Chùa Thập Tháp: Ngôi cổ tự 350 năm xây từ gạch tháp Chăm trên nền kinh đô Đồ Bàn xưa

Chùa Thập Tháp là một trong những ngôi cổ tự danh tiếng nhất miền Trung với tuổi đời gần 3,5 thế kỷ. Ngôi chùa tọa lạc tại phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai (trước đây là Thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định), nằm cách thành phố biển Quy Nhơn khoảng 28km về phía Bắc. Bao quanh chùa là không gian yên bình của những cánh đồng lúa bát ngát và những hàng cây cổ thụ xanh mát.

Về mặt phong thủy, ngôi chùa tọa lạc trên đồi Long Bích, mặt hướng về phía núi Mò O (hay còn gọi là núi Thiên Bút). Từ đây, du khách có thể phóng tầm mắt nhìn thấy tháp Cánh Tiên thấp thoáng phía xa. Toàn bộ quần thể này nằm ngay cạnh thành cổ Đồ Bàn, kinh đô rực rỡ một thời của vương quốc Chiêm Thành xưa kia.

Kiến trúc chữ Khẩu độc đáo và trầm mặc

Dù đã trải qua nhiều lần trùng tu sau gần 350 năm, chùa Thập Tháp vẫn giữ được cấu trúc truyền thống hình chữ Khẩu (口). Đây là lối bố cục khép kín, tạo nên vẻ trang nghiêm và tĩnh mịch đặc trưng của các ngôi chùa Việt cổ. Từng viên gạch, tảng đá dùng để xây chùa đều mang trong mình hơi thở lịch sử vì được tận dụng từ phế tích của 10 ngôi tháp Chăm đã sụp đổ.

Lối vào chùa dẫn qua một hồ sen thơm ngát đến cổng chính với hai trụ biểu vuông uy nghi. Bên trong được chia làm bốn khu vực chính kết nối hài hòa qua sân vuông ở giữa, bao gồm: Chánh điện, Phương trượng, Đông đường và Tây đường. Mỗi khu vực đều đảm nhận một vai trò riêng biệt, từ nơi thờ tự đến nơi ở và tiếp khách của chư tăng.

Đáng chú ý nhất là khu vực Chánh điện với kiểu nhà 3 gian 2 chái đặc trưng của vùng Nam Trung Bộ. Mái chùa lợp ngói âm dương rêu phong, trên nóc trang trí hình tượng "lưỡng long tranh châu" tinh xảo. Những cột gỗ lớn đen bóng theo thời gian cùng hệ thống hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng như kể lại thời kỳ hưng thịnh của trung tâm Phật giáo này.

Bí ẩn Phiến đá chém và tinh thần từ bi

Một điểm nhấn không thể bỏ qua khi đến chùa Thập Tháp là khối bạch thạch linh thiêng nằm ngay trước cửa chánh điện, thường được dân gian gọi là "Phiến đá chém". Khối đá cao khoảng 0,38m, bề mặt láng mịn với những hoa văn đẽo gọt đơn giản ở bốn góc, gắn liền với những câu chuyện lịch sử đầy biến động của vùng đất này.

Việc đặt phiến đá ngay bậc tam cấp mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Các bậc tiền nhân mong muốn mượn tiếng kinh kệ và chuông chùa hằng ngày để hóa giải nỗi oan khiên, giúp những linh hồn được siêu thoát. Đây là minh chứng cho sự giao hòa giữa lịch sử và tinh thần từ bi hỷ xả của nhà Phật.

Nơi lưu giữ bản sắc văn hóa vùng cố đô

Phía Bắc của chùa là vườn tháp tổ với hơn 20 ngôi tháp cổ, nơi an nghỉ của các đời trụ trì qua nhiều thế hệ. Mỗi ngôi tháp không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là một trang sử về sự phát triển của Phật giáo tại vùng đất Đồ Bàn xưa.

Ngày nay, chùa Thập Tháp không chỉ là điểm đến tâm linh để chiêm bái, cầu an mà còn là nơi du khách tìm đến để tìm hiểu về lịch sử và văn hóa. Theo các tài liệu ghi chép, chùa bắt đầu được Thiền sư Nguyên Thiều xây dựng từ năm 1677, sau khi ngài tận dụng gạch đá từ những tháp Chăm cũ để dựng nên ngôi bảo tự này.