Công nghiệp quốc phòng 2025: Chuyển dịch công nghệ và tái cấu trúc cạnh tranh

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành công nghiệp quốc phòng toàn cầu với sự lên ngôi của công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống tác chiến không người lái. Báo cáo từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) cho thấy một cục diện mới: trong khi các cường quốc truyền thống nỗ lực duy trì vị thế, các quốc gia mới nổi đang nhanh chóng phá vỡ thế độc quyền thông qua những chiến lược phát triển linh hoạt.

Sự chuyển dịch của các cường quốc truyền thống

Dữ liệu từ bảng xếp hạng 100 doanh nghiệp quốc phòng hàng đầu thế giới cho thấy các doanh nghiệp Mỹ, Nga và Pháp vẫn giữ vị thế dẫn dắt. Đáng chú ý, bất chấp các lệnh trừng phạt, ngành công nghiệp quốc phòng Nga vẫn ghi nhận sự tăng trưởng ổn định. Doanh thu của Tập đoàn công nghệ Nhà nước Nga tăng 26,4%, trong khi Tập đoàn đóng tàu thống nhất duy trì thứ hạng khả quan. Điểm nhấn kỹ thuật đáng chú ý là việc hoàn tất hiện đại hóa tàu tuần dương hạt nhân Admiral Nakhimov, tích hợp radar mảng pha và tên lửa siêu vượt âm Zircon.

Tại châu Âu, một xu hướng rõ nét là việc chuyển từ mô hình phát triển độc lập sang liên kết sức mạnh để thúc đẩy tự chủ quốc phòng. Sự phụ thuộc vào các hệ thống vũ khí ngoại nhập như F-35 đang bộc lộ những bất cập về chi phí. Với giá thành khoảng 110 triệu USD mỗi chiếc và chi phí vận hành vượt 125.000 USD/giờ, dòng tiêm kích này liên tục gặp sự cố hệ thống thủy lực trong năm 2025, gây áp lực lớn lên ngân sách quốc phòng của các nước đồng minh.

Liên minh công nghệ thế hệ mới

Châu Âu hiện đang tập trung vào hai dự án tiêm kích thế hệ sáu chủ lực: Hệ thống tác chiến không quân tương lai (FCAS) do Pháp, Đức, Tây Ban Nha dẫn dắt và Chương trình tác chiến không quân toàn cầu (GCAP) do Anh phối hợp cùng Italy và Nhật Bản. Sự hợp tác giữa các tập đoàn như Leonardo và Hensoldt trong việc phát triển radar và điện tử hàng không cho thấy nỗ lực tháo gỡ rào cản kỹ thuật xuyên biên giới, nhằm tạo ra hệ sinh thái tác chiến hiện đại.

Sự trỗi dậy của các thế lực mới

Thổ Nhĩ Kỳ và Hàn Quốc đang trở thành những cái tên nổi bật trên thị trường xuất khẩu vũ khí. Thổ Nhĩ Kỳ hiện có 5 đại diện trong danh sách Top 100 với doanh thu tăng 11%. Sau khi bị loại khỏi chương trình F-35, nước này đã tạo nên bước ngoặt với các dòng UAV như TB-2 và TB-3, hiện đã xuất khẩu tới hơn 30 quốc gia. Việc nội địa hóa trên 70% đối với tàu sân bay Anadolu và các tàu hộ vệ lớp Ada khẳng định năng lực hoàn thiện chuỗi cung ứng quốc phòng của nước này.

Trong khi đó, Hàn Quốc tiếp tục khẳng định vị thế với các hợp đồng xuất khẩu pháo tự hành K9 và xe tăng chiến đấu. Brazil cũng ghi dấu ấn thông qua mô hình "lấy thị trường đổi công nghệ", hợp tác cùng Saab để sản xuất tiêm kích JAS-39 Gripen trong nước, từ đó nâng cao trình độ nhân lực kỹ thuật cao và công nghiệp phụ trợ hàng không.

Kỷ nguyên sản xuất thông minh và AI

Trọng tâm cạnh tranh quốc phòng đang chuyển dịch nhanh chóng từ sức mạnh cơ khí sang năng lực phần mềm. Trí tuệ nhân tạo đang tái định hình khả năng tác chiến cốt lõi. Công ty Helsing của Đức đã giành được hợp đồng phát triển AI cho dự án FCAS, với hệ thống Centaur cho thấy khả năng tác chiến ngoài tầm nhìn vượt trội trong các cuộc thử nghiệm.

Đức đặt mục tiêu nâng quy mô biên chế UAV từ 600 lên hơn 8.000 chiếc vào năm 2029, bao gồm các dòng trinh sát và tấn công tầm xa. Các khái niệm như "đồng đội trung thành" (loyal wingman) – sự phối hợp giữa tiêm kích có người lái và hệ thống không người lái – dự kiến sẽ chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai thực tế từ năm 2026, mở ra chương mới trong lịch sử quân sự toàn cầu.