Chùa Cương Xá: Ngôi cổ tự sở hữu hệ thống tường đá khắc gần 4.000 chữ Vạn
Tọa lạc tại Hải Phòng, chùa Cương Xá gây ấn tượng bởi kỷ lục Việt Nam với 3.998 chữ Vạn khắc trên tường đá xanh và bề dày lịch sử lâu đời từ thời Đông Hán.
Bước chân qua cổng tam quan chùa Cương Xá (Quỳnh Khâu Tự) tại phường Tân Hưng, TP Hải Phòng, du khách sẽ ngay lập tức cảm nhận được không gian an tĩnh tách biệt khỏi sự ồn ào. Ngôi chùa không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp kiến trúc tinh xảo mà còn xác lập kỷ lục là ngôi chùa đầu tiên của Việt Nam sở hữu hệ thống tường đá khắc chữ Vạn quy mô nhất cả nước.
Kỷ lục 3.998 chữ Vạn trên tường đá xanh
Điểm nhấn đặc biệt nhất khiến chùa Cương Xá trở nên độc nhất vô nhị chính là hệ thống tường bao quanh được xây dựng từ đá xanh lấy từ núi Nhồi (Thanh Hóa). Toàn bộ khuôn viên chùa có tổng cộng 3.998 chữ Vạn được chạm nổi và quét nhũ vàng rực rỡ trên nền đá xanh.
Theo triết lý Phật giáo, chữ Vạn là biểu tượng của ánh sáng vô biên và sự cát tường. Thượng tọa Thích Thanh Cường, trụ trì nhà chùa, cho biết việc khắc chữ Vạn lên từng viên đá mang ý nghĩa như hào quang của Đức Phật tiếp dẫn những người hữu duyên. Đây cũng là một trong 83 vẻ đẹp và 32 tướng tốt của Phật.
Mỗi viên đá xây dựng có kích thước dài 40cm, ngang 30cm và dày 35cm, với trọng lượng lên tới 80kg. Cấu trúc tường được tính toán kỹ lưỡng: ba hàng đá đầu tiên từ móng lên được tạo tác hình hoa sen - biểu tượng của sự thanh khiết; từ hàng thứ tư trở lên đến nóc là các hàng chữ Vạn nối tiếp nhau, tạo nên hiệu ứng thị giác uy nghiêm và linh thiêng.
Dấu tích cổ tự hơn 2.000 năm lịch sử
Chùa Cương Xá còn được biết đến với tên gọi Quỳnh Khâu Tự (Chùa Gò Ngọc), nằm trên một gò đất cao phía Tây Nam làng cổ Cương Xá. Các bằng chứng lịch sử cho thấy đây là một trong những ngôi chùa cổ nhất khu vực. Khi đào móng xây dựng, người ta đã phát hiện những dấu tích gạch từ đời Đông Hán có niên đại cách đây hơn 2.000 năm.
Văn bia cổ tại chùa ghi nhận đợt trùng tu lớn vào năm 1627 (thời vua Lê Vĩnh Tộ). Trải qua những thăng trầm của chiến tranh, dù nhiều hạng mục từng bị tàn phá, nhưng nhân dân địa phương vẫn gìn giữ được nhiều cổ vật quý giá như: chuông đồng niên đại thời Lê, văn bia cổ, các đôi câu đối và những pho tượng cổ có giá trị nghệ thuật cao.
Gắn liền với ngôi chùa là truyền thuyết về giếng nước trong xanh bên trái cổng. Tương truyền, xưa kia con gái trong làng uống nước giếng này đều xinh đẹp nhưng đoản mệnh. Về sau, người dân đã lấp giếng cũ và đào giếng mới bên phải để hóa giải tai ương. Đến nay, chiếc giếng vẫn được gìn giữ như một biểu tượng tâm linh của làng cổ.
Hành trình phục dựng kỳ công
Để có được diện mạo uy nghi như hiện tại, chùa Cương Xá đã trải qua hành trình trùng tu kéo dài suốt 7 năm, bắt đầu từ năm 2009. Dưới sự chủ trì của Thượng tọa Thích Thanh Cường, ngôi chùa từ ba gian nhà ngói cũ kỹ đã trở thành một quần thể kiến trúc đá và gỗ kiên cố.
Quá trình thi công gặp nhiều thách thức do trọng lượng của các khối đá xanh quá lớn. Công nhân phải dùng tời để đưa từng viên đá 80kg lên cao. Nhờ sự bền bỉ và tâm huyết, công trình đã hoàn thiện với tổng diện tích 360 m2 trên khuôn viên sân vườn rộng 1.600 m2.
Hiện nay, quần thể chùa bao gồm chính điện, nhà tổ 14 gian, nơi thờ Mẫu và Đức Thánh Trần Hưng Đạo. Với sự kết hợp giữa giá trị lịch sử lâu đời và kiến trúc kỷ lục, chùa Cương Xá không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là di sản văn hóa độc đáo thu hút du khách thập phương khi ghé thăm Hải Phòng.
