Chim trời, vẫn tìm đường… ra chợ
Từ cao tốc Bắc - Nam, đoạn ngang qua trạm thu phí Diễn Châu nhìn xuống, sẽ thấy lấp lóa trên những ao hồ, cánh đồng xanh nhiều bóng trắng chim, cò. Ngỡ khung cảnh làng quê yên bình các loại chim di cư tìm về trú ngụ, nhưng không…
***
Từ cao tốc Bắc - Nam, đoạn ngang qua Trạm thu phí Diễn Châu nhìn xuống, sẽ thấy lấp lóa trên những ao, hồ, cánh đồng xanh nhiều bóng trắng chim, cò. Ngỡ khung cảnh làng quê yên bình các loại chim di cư tìm về trú ngụ, nhưng không…
Nhật Lân - Đào Tuấn - Võ Hải • 03/11/2025
Ngày 25/10/2025, đi trên cao tốc Bắc - Nam đoạn qua Trạm thu phí Diễn Châu quan sát các vùng dân cư hai bên trong khoảng chiều dài hơn 1 km, bất giác phát hiện 8 - 9 điểm ao, hồ, đồng ruộng có nhiều đàn cò quần tụ. Số lượng cò ở những điểm này nhiều đến mức nổi bật, màu trắng lấn át những thảm xanh cây cỏ.
Mường tượng cảnh làng quê yên bình đón được những đàn chim trời di tán tìm về trú ngụ, chúng tôi đã trở lại khu vực này trong ngày 27/10. Men theo tuyến đường gom chạy song song cao tốc Bắc - Nam, những đàn cò quần tụ, phủ trắng ao, hồ, đồng ruộng còn nguyên đó. Nhưng xuống tận nơi, ôi thôi, đấy là những đàn cò giả, là mồi nhử dẫn dụ chim trời sa vào lưới, vào bẫy nhựa. Đám cò mồi này đặc biệt nhiều ở khu vực lân cận xóm 1, xã Diễn Thọ cũ (nay là xã Tân Châu). Ở đây, cò mồi được cắm nhan nhan trên bề mặt các ao, hồ có nhiều lùm cây lớn. Có hồ nước, cắm đến hàng trăm con cò, vạc, bồ nông… giả.
Lần theo những tuyến đường hẹp trong khu dân cư vào đến các hồ nước, tại đây xác định những đàn cò mồi được làm bằng loại xốp mịn chắc, với nhiều hình dáng đứng, đậu và được sơn vẽ tỉ mẩn ở đầu, ở mỏ khá sinh động. Phần thân dưới cò mồi cắm chắc vào một chiếc que dài, được cắm cách bề mặt nước chừng 40cm, hoặc buộc lấp ló trên các lùm cây bao quanh hồ nước. Cũng trên bề mặt hồ nước, cạnh từng con cò mồi có cắm những chiếc cọc xanh. Phía trên, bao quanh đàn cò mồi và những lùm cây, cách mặt nước chừng 1,5m là tầng tầng, lớp lớp các tấm lưới, loại sợi nhỏ trong suốt, phải thật để ý mới có thể thấy được.
Xuống các vùng đồng ruộng, cảnh tượng cũng tương tự. Đám cò mồi đặt tại các vị trí có nước sâu và nhiều cây cỏ. Bao quanh chúng là những chiếc cọc giăng có mắc lưới vây bủa, và những chiếc cọc nhỏ. Một phụ nữ trong khu vực cho hay, lưới là dùng để đánh bắt các loại chim nhỏ, còn các loại chim lớn như cò, vạc… khi lạc xuống ao, hồ sẽ bị dính nhựa phết trên những chiếc que cắm quanh đàn cò mồi không thể thoát ra…
Rời địa bàn Diễn Thọ (cũ), chúng tôi đã thực tế thêm nhiều khu vực thuộc huyện Diễn Châu, Nghi Lộc, Cửa Lò (cũ) như Diễn Lợi, Diễn An, Nghi Thiết, Nghi Thu, Nghi Hương… Từ thực tế đã được ghi nhận lại, có thể khẳng định vấn nạn đánh bắt chim trời xưa sao nay vậy. Ở đâu có vùng đồng ruộng gắn với ao, hồ cùng um tùm cây cối, thì ở đó sẽ xuất hiện những đàn cò mồi để nhử chim trời. Và có lẽ, các khu vực ven biển thì có mật độ dày hơn. Kể ra với một số người am hiểu nghề săn chim trời, nhận được lời khuyên: Sang Hà Tĩnh thì đến đất Nghi Xuân. Còn ở Nghệ An thì nên về Quỳnh Thanh một chuyến. Đấy mới là “thủ phủ”, là nơi “khởi thủy” nghề săn chim trời…
Lại tất tả tìm ghé đất Quỳnh Thanh, nay là một phần của xã mới Quỳnh Anh. Rảo trên vùng giáp ranh Quỳnh Thanh và Quỳnh Bảng cũ, bất cứ đâu cũng có thể chứng kiến nạn đánh bắt chim trời. Tại rất nhiều các ao, hồ nuôi tôm cùng các lùm cây bao quanh… đều có gắn chim, cò mồi và giăng mắc các loại lưới. Còn ở các vùng đồng ruộng, bên các tuyến đường nội đồng dựng nhiều những lớp cọc chăng lưới tơ, đồng thời, có thêm những túp lều nhỏ làm nơi nghỉ của người săn chim trời. Cũng tại những vị trí này, luôn có tiếng chim trời hót gọi bầy phát ra từ những chiếc loa được giấu kỹ…
Trong lần ghé Diễn Thọ, chúng tôi đã hỏi tìm mua chim trời. Người dân bảo, cứ ra chợ là có. Như tại chợ Si Nam, tầm 15h30' trở đi thì có nhiều, người buôn thu gom chim trời trong dân, đưa thẳng ra chợ vặt lông, thui sống…
10h ngày 29/10 ghé vào chợ Phủ Diễn, dù không nhiều nhưng cũng có hàng quán bày bán công khai chim trời. Chim trời khá nhiều loại, trọng lượng cũng khác nhau. Theo một chủ hàng, các loại chim trời bày bán gồm cò, vạc, nhát nhát… Mỗi loại mỗi giá, như nhát nhát có giá 40 nghìn đồng/con; cò có giá 70 nghìn đồng/con loại to, loại nhỏ 50 nghìn đồng/con. Về giá thì quyết “không mặc cả”. Trong số này, có loại đã vặt lông, thui kỹ; có loại đã vặt lông chưa thui. Có những con chim đã bị vặt lông nhưng còn sống, thân mình rớm máu, giang đôi cánh trần trụi vùng vẫy, như muốn thoát khỏi dây trói tìm về chốn tự do. Hỏi chim trời từ đâu đưa về? Được trả lời từ các vùng ven biển Diễn Thành, Diễn An... “Mùa mưa, chim về nhiều. Người ta đánh được thì gom về bán cho người có nhu cầu. Chim trời không như gia cầm. Thịt ngon ngọt lại chẳng phải lo cám cò…”, bà chủ hàng khẳng định.
Chợ Quỳnh Thanh nằm kế bên trụ sở cơ quan MTTQ xã Quỳnh Anh cũng khá sẵn chim trời. 11h30' ngày 29/10, có bán các loại chim trời như cò, cò hương, vạc… Các bà bán hàng dường như thấy khách lạ lẫm thì niềm nở hướng dẫn chi tiết cách chế biến. Như cò nên xáo khế chua; cò hương thì nêm mặn ngọt, ướp sả, ớt, lá chanh chiên giòn; còn vạc thì mua thêm riềng, sả nấu giả cầy. Hỏi hàng có sẵn hay không? Theo người bán, dịp này chợ sáng, chợ chiều đều có. Nhiều hay ít tùy thuộc nguồn hàng đánh bắt được trong dân. Một chủ hàng còn cho biết: “Mua tại chợ hàng tươi sống. Nhưng nếu ở xa không tiện đến chợ thì có thể đặt mua, sẽ có hàng đông lạnh ship về…”.
15h30' ngày 29/10, ghé chợ Si Nam, quả đúng như lời người dân Diễn Thọ mách bảo. Giờ này người mua chưa đến nhưng đã có vài điểm bán chim trời. Chim có loại đã làm sẵn, chỉ ngã giá trả tiền là có thể đóng bao mang về. Nhưng cũng có loại mới vặt lông còn sống nguyên, chỉ sau khi mua bán xong xuôi thì người bán mới sử dụng đèn khò thui, mổ bỏ nội tạng ngay tại chỗ. Một quán hàng có 2 con chim vạc khá lớn, trọng lượng đến 0,4 - 0,5 kg/con. Hỏi giá bán, chủ quán trả lời 110 nghìn đồng/con mới chốt. Rồi chị chủ giơ cặp chim vạc đã vặt trụi lông nhưng còn sống lên ngắm nghía, khẳng định đây là hàng hiếm. Chị nói: “Khách trong Vinh hôm trước đặt em 15 con thế này nhưng chỉ gom được 8 con. Khi nhận hàng họ mắng, bảo không giữ chữ tín…”. Rồi lại chép miệng: “Chim trời chứ có phải gà, vịt trang trại đâu mà cứ đặt là có…”.
Kể với bạn đồng nghiệp chuyện chim trời vẫn luôn sẵn có tại các khu chợ vùng Diễn Châu, Quỳnh Lưu (cũ). Anh cả cười cho hay: Tại các chợ ở các phường thuộc thành phố Vinh (cũ) cũng đâu có hiếm mặt hàng này. Chỉ có điều ít khi có hàng tươi sống…”. Ghé một vài điểm ở các chợ: Hưng Dũng, Quang Trung, Đội Cung…, quả thật là cũng có bán chim trời. Tìm hiểu, chim trời ở các khu vực chợ này chủ yếu do người từ mạn Nghi Xuân, tình Hà Tĩnh mang sang bán.
Từ nhiều năm trước, nhận thức tầm quan trọng của việc bảo vệ động vật hoang dã, Việt Nam đã tham gia các Công ước quốc tế như: Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã, nguy cấp (CITES), Công ước về đa dạng sinh học. Bên cạnh đó, đã xây dựng chiến lược cấp quốc gia về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học; xây dựng và duy trì các văn bản quy phạm pháp luật để bảo vệ động vật hoang dã.
Mới đây, vào ngày 17/10/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Công an đã ký kết Kế hoạch phối hợp trong đấu tranh, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ động vật hoang dã tại Việt Nam. Mà theo đó, kể từ tháng 10 đến tháng 12/2025, trên phạm vi toàn quốc, sẽ tập trung trong công tác tuyên truyền, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ các loại động vật hoang dã. Riêng đối với công tác tuyên truyền, sẽ triển khai chương trình truyền thông quốc gia với thông điệp: “Không săn bắt – Không tiêu thụ – Bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư, bảo vệ nguồn lợi thủy sản”; phát động phong trào quần chúng tham gia tố giác, ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật về động vật hoang dã, vận động người dân không săn, bẫy, bắt các loài động vật hoang dã, chim di cư…; đồng thời, thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận thông tin, kiểm tra xử lý các hành vi vi phạm pháp luật.
Dẫn ra một số thông tin như vậy để khẳng định, mọi hành vi săn bắt, mua bán chim trời là vi phạm pháp luật và sẽ bị xử lý nghiêm nếu bị phát hiện. Với thực trạng chúng tôi đã ghi nhận được, vấn nạn săn bắt, mua bán chim trời trên địa bàn tỉnh vẫn còn diễn biến phức tạp trên bình diện rộng. Có thể, việc săn bắt, mua bán chim trời vẫn đang được một bộ phận trong xã hội xem như là thú vui, hoặc là sinh kế ở một thời điểm nhất định. Nhưng dù nguyên nhân gì thì cũng cần phải thay đổi. Thay đổi để có nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ động vật hoang dã, hiểu rõ về quy định pháp luật. Để tránh những rủi ro đáng tiếc cho bản thân và gia đình, và để các miền quê xứ Nghệ có không gian bình yên đón những đàn chim trời di cư về trú ngụ.
