"CHỢ LAO ĐỘNG" - những góc nhìn

(Baonghean) - Nhiều năm qua, trên địa bàn TP. Vinh xuất hiện các “chợ lao động” tự phát - kết quả tất yếu của quá trình đô thị hóa. Tuy nhiên, để hoạt động các “chợ” này không ảnh hưởng đến an ninh trật tự, mỹ quan đô thị, thì chính quyền và các ngành chức năng phải làm nhiều việc...

Nhọc nhằn mưu sinh
 
Một ngày giữa đông rét giá, khi trời vừa tờ mờ sáng, tiếng xe máy, ô tô trên đường còn thưa thớt thì những “cửu vạn” đã tập trung về khu vực cầu Kênh Bắc, ngay ngã tư Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ - Nguyễn Sỹ Sách. Phương tiện của họ chủ yếu là xe đạp, chỉ có vài chiếc xe máy 2-3 người đi chung(?!) kèm theo đó là lỉnh kỉnh các dụng cụ như quang gánh, cuốc xẻng, dao, liềm… Dừng xe sát bên thành cầu, họ ngồi co ro xúm lại bên nhau, có người tranh thủ nhai vội chiếc bánh mỳ hay nắm xôi cho bữa sáng. Tôi tranh thủ trò chuyện với một cửu vạn tên Hòa, nhà ở xã Hưng Xá (Hưng Nguyên), có thâm niên làm nghề này được 2 năm. Anh Hòa cho biết: “Đầu năm và cuối năm là thời điểm nhiều gia đình xây, sửa nhà cửa nên việc nhiều hơn. Còn bình thường thì hôm nào may mắn mới nhiều người thuê. Đó là chưa kể những ngày mưa bão, không có ai thuê mướn chi tiêu phải chắt bóp hơn”.
Lao động tự do tụ tập chờ việc tại cầu Kênh Bắc.
Gần 7 giờ sáng, có 14 người tụ tập về điểm “chợ lao động” này. Chị Lê Thị Nhị, 42 tuổi ở xã Nghi Long (Nghi Lộc) cho biết: “Trước đây, gia đình có 4 sào ruộng, thu nhập chẳng đáng là bao nhưng còn có cái để bấu víu. Nhưng sau khi bị thu hồi đất (bàn giao cho khu công nghiệp), gia đình thiếu việc làm, đứa con trai đầu học hết cấp 3 vào Nam làm công nhân, còn vợ chồng vào Vinh làm nghề này. Tôi thường đi với nhóm các chị cùng quê, người ít thì đã đi 2 - 3 năm, người lâu 7-10 năm. Tùy việc, có buổi được dăm, bảy chục ngàn đồng, cũng có khi được vài trăm. Nhưng cũng có thời điểm suốt 3-4 ngày không có ai thuê. Cứ sáng đạp xe ra chờ, tối lại đạp xe về, rất bí tiền đâu để chi tiêu, mua thức ăn, đóng học phí cho các con”. 
 
Khi được hỏi: “Sao các chị không xin đi làm công nhân trong nhà máy, xí nghiệp, có thu nhập ổn định, không phải chịu gió, chịu rét thế này?”, chị Nhị cười gượng: “Tôi cũng nhiều tuổi rồi…! Mà xin việc bây giờ đâu dễ, không có trình độ, tay nghề, với lại làm công nhân tăng ca, thêm giờ không có thời gian quán xuyến, lo toan việc nhà. Làm mấy việc lặt vặt kiếm sống tuy thu nhập bấp bênh nhưng tự do hơn”.  
 
Trưa buổi, mới xuất hiện 2 người đang xây nhà, cần người để làm một số việc như vận chuyển nguyên, vật liệu, dọn dẹp… Cả nhóm ùa đến, háo hức chờ đợi nhưng rốt cuộc cũng chỉ có 5 người được chọn vội vàng lấy xe đạp chở theo dụng cụ đi theo người thuê, những người còn lại mặt buồn xo, quay lại ngồi lề đường và tiếp tục chờ đợi… 
 
Dạo một vòng quanh Thành phố Vinh, thấy một số điểm tập trung nhiều lao động tự do chờ việc, đó là Vườn hoa Cửa Nam, Ngã 6, Vườn hoa Tam giác, đường Trần Hưng Đạo, cầu Cửa Tiền… Cuối năm, số lượng lao động đổ về các “chợ” này khá nhiều, một chợ như vậy ít thì 7-9 người, nhiều thì 15 – 20 người. Những người tham gia “chợ lao động”  đa số là lao động nông thôn từ các xã ngoại thành và các huyện lân cận như Hưng Nguyên, Nghi Lộc,... tranh thủ thời gian nông nhàn lên thành phố tìm việc làm. Tuy nhiên, dạo qua các chợ lao động, dễ nhận thấy là việc ít mà người thì đông. Trong lúc chờ đợi, kẻ nằm, người ngồi, xe cộ, quang gánh đặt choán hết cả vỉa hè, lề đường, trông rất nhếch nhác. Khi có người đến thuê thì tất cả những người lao động đó lại ào ra tranh giành, ngã giá gây mất trật tự và ảnh hưởng đến ATGT. Chưa kể, chờ lâu không có người đến thuê, một số lao động nam quây lại thành từng nhóm đánh bài ăn tiền, có khi mâu thuẫn cãi nhau om sòm cả một góc phố… Buổi trưa, những tốp người này lại bày cơm nắm, cơm đùm ra ngồi ăn và vứt rác bừa bãi lên vỉa hè. Bên cạnh đó, theo phản ánh của các lao động, cũng đã xuất hiện tình trạng kẻ xấu trà trộn vào các “chợ lao động” để bày trò cờ bạc bịp hoặc trộm cắp ở các gia đình thuê người. 
 
Khó quản lý
 
Trao đổi về vấn đề “chợ lao động”, ông Nguyễn Xuân Lam – Trưởng phòng LĐ-TB&XH Thành phố Vinh cho biết, hiện không thể thống kê hết lượng lao động tự do đang có mặt trên địa bàn. Thậm chí, thành phố chưa hề có cơ quan nào chính thức chịu trách nhiệm quản lý, đào tạo và huấn luyện những kỹ năng cần thiết cho đội ngũ này. Bộ luật Lao động (sửa đổi) 2013 mới chỉ điều chỉnh số lao động ở khu vực chính thức, còn số lao động thuộc diện "lao động tự do” - chiếm số lượng lớn trong hệ thống thị trường lao động của nước ta hầu như vẫn chưa được luật đề cập tới. Bên cạnh đó, do đặc thù công việc và vị trí làm việc không ổn định càng khiến cho việc quản lý nhóm lao động này trở nên khó khăn hơn”. Còn ông Ngô Xuân Nam – Phó Chủ tịch UBND phường Hà Huy Tập cho biết: Nhiều năm qua, trên địa bàn phường hình thành một “chợ lao động” ở khu vực cầu Kênh Bắc và các lao động  này đều đến từ các vùng nông thôn nghèo, thường xuyên thiếu việc làm. Chúng tôi cũng tạo điều kiện cho họ làm việc, song việc quản lý lại không đơn giản, bởi số lượng cũng như con người cụ thể ở chợ lao động này biến động liên tục. Có người hôm nay còn đứng chờ việc ở đây, nhưng ngày mai đã lại chuyển đến địa điểm khác…”. Ông Nam cũng thừa nhận, ngay cả đội trật tự đô thị của các phường, trong những đợt ra quân dẹp bỏ tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng lề đường, cũng mới chỉ tập trung vào các hàng quán cố định và hầu như “bỏ qua” các đối tượng “cửu vạn” này.  
 
Theo ông Lê Văn Thúy – Trưởng phòng Lao động – Việc làm (Sở LĐ- TB&XH), trong công tác giải quyết việc làm, thời gian qua tỉnh đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ và khuyến khích người lao động học nghề, tự tạo việc làm, xuất khẩu lao động như: Trích lập Quỹ hỗ trợ giải quyết việc làm địa phương từ ngân sách tỉnh với mức 2,5-3 tỷ đồng/năm; thành lập mới và đầu tư nâng cấp hệ thống trường dạy nghề, các trung tâm dạy nghề, hướng nghiệp tại các vùng và các huyện, thành, thị, nâng cao năng lực các cơ sở giới thiệu việc làm; ban hành chính sách khuyến khích xuất khẩu lao động, hỗ trợ học nghề, chính sách khuyến khích thu hút và đào tạo nghề cho lao động trong các khu công nghiệp của tỉnh; liên kết các chương trình đầu tư phát triển kinh tế với giải quyết việc làm, thúc đẩy các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển. Ngoài ra, tỉnh cũng chú trọng đến các biện pháp, chính sách nhằm duy trì và mở rộng các làng nghề tiểu thủ công nghiệp, các tổng đội thanh niên xung phong xây dựng kinh tế, tìm kiếm các thị trường ngoại tỉnh… Tuy nhiên, hiện nay, việc tạo việc làm cho người lao động trong tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn do hiện tại trên địa bàn chưa có nhiều khu công nghiệp lớn, việc phát triển các khu tiểu thủ công nghiệp, làng nghề còn nhỏ lẻ manh mún; công tác chuyển dịch cơ cấu lao động theo vùng và ngành diễn ra chậm, hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho người lao động để tạo việc làm mới hoặc tự tạo việc làm còn hạn chế, nhất là hệ thống thông tin thị trường lao động. Quy mô dân số và nguồn lao động lớn cũng là áp lực đối với vấn đề giải quyết việc làm. Mỗi năm toàn tỉnh có từ 3 – 3,2 vạn lao động mới, nhưng các cơ sở sản xuất, các đơn vị không phát triển tương xứng với nguồn lực lao động… Do đó, hiện nay, số lượng lao động thiếu hoặc không có việc làm còn khá cao, nhất là ở các vùng nông thôn có dân số đông, tỷ lệ người ở độ tuổi lao động cao, đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp bởi quá trình đô thị hóa. Tuy nhiên, công tác tư vấn, giới thiệu việc làm ở các địa phương còn nhiều hạn chế; ngay cả ở cấp tỉnh, sàn giao dịch việc làm tại Trung tâm Giới thiệu việc làm tỉnh, dù một tháng mở 2 lần, cũng hoạt động khá èo uột và tỏ ra thiếu hiệu quả, khi mà “cầu” nhiều hơn “cung”.
 
Thiết nghĩ, trong quá trình đô thị hóa và chuyển dịch cơ cấu lao động ở nông thôn hiện nay, việc hình thành các “chợ lao động” ở Thành phố Vinh là điều tất yếu, bởi có cung ắt có cầu.  Chỉ khi nào các giải pháp giải quyết việc làm được thực hiện một cách đồng bộ, từ việc phát triển đa dạng các ngành nghề cho đến tư vấn, giới thiệu việc làm, mới có thể hạn chế tình trạng lao động tự do đổ về thành phố tụ tập tìm việc như hiện nay. Tuy nhiên, trước mắt, để các chợ lao động này không ảnh hưởng đến an ninh trật tự, ATGT và mỹ quan đô thị, thiết nghĩ chính quyền các phường của TP. Vinh cần vào cuộc tăng cường nhắc nhở, chấn chỉnh những cảnh lộn xộn, nhếch nhác ở các chợ này. Ngoài ra, Thành phố Vinh cũng cần xem xét quy hoạch, bố trí khu vực nhà chờ cho các lao động tự do để hoạt động của các “chợ lao động” diễn ra trật tự, nề nếp hơn.
 
Bài, ảnh: Minh Quân