Chiếu phim lưu động trước yêu cầu đổi mới từ thực tế

Vẫn thu hút người xem ở các địa bàn đặc thù

Khoảng sân trước nhà văn hóa bản ở nhiều xã miền núi Nghệ An thường trở nên nhộn nhịp hơn vào những tối có chiếu phim lưu động. Từ sớm, trẻ em đã kéo đến chờ xem phim, người lớn mang theo ghế hoặc trải chiếu ngồi quanh khu vực màn chiếu. Với nhiều địa phương vùng sâu, đây vẫn là một trong số những hoạt động văn hoá cộng đồng được chờ đón.

Hiện nay, Trung tâm Văn hóa tỉnh Nghệ An có 2 đội chiếu phim lưu động. Mỗi năm, Trung tâm tổ chức khoảng 60 - 70 buổi chiếu, chủ yếu phục vụ tại các xã miền núi đặc biệt khó khăn.

Bà Trần Thị Hồng Minh - Trưởng phòng Cổ động trực quan, triển lãm, Trung tâm Văn hoá tỉnh Nghệ An cho biết, thời điểm mới tiếp nhận nhiệm vụ chiếu phim lưu động, đơn vị từng lo ngại hoạt động này sẽ khó thu hút người xem do sự phát triển của Internet và các thiết bị giải trí cá nhân. Tuy nhiên, qua thực tế tổ chức ở cơ sở ghi nhận một số buổi chiếu vẫn thu hút đông đảo người dân tham gia. Thống kê năm 2025, hoạt động chiếu phim lưu động thu hút khoảng 20.000 lượt người, trong đó đa số là đồng bào dân tộc thiểu số, học sinh - sinh viên, người cao tuổi và lực lượng vũ trang, cán bộ địa phương...

Lý giải nguyên nhân chiếu phim lưu động vẫn có chỗ đứng trong đời sống văn hoá ở cơ sở, bà Hồng Minh chia sẻ, người dân miền núi, đặc biệt tại các bản làng xa trung tâm, không có điều kiện đến các rạp chiếu phim, nên vẫn rất thích được xem phim trên màn ảnh lớn với hệ thống âm thanh, hình ảnh sắc nét hơn so với các thiết bị cá nhân màn hình nhỏ.

Ở các bản làng hiện nay, phần lớn lao động trẻ đi làm ăn xa, khán giả của các buổi chiếu lưu động chủ yếu là người cao tuổi và trẻ em. Với nhiều người già trong bản, đây không chỉ là dịp xem phim mà còn là cơ hội để gặp gỡ, trò chuyện sau một ngày dài, vơi bớt cảm giác quẩn quanh, thiếu không gian giao tiếp trong đời sống thường ngày. Nắm bắt tâm lý đó, các đội chiếu phim lưu động thường ưu tiên tổ chức ngoài trời thay vì trong nhà văn hoá, bởi không gian rộng giúp tạo không khí sinh hoạt cộng đồng rõ nét hơn.

Ông Cao Văn Xích - Giám đốc Trung tâm Văn hoá tỉnh Nghệ An khẳng định, hoạt động chiếu phim lưu động vẫn có hiệu quả nếu biết cách tổ chức phù hợp với nhu cầu công chúng. Theo ông, ở nhiều nơi, người dân rủ nhau đi xem phim như một sinh hoạt tập thể. Trẻ em đi cùng bạn bè, người lớn đi theo gia đình, hàng xóm gọi nhau đến xem, tạo nên không khí đông vui tại các điểm chiếu.

Ngoài phục vụ nhu cầu giải trí, chiếu phim lưu động hiện còn gắn với nhiệm vụ tuyên truyền ở cơ sở. Trước giờ chiếu phim thường có khoảng 30 phút để trình chiếu các phóng sự về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về phòng chống ma tuý, mua bán người, bạo lực gia đình hoặc các nội dung liên quan đến xây dựng đời sống văn hoá ở thôn bản…

Nguồn phim phục vụ hiện nay chủ yếu do Cục Điện ảnh cung cấp theo danh mục được cấp phép. Các đội chiếu phim lựa chọn linh hoạt theo từng nhóm đối tượng khán giả. Tại nhiều địa bàn miền núi, các bộ phim lịch sử, chiến tranh cách mạng hay phim về Chủ tịch Hồ Chí Minh được người dân quan tâm. Trong khi đó, thanh thiếu niên thường thích các phim mới được chuyển giao sau khi phát hành thương mại.

Không chỉ ở miền núi, tại khu vực trung tâm của tỉnh, chiếu phim lưu động vẫn được một bộ phận người dân đón nhận, nhất là vào các dịp lễ lớn. Trong các buổi chiếu phim tại Quảng trường Hồ Chí Minh dịp 30/4 - 1/5 và tối 5/5 vừa qua, lượng khán giả đến xem vẫn rất khả quan, nhiều gia đình đưa con nhỏ đi cùng từ sớm để chọn chỗ ngồi thuận tiện.

Chị Bùi Thị Thu Dung (phường Trường Vinh) cùng gia đình 5 người theo dõi bộ phim “Tử chiến trên không” với tâm trạng hào hứng. Chị cho biết, hiện nay việc xem phim trên điện thoại hay tivi rất phổ biến, nhưng cảm giác xem phim ngoài trời cùng đông người vẫn mang lại trải nghiệm khác biệt. “Các con tôi rất thích vì không khí vui, đông người, có cảm giác như một hoạt động cộng đồng chứ không chỉ đơn thuần là xem phim. Người lớn cũng thấy thoải mái hơn khi được ra ngoài, ngồi xem cùng mọi người”, chị Dung chia sẻ. Thực tế cho thấy, việc cùng ngồi xem phim giữa quảng trường, trò chuyện, tương tác và chia sẻ cảm xúc với những người xung quanh tạo ra cảm giác kết nối đặc biệt mà các thiết bị cá nhân khó mang lại.

Những vấn đề đặt ra

Dù vẫn duy trì được hoạt động tại cơ sở nhưng chiếu phim lưu động ở Nghệ An hiện gặp nhiều khó khăn cả về nhân lực, phương tiện lẫn cách tổ chức hoạt động, trong bối cảnh nhu cầu thưởng thức văn hoá của công chúng đã có nhiều thay đổi.

Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là thiếu lực lượng chuyên trách. Theo ông Cao Văn Xích - Giám đốc Trung tâm Văn hoá tỉnh, trước đây, nhiệm vụ chiếu phim lưu động thuộc Công ty Cổ phần Điện ảnh 12-9. Từ năm 2024, nhiệm vụ này được chuyển về Trung tâm Văn hoá tỉnh Nghệ An. Tuy nhiên, việc chuyển giao chỉ về nhiệm vụ, còn nhân sự, thiết bị và phương tiện phục vụ chiếu phim vẫn thuộc doanh nghiệp quản lý, không còn thuộc hệ thống văn hoá công lập.

Do đó, hiện nay Trung tâm Văn hoá tỉnh chủ yếu sử dụng lực lượng cán bộ văn hoá kiêm nhiệm để tổ chức các buổi chiếu lưu động. Nhiều cán bộ vừa thực hiện công việc chuyên môn tại đơn vị, vừa phải đi công tác ở các địa bàn miền núi xa xôi; tự tìm hiểu kỹ thuật vận chuyển, lắp đặt máy móc, âm thanh, ánh sáng để phục vụ các suất chiếu ngoài trời.

Bên cạnh đó là thiếu phương tiện chuyên dụng. Mỗi chuyến đi miền núi, đơn vị đều phải thuê xe bên ngoài để chở thiết bị, vừa làm tăng chi phí, vừa gây nhiều bất tiện trong quá trình di chuyển, nhất là tại những địa bàn có địa hình phức tạp.

Khó khăn của chiếu phim lưu động hiện nay còn đến từ áp lực thay đổi của môi trường giải trí hiện đại. Khi mạng xã hội và các nền tảng xem phim trực tuyến phát triển mạnh, thói quen tiếp cận điện ảnh của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, cũng thay đổi đáng kể. Nếu trước đây, một buổi chiếu phim ngoài trời có thể thu hút đông người dân trong vùng đến xem thì hiện nay lượng khán giả không còn ổn định, có buổi đông nhưng cũng có buổi khá thưa vắng.

Từ thực tế đó, yêu cầu đổi mới nội dung và cách tổ chức đang trở thành vấn đề đặt ra đối với hoạt động chiếu phim lưu động. Qua các phương tiện truyền thông và mạng xã hội, người dân vùng miền núi hiện nay cũng biết đến những bộ phim mới, những tác phẩm đang được quan tâm trên thị trường điện ảnh. Vì vậy, nhu cầu được tiếp cận các bộ phim hấp dẫn, gần gũi với đời sống ngày càng rõ hơn. Trong khi đó, nhiều bộ phim đang được sử dụng để chiếu lưu động đã sản xuất từ khá lâu như “Mùi cỏ cháy”, “Cánh đồng hoang”, “Sao Tháng Tám”, “Hà Nội 12 ngày đêm”… Đây đều là những tác phẩm có giá trị về lịch sử, giáo dục truyền thống và lòng yêu nước. Tuy nhiên, xét ở góc độ tiếp cận công chúng hôm nay, từ nhịp phim, bối cảnh, cách kể chuyện đến ngôn ngữ điện ảnh đều đã có khoảng cách nhất định với thị hiếu hiện tại.

Thực tế đó cho thấy, để duy trì hiệu quả của chiếu phim lưu động, ngoài việc đầu tư đồng bộ hơn về nhân lực, phương tiện và kinh phí, cũng cần quan tâm nhiều hơn đến nhu cầu người xem. Việc cập nhật danh mục phim mới, tăng các tác phẩm có chất lượng nghệ thuật, nội dung gần gũi với đời sống đương đại sẽ góp phần nâng sức hút cho các buổi chiếu ở cơ sở.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng chiếu phim lưu động cần được tổ chức theo hướng trở thành một hoạt động văn hoá cộng đồng, kết hợp chiếu phim với giao lưu văn nghệ, sinh hoạt tập thể hoặc các hoạt động dành cho thanh thiếu nhi, để giúp các buổi chiếu trở nên hấp dẫn hơn, phù hợp hơn với đời sống hiện nay.

Thực tế cho thấy, ở nhiều vùng miền núi, những buổi chiếu ngoài trời vẫn tạo ra không gian sinh hoạt cộng đồng mà người dân mong đợi. Vì vậy, cùng với việc đổi mới cách làm, hoạt động này cần được nhìn nhận như một phần của nhiệm vụ bảo đảm quyền tiếp cận văn hoá cho người dân ở vùng sâu, vùng xa.