"Cơn khát" nhân lực chất lượng cao:Bài 1: Thách thức chất lượng nguồn nhân lực
Nghệ An đang đứng trước vận hội lớn chưa từng có khi liên tục bứt phá, xác lập vị thế là một trong những trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo hàng đầu cả nước với dòng vốn FDI hàng tỷ USD. Song song với sự tăng trưởng đầy ấn tượng là những lo ngại liên quan đến thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.
Nhóm Phóng viên • 02/06/2026
*****
Nghệ An đang đứng trước vận hội lớn chưa từng có khi liên tục bứt phá, xác lập vị thế là một trong những trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo hàng đầu cả nước với dòng vốn FDI hàng tỷ USD. Song song với sự tăng trưởng đầy ấn tượng là những lo ngại liên quan đến thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.
Với dòng vốn FDI liên tục bứt phá từ mức 1,6 tỷ USD năm 2023 lên 1,75 tỷ USD năm 2024, Nghệ An đã chính thức xác lập vị thế là một trong những trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo lớn của Việt Nam. Năm 2025, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của tỉnh tăng 16,5%, đứng thứ 4 cả nước. Trong 4 tháng đầu năm 2026, Nghệ An đã thu hút thành công hơn 2,2 tỷ USD vốn FDI. Kết quả ấn tượng này giúp địa phương vươn lên đứng thứ 2 cả nước, đóng góp gần 15% tổng vốn đăng ký FDI trên toàn quốc. Nhiều tập đoàn tỷ đô đang biến vùng đất này thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu của những thương hiệu lớn.
Tuy nhiên, đằng sau cuộc chuyển mình đáng ghi nhận là một thực tế đầy thách thức: Tình trạng thiếu hụt trầm trọng nhân lực đủ trình độ để đảm nhận các vị trí "xương sống" trong các doanh nghiệp và nhà máy.
Tại ngày hội việc làm đầu năm 2026, 20 doanh nghiệp trong các khu công nghiệp (KCN) trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã đăng ký tìm kiếm 71.000 vị trí việc làm. Đáng nói trong số đó, 93% là lao động phổ thông, trong khi chỉ 7% (tương đương gần 5.000 vị trí) dành cho khối quản lý, văn phòng và kỹ thuật cao. Dù tỷ lệ chỉ chiếm 7%, nhưng đây lại là những vị trí khó lấp đầy nhất. Theo thống kê của Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam, dù có hơn 4.400 nhân sự được tuyển dụng thành công sau ngày hội, nhưng phần lớn vẫn là lao động phổ thông. Trong khi đó, nhóm lao động có bằng cấp tại địa phương lại đang có sự "lệch pha": Hầu hết ứng viên có bằng cao đẳng trở lên nhưng lại thiếu kỹ năng kỹ thuật thực tế để đáp ứng tiêu chuẩn của các nhà máy công nghệ cao.
Khi doanh nghiệp không có nhiều lựa chọn về chất lượng lao động, nhiều vị trí trọng yếu phải để trống dài hạn. Chia sẻ về vấn đề này, ông Kwon Ki Hoon - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kyungshing (KCN WHA) xác nhận, dù công ty đã triển khai chính sách thu hút trong thời gian dài, nhưng một số vị trí quan trọng vẫn đang bỏ ngỏ. Thêm vào đó, vì bản chất sản phẩm liên quan trực tiếp đến tính mạng con người nên doanh nghiệp này chỉ ưu tiên lao động dài hạn, gắn bó, thay vì tập trung thu hút lao động ngắn hạn.
Không chỉ dừng lại ở chuyên môn và bằng cấp, những năm gần đây, ngoại ngữ đã trở thành điều kiện "sống còn" cho các vị trí quản lý cấp trung. Tại Công ty TNHH Luxshare Nghệ An - doanh nghiệp có số lượng lao động đông nhất tỉnh, lãnh đạo vừa đề xuất kiến nghị đưa 100 lao động từ Trung Quốc sang để đáp ứng nhu cầu mở rộng quy mô, với lý do lao động địa phương thiếu kỹ năng ngoại ngữ. Thực tế tại các sàn giao dịch việc làm cho thấy, trong khi các lớp đào tạo tiếng Anh thường xuyên không đủ người để mở thì các lớp tiếng Trung luôn trong tình trạng quá tải, phản ánh đúng "cơn khát" ngôn ngữ để nắm giữ các vị trí chủ chốt tại nhà máy.
“Việc tuyển dụng lao động đủ kinh nghiệm và trình độ ngoại ngữ gặp rất nhiều khó khăn. Chúng tôi đã áp dụng đồng thời nhiều phương thức từ tuyển dụng trực tiếp tại các xã, tuyển dụng online đến sàn giao dịch… nhưng vẫn không đủ đáp ứng”, anh Lê Khánh Minh - phụ trách tuyển dụng Công ty TNHH Luxshare ICT Nghệ An chia sẻ. Cũng theo anh Minh, quá trình tuyển dụng, doanh nghiệp gặp trở ngại lớn bởi sự thiếu chuyên nghiệp của một bộ phận ứng viên. Đi làm với tư tưởng tạm bợ, tùy tiện nghỉ việc mà không báo trước với công ty.
Trước tình trạng khan hiếm nhân sự trình độ cao, một số doanh nghiệp buộc phải tự đào tạo nguồn lực. Tại Công ty TNHH Everwin Precision, trong số hơn 2.000 lao động hiện có, đội ngũ chuyên gia nước ngoài chiếm tới 350 người. Để bộ máy vận hành trơn tru, ít nhất 20% công nhân Việt Nam ở các vị trí tổ trưởng, chuyền trưởng bắt buộc phải thành thạo tiếng Trung. Để khỏa lấp nhu cầu này, năm 2025, Everwin Precision đã đưa 32 nhân sự sang Trung Quốc đào tạo chuyên sâu để về nắm giữ các vai trò chủ chốt. Đồng thời, doanh nghiệp liên tục mở các lớp đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng máy ngay tại xưởng cho hơn 60 công nhân mỗi đợt.
Bên cạnh đào tạo, một "cuộc chiến" phúc lợi cũng đang nổ ra gay gắt để thu hút lao động có trình độ và năng lực. Đầu năm 2026, Công ty TNHH Luxshare-ICT Nghệ An công bố gói thưởng giới thiệu và giữ chân lao động lên tới 23 triệu đồng/người. Thu nhập của công nhân kỹ thuật tại các nhà máy hiện dao động phổ biến từ 10 - 15 triệu đồng/tháng, đi kèm các đặc quyền như ký túc xá miễn phí, xe đưa, đón vận hành xuyên tỉnh từ Nghệ An sang Hà Tĩnh để huy động tối đa nguồn lao động trong khu vực. Cùng thời điểm, hàng loạt doanh nghiệp khác như Công ty TNHH May An Nam Matsuoka, Công ty TNHH Trang phục quốc tế Gaiwach Việt Nam… cũng mở rộng các tuyến xe bus để đón lao động từ các tỉnh lân cận.
Có một thực tế, doanh nghiệp trên địa bàn chủ yếu có quy mô vừa và nhỏ, hoặc các doanh nghiệp FDI trong giai đoạn đầu ưu tiên tuyển dụng lao động phổ thông, vô tình làm giảm động lực theo học các hệ đào tạo dài hạn của người lao động. Thêm vào đó, một bộ phận phụ huynh và học sinh vẫn còn nhận thức chưa đầy đủ về giáo dục nghề nghiệp, tâm lý trọng bằng cấp đại học hơn học nghề trình độ cao vẫn còn nặng nề. Ngoài ra, một số chương trình đào tạo vẫn chưa bắt kịp yêu cầu thực tế của thị trường lao động vốn liên tục thay đổi theo tiến bộ khoa học, công nghệ.
Trăn trở về bài toán nhân lực, ông Tạ Kim Cường - Giám đốc nhân sự Công ty TNHH Luxshare ICT Nghệ An nhìn nhận: Nghệ An có lợi thế dồi dào về lực lượng lao động trẻ, đặc biệt là độ tuổi từ 20-39. Công nhân Nghệ An mang đặc thù của người miền Trung là cần cù, chịu khó, tiếp thu nhanh. Tuy nhiên, chất lượng nguồn lao động nhìn chung còn thấp, chủ yếu chưa qua đào tạo chuyên sâu hoặc đào tạo nhưng chưa đạt yêu cầu, gây khó khăn lớn cho việc phát triển các ngành công nghiệp kỹ thuật cao. Do phần lớn lao động xuất phát từ nông nghiệp nên năng lực tiếp nhận xử lý, kỹ năng và tác phong làm việc công nghiệp còn hạn chế. Điều này đòi hỏi toàn tỉnh phải nâng cao mạnh mẽ cơ sở vật chất và hệ thống đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa.
Là người trong cuộc, chị Trần Thị Hường - Trưởng phòng Hành chính - Nhân sự, Công ty TNHH Kyungshin Việt Nam chia sẻ: “Đầu năm 2026, chúng tôi đang thiếu 1 trưởng bộ phận xuất, nhập khẩu, 2 kỹ thuật viên và 1 kế toán viên yêu cầu biết tiếng Hàn. Trong đó, vị trí trưởng bộ phận xuất, nhập khẩu là khó tìm nhất. Từ khi thành lập công ty đến nay, vị trí này chỉ có 1 nhân sự và chúng tôi phải nỗ lực thu hút từ những khu vực rất xa. Với mức lương từ 20 - 25 triệu đồng, công ty yêu cầu ứng viên phải được đào tạo tại Hà Nội và có ít nhất 8 năm kinh nghiệm - những tiêu chí mà rất ít người đáp ứng được. Suốt nửa năm qua, vị trí này vẫn bỏ ngỏ dù hồ sơ nộp vào không thiếu. Riêng với khối kỹ thuật viên, việc tuyển dụng không khó nhưng nhân sự lại ít gắn bó. Cách đây không lâu, chúng tôi tuyển được 1 bạn từ Hà Nội về, nhưng chỉ sau 1 năm, do không thỏa thuận được mức lương và cảm thấy thu nhập thấp, bạn ấy đã xin nghỉ việc”.
Bản thân chị Hường cũng được đánh giá là một lao động chất lượng cao khi vượt qua nhiều vòng tuyển chọn khắt khe để đảm nhận vị trí hiện tại từ năm 2023. Trước khi quyết định gắn bó lâu dài tại Kyungshin Việt Nam, chị từng có kinh nghiệm làm việc tại Kỳ Anh (Hà Tĩnh), Hà Nội và nhiều khu công nghiệp lớn khác. Chị thẳng thắn: “Thú thật, tôi chưa hoàn toàn hài lòng về thu nhập hiện tại nhưng tôi chọn ở lại vì môi trường. Doanh nghiệp đóng bảo hiểm đầy đủ, không tìm cách lách luật để giảm chi phí, luôn áp dụng chính sách lương mới sớm nhất và đồng nghiệp rất hòa đồng... Những giá trị này chỉ người làm lâu năm mới cảm nhận rõ, còn với lao động mới, họ rất dễ rời đi sau một thời gian nếu cảm thấy mức lương chưa thỏa đáng”.
Bất cập này không chỉ xảy ra tại Kyungshin Việt Nam mà là thực trạng chung của nhiều doanh nghiệp trên địa bàn. Trong bối cảnh giá cả và mức chi tiêu ngày một leo thang, mặt bằng tiền lương thấp tại Nghệ An đang trở thành rào cản lớn trong việc thu hút nhân lực đủ năng lực. Các chương trình thu hút hiện tại dường như vẫn chưa đủ sức hấp dẫn để đáp ứng kỳ vọng của người lao động.
Từng có 2 năm làm việc ở Hà Nội trước khi về Nghệ An, chị Trần Thị Trà Giang (SN 1993) - Trưởng phòng Xuất, nhập khẩu Công ty TNHH Everwin Precision khẳng định, nếu không vì lý do gia đình thì có lẽ chị sẽ chọn một công ty xa nhà để đầu quân. “Mức lương chưa thực sự thỏa đáng với nguyện vọng của tôi. Thời điểm tôi về Nghệ An, hầu hết bạn bè, những người có năng lực đều chọn ở lại Hà Nội hoặc các thành phố lớn. Nguyên nhân là vì các chính sách thu hút của các doanh nghiệp ở Nghệ An chưa đủ hấp dẫn, vị trí việc làm cũng hạn chế, không nhiều cơ hội. Bản thân tôi cũng mất đến nửa năm để tìm một công việc mà mình cảm thấy chấp nhận được”, chị Giang nói.
Có 7 năm kinh nghiệm làm việc tại nhà máy của hãng xe Ford tại Bình Dương, anh Trần Đình Quyết (SN 1993), quê xã Kim Liên chia sẻ: “Vì muốn làm việc gần nhà nên tôi tham gia hội chợ việc làm với mong muốn tìm được vị trí và mức thu nhập phù hợp. Hầu hết các doanh nghiệp tôi nhắm đến đều yêu cầu tiếng Trung nên tôi sẵn sàng học để thích nghi. Tuy nhiên, mặt bằng lương cho một vị trí vừa đòi hỏi kinh nghiệm, vừa yêu cầu ngoại ngữ tại Nghệ An vẫn thấp hơn so với các tỉnh, thành khác. Sự chênh lệch thu nhập giữa lao động trình độ cao và lao động phổ thông là không nhiều. Nếu thực tế không như ý muốn, tôi sẽ chuyển hướng học tiếng để đi xuất khẩu lao động”.
Lựa chọn của anh Quyết phản ánh một xu thế chung hiện nay, theo chị Ngô Thị Thành (SN 1994), giáo viên tiếng Trung tại Trung tâm THL JOBS ở phường Trường Vinh cho biết: Có rất nhiều bạn trẻ tốt nghiệp đại học loại giỏi, hoặc đang có công việc với thu nhập khá, vẫn quyết định học ngoại ngữ để đi xuất khẩu lao động. Mục tiêu của họ vẫn là tìm kiếm mức thu nhập tương xứng với nguyện vọng. Dù chi phí sinh hoạt ở nước ngoài đắt đỏ, nhưng so với mặt bằng lương trong nước, họ vẫn có khả năng tích lũy cao hơn. Nếu thực trạng này tiếp diễn, nguồn nhân lực tại địa phương chắc chắn sẽ đối mặt với những hệ lụy lớn trong tương lai".
.jpg)
Sau khi Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An được phê duyệt mở rộng diện tích gấp 5 lần, lên hơn 104.000 ha, nhu cầu về nhân lực nòng cốt được dự báo sẽ còn tăng vọt. Bài toán giữ chân và thu hút nhân lực chất lượng cao vì thế không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp mà đã trở thành vấn đề sống còn cho sự phát triển bền vững của cả vùng kinh tế...
-----o0o-----
(Còn nữa)
