Chống ngập đô thị Vinh: Không chỉ là chuyện của những công trình

Hoàn thành cơ bản các hạng mục cấp bách

Theo Ban Bảo trì đường bộ, Sở Xây dựng, đến những ngày cuối tháng 9, các hạng mục, đầu mối cuối cùng thuộc diện phải xử lý cấp bách trước và trong mùa mưa bão năm 2026 cơ bản hoàn thành. Trong đó, dự án cải tạo, nâng cấp đường và mương từ đường Nguyễn Gia Thiều kết nối về đường Võ Nguyên Hiến (phường Trường Vinh), cùng nút giao mương đường Nguyễn Viết Xuân với các tuyến Phan Đăng Lưu và Võ Nguyên Hiến đã hoàn thành, đưa vào sử dụng.

Các hạng mục này góp phần tăng khả năng tiêu thoát nước, giảm áp lực ngập úng cho khu vực. Tại khu vực đường Trần Hưng Đạo, hạng mục đầu mối mương thoát nước cắt qua đường Nguyễn Sinh Sắc, dẫn về hồ cá Cửa Nam, ra sông Vinh cũng đang được hoàn thiện.

Trước đó, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, từ tháng 7/2026, Dự án nạo vét hồ điều hòa Trạm bơm tiêu úng phía Nam (Cầu Đen), hồ Cửa Nam và hồ điều hòa Trạm bơm tiêu úng Đông Nam (Bến Thủy) được triển khai.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư phường Trường Vinh, kế hoạch ban đầu thực hiện trong 90 ngày, hoàn thành vào ngày 3/10/2026.

Do ảnh hưởng của đợt mưa lớn giữa tháng 8, công trình phải điều chỉnh tiến độ và đến ngày 16/9 mới hoàn thành để nghiệm thu. Việc hoàn thành trước đợt mưa lớn ngày 19/9 đã góp phần nâng cao khả năng tiêu thoát nước cho khu vực.

Ông Phạm Đức Long - Phó Giám đốc Ban Bảo trì đường bộ, Sở Xây dựng cho biết, trong khi các hạng mục đầu mối chống ngập cục bộ dù khó nhưng được xử lý tương đối nhanh thì dự án nạo vét bùn hệ thống mương thoát nước và hố thu nước tại 57 tuyến đường phát sinh một số vấn đề. Trong quá trình nạo vét tại các tuyến Phan Bội Châu, Nguyễn Thái Học..., đơn vị thi công gặp tình trạng rễ cây đâm xuyên tấm đan và thành mương, ảnh hưởng đến tiến độ.

“

Theo hợp đồng, dự án có thời gian thi công 120 ngày, từ 24/7 đến 21/11/2026. Tuy nhiên, tỉnh yêu cầu hoàn thành trước ngày 10/9 để phục vụ công tác chống ngập trong mùa mưa. Đến ngày 20/9, dự án đã hoàn thành 50/57 tuyến, đạt khoảng 97% khối lượng.

Hiệu quả bước đầu

Qua thực tế trận mưa ngày 19/9, một số hạng mục mới hoàn thành đã cho thấy tác dụng bước đầu. Dự án sửa chữa hệ thống mương tiêu thoát nước từ đường Võ Nguyên Hiến và đường Nguyễn Viết Xuân nối với hệ thống thoát nước đường Phan Đăng Lưu, dù mới đưa vào sử dụng, đã góp phần tiêu nước, giảm ngập cho khu vực trong trận mưa vừa qua.

Tương tự, theo phản ánh của người dân sống dọc đường Trần Hưng Đạo, phường Thành Vinh, hệ thống mương thoát đấu nối từ đường Đặng Thái Thân và đường Trần Hưng Đạo về hồ cá Cửa Nam đã phát huy tác dụng ngay sau khi hoàn thành các hạng mục rãnh đúc sẵn, hố thăm và hố thu. Khu vực này không còn xảy ra tình trạng ngập nặng như trước.

Theo người dân, việc đầu tư hạng mục này nếu được thực hiện sớm hơn sẽ giúp chia sẻ năng lực tiêu thoát với tuyến mương dẫn về Trạm bơm Cửa Nam, qua đó giảm áp lực ngập cho khu vực hào Thành Cổ. Cùng với đầu tư các tuyến mương, hồ điều hòa, Ban Bảo trì đường bộ cũng tập trung duy tu, sửa chữa hệ thống trạm bơm.

Sau khi tiếp nhận tài sản các trạm bơm từ UBND thành phố Vinh trước đây, đơn vị rà soát và nhận thấy phần lớn máy bơm tiêu úng đã xuống cấp. Ban đã xây dựng dự trù kinh phí trên 71 tỷ đồng, trong đó trên 7 tỷ đồng để bảo dưỡng, sửa chữa và thay thế các máy bơm hư hỏng.

Cùng với đó, việc kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống cống, cửa phai Cầu Đen, cửa phai số 6, số 7 dọc sông Vinh và cửa phai Trạm bơm tiêu úng Đông Nam (Bến Thủy) cũng được đôn đốc thực hiện. “Trong trận mưa lớn trên 100 mm ngày 20/8 và nhất là trận mưa gần 400 mm ngày 19/9 vừa qua, các máy bơm đã vận hành hết công suất. Ban cũng chủ động thuê một số máy bơm dã chiến công suất lớn đặt tại các nút xung yếu. Vì vậy, mặc dù lượng mưa lớn trong thời gian ngắn nhưng so với trước, nước rút nhanh hơn, góp phần giảm thiểu thiệt hại cho người dân”, ông Phạm Đức Long chia sẻ.

Theo ông Phạm Đức Long, trận mưa ngày 19/9 là một trong những phép thử thực tế đối với hệ thống công trình chống ngập úng đô thị được đầu tư trong 3-4 năm qua, cũng như các hạng mục xử lý cấp bách trong năm 2026. Kết quả cho thấy năng lực tiêu thoát nước đã có chuyển biến, song để chống ngập hiệu quả, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ hơn.

Trước hết, cần tiếp tục đầu tư nâng công suất các trạm bơm đầu mối. Các trạm bơm Cầu Đen, Bến Thủy, Cửa Nam được đầu tư từ nhiều năm trước, một số thiết bị đã xuống cấp, nguy cơ phát sinh sự cố trong quá trình vận hành còn cao.

Hệ thống trạm biến áp cung cấp điện cho các trạm bơm cũng cần được rà soát, tính toán lại để bảo đảm khả năng vận hành trong điều kiện thiên tai, mưa lớn, gió bão. Trước mắt, cần trang bị máy phát điện dự phòng; về lâu dài, nghiên cứu nâng công suất các trạm bơm bằng thiết bị thế hệ mới.

Theo Ban Bảo trì đường bộ, hiện đơn vị đang triển khai thi công bệ bê tông và nhà đặt máy tại 3 trạm bơm Đông Nam, Tây Nam và phía Nam, dự kiến hoàn thành trước ngày 10/10/2026. Việc lắp đặt, chạy thử thiết bị dự kiến bắt đầu từ ngày 25/10/2026. Các hạng mục còn lại sẽ được đầu tư theo lộ trình.

Trận mưa ngày 19/9 cho thấy một số khu vực phát sinh tình trạng ngập sâu cần tiếp tục được nghiên cứu. Đơn cử, khu vực hai bên đường Lệ Ninh, gần đường sắt và cầu vượt đường 72 m từ Quán Bàu đi Khu công nghiệp VSIP thuộc địa bàn phường Vinh Hưng, xảy ra ngập khá sâu.

Nguyên nhân một phần do tuyến đường Lệ Ninh đang chuẩn bị thi công, vật liệu tập kết dọc hai bên đường, làm ảnh hưởng đến khả năng thoát nước khi mưa lớn. Do đó, chủ đầu tư dự án cần nghiên cứu phương án bố trí hệ thống thoát nước phù hợp, kết nối về đường Trường Chinh - Trần Hưng Đạo hoặc hệ thống mương thoát dẫn ra kênh, sông Kẻ Gai.

Việc bổ sung những điểm ngập mới phát sinh sau mỗi trận mưa lớn vào bản đồ ngập úng sẽ giúp công tác đầu tư chống ngập có cơ sở thực tiễn hơn, tránh tình trạng nơi đã được xử lý nhưng điểm nghẽn mới lại xuất hiện.

Không chỉ trông chờ vào công trình

Một hệ thống hay công trình đầu mối chống ngập dù được đầu tư lớn đến đâu cũng khó phát huy hết công năng nếu các tuyến mương, hố thu, giếng thăm bị rác thải, đất đá hoặc vật liệu xây dựng làm tắc nghẽn.

Ông Nguyễn Đức Thiện - Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư phường Trường Vinh cho biết, hiện nay tình trạng người dân sửa chữa nhà nhưng đổ rác thải, vật liệu xây dựng khá tuỳ tiện, thậm chí có trường hợp rác thải đổ trực tiếp xuống hố thu và mương thoát.

Hằng năm, tỉnh và phường đều có kế hoạch nạo vét hệ thống mương, nhưng nếu tình trạng đổ rác thải xây dựng bừa bãi như trên thì hiệu quả của các công trình tiêu thoát nước sẽ bị giảm đáng kể. Vì thế, cùng với các giải pháp kỹ thuật, nạo vét mương, ý thức và sự chung tay của người dân mới góp phần để đô thị giảm ngập.

“

Về phía đơn vị vận hành, ông Võ Tuấn Anh - Giám đốc Công ty CP Quản lý và Phát triển hạ tầng đô thị Vinh cho biết: Sắp tới đơn vị sẽ phối hợp và kiến nghị với các phường tăng cường kiểm tra. Trên cơ sở cam kết của các hộ khi xây dựng, sửa chữa nhà, sẽ nhắc nhở và xử phạt để hạn chế tình trạng đổ rác thải xây dựng bừa bãi.

Trước nguy cơ ngập úng tại khu vực đô thị Vinh ngày càng lớn, hàng tháng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Phú Hiền đều kiểm tra, làm việc với các đơn vị liên quan để đôn đốc, đẩy nhanh tiến độ các công trình đầu mối, xử lý những điểm ngập úng. Sau khi kiểm tra, tại cuộc họp ngày 4/9, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công cống và cửa phai khu vực Cầu Đen qua đê sông Vinh để góp phần điều tiết nước khi hồ Công viên Trung tâm khi có mưa lớn, nước sông Vinh dâng cao.

Cùng với đầu tư xây dựng, các sở, ngành, đơn vị liên quan và UBND các phường được yêu cầu chủ động phương án ứng phó thiên tai; thường xuyên rà soát các điểm có nguy cơ ngập sâu, bố trí lực lượng túc trực tại các vị trí xung yếu để cảnh báo, hướng dẫn người dân.

Ban Bảo trì đường bộ, Công ty CP Quản lý và Phát triển hạ tầng đô thị Vinh cùng chính quyền cơ sở cũng cần phối hợp huy động người dân khơi thông hố thu, giếng thăm, bảo đảm dòng chảy thông suốt khi mưa lớn.

Một đô thị chống ngập hiệu quả không chỉ cần những trạm bơm công suất lớn, những hồ điều hòa hay những tuyến cống, mương được đầu tư đồng bộ. Hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào khả năng vận hành, duy tu, sự kết nối giữa các công trình và ý thức của cộng đồng.