị giới lãnh đạo Iran bác bỏ, coi đó là những "yêu cầu quá đáng" và nỗ lực buộc nước này phải đầu hàng về mặt chính trị.

Điều kiện cho một lệnh ngừng bắn toàn diện

Iran đã đưa ra một danh sách các yêu cầu cụ thể để mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và tiếp tục các cuộc đàm phán hạt nhân. Các điều kiện bao gồm:

• Dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt kinh tế và phong tỏa hải quân.
• Rút quân đội Mỹ khỏi các khu vực tiếp giáp biên giới Iran.
• Hoàn trả các tài sản bị đóng băng và bồi thường thiệt hại chiến tranh.
• Chấm dứt các hành động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm cả khu vực Lebanon.

Tuy nhiên, chính quyền Mỹ hiện tại đã bác bỏ các điều khoản này, cho rằng lập trường của Tehran là "không thể chấp nhận được". Sự bế tắc ngoại giao này đang khiến Mỹ đứng trước nguy cơ bị cô lập khỏi các đồng minh truyền thống trong nỗ lực giải quyết cuộc khủng hoảng tại khu vực Vịnh Ba Tư.