Cơ hội và áp lực khi đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử
Trong bối cảnh kinh tế số bùng nổ, nông dân Nghệ An đang chủ động tham gia không gian mạng, đưa các sản phẩm nông sản, dược liệu lên các nền tảng thương mại điện tử như: TikTok, shopee, Facebook… Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, người dân cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là áp lực từ chính sách phí sàn và bài toán đảm bảo lợi nhuận.
Năng động tiếp cận thị trường
Sau khoảng 1 năm trở lại cơ sở sản xuất của anh Vũ Văn Giáp ở phường Tân Mai đã có rất nhiều thay đổi.
Lựa chọn con đường thu gom, sấy nông sản và bán trên các nền tảng số, từ 1 chiếc máy sấy và hoạt động đơn lẻ, anh Giáp đã nỗ lực chuyển đổi từ hộ kinh doanh cá thể lên mô hình HTX Nông sản Nhà Vũ với 8 thành viên.
Sự thay đổi này không chỉ nằm ở danh xưng, mà còn ở tư duy sản xuất quy mô lớn. Hiện HTX của anh Giáp sở hữu 6 máy sấy và đang đầu tư thêm phòng sản xuất hiện đại trị giá hơn 700 triệu đồng.
Anh Vũ Văn Giáp cho biết, danh mục sản phẩm cũng không ngừng mở rộng: Ngoài su su, cà rốt, củ cải sấy truyền thống, anh còn phát triển thêm bí đao, mướp đắng và đặc biệt là bột chuối xanh - một sản phẩm mới đang được thị trường đón nhận.
Sự năng động còn thể hiện qua cách HTX Nông sản Nhà Vũ liên kết vùng nguyên liệu với các hộ dân tại xã Quỳ Hợp thông qua đơn vị đầu mối để thu mua chuối xanh, đảm bảo nguồn gốc rõ ràng. Để tối ưu chi phí sản xuất, anh còn tính toán lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời chạy máy sấy trực tiếp vào ban ngày.
“Hiện nay, các sản phẩm của HTX chủ yếu tiêu thụ qua kênh phân phối bán hàng trên các sàn thương mại điện tử, bắt đầu với TikTok, sau đó là Shopee và nay mở rộng thêm kênh bán hàng qua Facebook. Với công suất hoạt động của 6 máy sấy công nghiệp, HTX hiện tiêu thụ sản phẩm củ, quả sấy cho người dân vùng Tân Mai và một số vùng lân cận. Hiện lượng bán ra trên các sàn thương mại đang đáp ứng nhu cầu, ít bị tồn đọng nên chúng tôi dự định sẽ mở rộng sản xuất”, anh Vũ Văn Giáp cho biết.
Cũng chọn cách bán sản phẩm chủ yếu qua không gian mạng, năm 2024, tại xã Quỳnh Lưu, anh Hồ Văn Tần cũng bắt đầu “khởi nghiệp” bằng việc đăng ký tài khoản bán hàng trên TikTok với tên gọi “Tần Quê Choa”.
Các loại nông sản được anh Tần thu mua và sơ chế thành sản phẩm như bột mè đen, bột gạo lứt, bột đậu xanh…, đăng ký nhãn hiệu và phân phối thông qua những buổi livestream và gắn giỏ hàng trên các sàn thương mại điện tử. Chỉ chưa đầy 2 năm, tài khoản của anh Tần đã có hơn 12.000 người đăng ký và đạt tổng lượt bán hàng trên 21.000 đơn.
Còn tại huyện Con Cuông (cũ), HTX Dược liệu Pù Mát do ông Phan Xuân Diện điều hành lại chọn cách tiếp cận chuyên sâu hơn thông qua "liên kết 3 nhà, 4 nhà". HTX không chỉ bán lẻ mà còn ký hợp đồng cung ứng dược liệu cho các tập đoàn lớn như Nam Dược.
Với 5 ha trồng cà gai leo, chè dây và khôi nhung, cùng 15 hộ thành viên, anh Diện đã đưa quy trình chuẩn GACP vào sản xuất. Mỗi lô sản phẩm đều được kiểm nghiệm hoạt chất và truy xuất nguồn gốc đến từng hộ dân, tạo nền tảng vững chắc về uy tín khi đưa sản phẩm lên không gian mạng.
Có thể thấy, không chỉ dừng lại ở việc bán hàng đơn lẻ, nông dân Nghệ An còn biết tập hợp sức mạnh tập thể. Câu lạc bộ các HTX sản xuất, kinh doanh dược liệu tỉnh Nghệ An đã được thành lập với 12 thành viên dưới sự bảo hộ của Liên minh HTX tỉnh.
Đây là nơi họ chia sẻ kinh nghiệm vận hành sàn thương mại điện tử, cùng nhau đề xuất các chính sách hỗ trợ và tạo tiếng nói chung để vượt qua những rào cản về quy định pháp lý.
Linh hoạt ứng phó với những thay đổi
Theo chia sẻ của những “chủ shop” bán nông sản, dược liệu đã và đang tham gia các sàn thương mại điện tử, dù không gian mạng là "đất hứa", nhưng thực tế hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn. Họ cho biết, nông sản Nghệ An đang đối mặt với gánh nặng chi phí khi bài toán lợi nhuận ở các sàn thương mại điện tử đồng loạt thay đổi chính sách. Từ ngày 1/4/2025, TikTok Shop và Shopee đã áp dụng mức phí mới, tăng gấp 2-3 lần so với trước.
Theo chia sẻ của các chủ HTX tại Nghệ An, mức phí sàn trên TikTok hiện đã vọt lên mức 27-28%, trong khi đó Shopee cũng duy trì ở mức khoảng 23%. Anh Phan Xuân Diện phân tích một bài toán kinh tế đầy khắc nghiệt: Phí sàn 23%, cộng thêm 7% chi phí quản lý điều phối, 15% nhân sự vận hành và khoảng 5-7% chi phí quảng cáo. Tổng cộng, chi phí để bán được 1 đơn hàng có thể chiếm tới 45-50% giá trị sản phẩm. "Vận hành trên sàn thương mại điện tử hiện nay hầu như đang lỗ", anh Diện thừa nhận.
Trước thực trạng này, nông dân Nghệ An buộc phải có những bước chuyển mình chiến lược để tồn tại. Như thay đổi định vị kênh bán hàng, thay vì coi các sàn thương mại điện tử như Shopee hay TikTok là nguồn thu chính, các HTX đang dần chuyển đổi chúng thành công cụ "lan tỏa thương hiệu". Sau khi khách hàng biết đến sản phẩm qua sàn, họ thường tìm kiếm thông tin trên bao bì để liên hệ mua trực tiếp.
Anh Vũ Văn Giáp cho biết, anh đang đẩy mạnh bán hàng qua Facebook vì lợi nhuận ở kênh này cao hơn và ổn định hơn. Đồng thời, duy trì các tệp khách hàng quay trở lại mua sản phẩm thông qua số điện thoại, zalo, liên lạc trực tiếp.
Và để bù đắp chi phí sàn, người bán buộc phải tăng giá bán. Anh Vũ Văn Giáp cho biết, “cách đây đúng 1 năm, Tik Tok có rất nhiều chính sách ưu đãi, khuyến khích các nhà bán hàng đăng ký kinh doanh và mức phí sàn là 18%. Mới đây, phí sàn của Tik Tok cũng như Shopee đều đã tăng đáng kể khiến chúng tôi phải điều chỉnh giá các sản phẩm tăng khoảng 20.000 đồng mới có thể có lãi”.
Bên cạnh sự linh hoạt thích ứng, người nông dân cũng đang mong có thêm những chính sách sát sườn hơn, ví như chính sách hỗ trợ lãi suất. Ông Phan Xuân Diện trăn trở về mức lãi suất ngân hàng 8 - 10% là quá cao đối với các HTX đang giai đoạn ổn định sản xuất và mong muốn mức hỗ trợ khoảng 5-6% để đầu tư công nghệ. Bên cạnh đó, việc phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch nông nghiệp trên đất trang trại cũng đang gặp rào cản về pháp lý xây dựng, cần một cơ chế linh hoạt và đồng bộ từ Trung ương đến địa phương để nông dân có thêm kênh tiêu thụ sản phẩm tại chỗ.
Tính đến tháng 5/2026, toàn tỉnh có 935 HTX, trong đó, 730 HTX hoạt động lĩnh vực nông nghiệp (chiếm 78%). Trong giai đoạn 2021-2025, có 200 HTX được thành lập mới, giúp hàng trăm sản phẩm nông nghiệp, bao gồm các sản phẩm OCOP và nông sản chủ lực, đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, giúp doanh nghiệp và HTX tăng doanh thu.
Hành trình đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử của nông dân Nghệ An cho thấy sự chủ động, sáng tạo và khả năng thích ứng linh hoạt trong thời đại số. Dù đối mặt với áp lực phí sàn và nhiều thay đổi về chính sách, người dân vẫn nỗ lực tìm hướng đi mới để duy trì thị trường và xây dựng thương hiệu.
Tuy nhiên, để nông sản địa phương phát triển bền vững trên không gian số, rất cần sự đồng hành, hỗ trợ từ các cơ quan quản lý và ngành chức năng.
