“Cú đấm thôi sơn...”
Mới đây, đại biểu Quốc hội Nguyễn Anh Trí có phát biểu việc xả lũ của thủy điện nhỏ như là “cú đấm thôi sơn”, gây nên nhiều hệ lụy xuống người dân vùng hạ du.
Nhật Lân • 07/12/2025
Lướt thông tin báo chí, Facebook sáng 5/12/2025, thấy râm ran các bài viết đưa lời phát biểu của đại biểu Quốc hội Nguyễn Anh Trí đối với việc xả lũ của nhiều thủy điện nhỏ, trong đó, có so sánh thủy điện xả lũ như là “cú đấm thôi sơn” gây nên nhiều hệ lụy.
Cụ thể, Báo cand.com.vn ngày 4/12/2025 có bài viết với tiêu đề “Thủy điện xả lũ có thể là “cú đấm thôi sơn” làm người dân thiệt hại hết sức nghiêm trọng”. Cụm từ “cú đấm thôi sơn” sau đó được nhắc đến trong đoạn:
“Nhiều năm qua, hàng loạt dự án thủy điện nhỏ đã được triển khai. Nhiều công trình sau khi vận hành bộc lộ hạn chế, thậm chí gây thiệt hại lớn cho vùng hạ du mỗi khi xả lũ kết hợp với mưa lớn tự nhiên. Nhiều dự án thủy điện nhỏ đã được triển khai trong ba chục năm qua, số lượng rất lớn nhưng sau khi vận hành thì hậu quả gây ra đôi khi vượt hơn so với lợi ích. Theo ông, việc xả nước từ hồ trên thượng nguồn, cộng với lũ thiên nhiên, đã gây ra những thiệt hại nặng nề cho người dân ở khu vực hạ du. “Tôi tin rằng đó có thể coi là những "cú đấm thôi sơn" làm cho người dân ở dưới hạ du bị thiệt hại hết sức nghiêm trọng” - đại biểu nói...”.
Thảm họa lũ lụt mà các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng đã và đang phải gánh chịu là hết sức nghiêm trọng. Xem những clip, hình ảnh, thông tin trên báo chí, mạng xã hội thời gian qua, thật quá xót xa. Dù không có thực tế ở những tỉnh này, nhưng với những trải nghiệm lũ lụt ở Nghệ An, thấy so sánh “xả lũ thủy điện” với “cú đấm thôi sơn” là sát, đúng; đồng thời thích cái sự hiểu, cái sự thẳng thắn của đại biểu Quốc hội Nguyễn Anh Trí!.
Còn nhớ một ngày cuối tháng 8/2018, từ thượng nguồn 2 nhánh sông Nậm Mộ, Nậm Nơn bất ngờ tràn về lưu lượng nước rất lớn, thủy điện Bản Vẽ đã lần đầu tiên phải thực hiện xả lũ với mức xả trên 4.000m3/s. Mức xả ấy từ đập thủy điện có độ cao trăm mét, đã tống bay chiếc cầu bê tông vĩnh cửu dẫn vào cụm dân cư Bản Vẽ, cuốn trôi và dâng ngập nhiều nhà dân, khiến địa chất trong khu vực cũng thay đổi, nứt vỡ. Trước sự cố này, trong bài viết sau đó, tôi mô tả dòng lũ tống ra từ những cửa xả như “những con thuồng luồng nước”; và tiếp tục đào sâu về hệ lụy thủy điện để có một tuyến bài, trong đó có bài viết với tiêu đề “Ngăn dòng lũ dữ miền Tây: Triệt tiêu hệ lụy “nhân tai” - (Baonghean.vn ngày 16/9/2018).
Thực sự thì trong hoạt động của thủy điện, hệ lụy “nhân tai” từng xảy ra ở Nghệ An không ít lần. Như cuối tháng 10/2020, một thủy điện trên sông Lam ban hành thông báo lúc 19h giờ với nội dung 4h sáng hôm sau sẽ xả lũ. Thế rồi vì dự báo kém, nước về hồ sớm hơn dự kiến nên lại tiếp tục ra thông báo giờ xả lũ vào đúng nửa đêm, lúc 0h30. Việc thủy điện thông báo xả lũ vào đêm và thực hiện xả lũ đột ngột giữa đêm khuya là hết sức bất lợi, cán bộ cơ sở và người dân phía dưới hạ du làm sao có thể kịp thời ứng phó. Vì vậy, thiệt hại đến với người dân là không tránh khỏi, và đã tạo nên nhiều bức xúc. Trước sự cố này, bài viết “Ghét thủy điện?” đã ra đời (Baonghean.vn ngày 15/11/2020).
Thật ra, tôi cũng như mọi người, đều hiểu sự cần thiết của hệ thống thủy điện, biết những giá trị của các thủy điện tạo được trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội. Nhưng dù vậy, thiên tai kết hợp xả lũ thủy điện đã và đang gây tác hại quá lớn, đúng như đại biểu Quốc hội Nguyễn Anh Trí nhận xét: “Nhiều công trình sau khi vận hành bộc lộ hạn chế, thậm chí gây thiệt hại lớn cho vùng hạ du mỗi khi xả lũ kết hợp với mưa lớn tự nhiên”.
Trong những năm qua, từ lũ chồng lũ, từ thiên tai “kép” (lũ tự nhiên và lũ thủy điện) các nhà khoa học ở Nghệ An đã thực hiện đề án: “Điều tra, đánh giá những tác động tiêu cực của hệ thống các công trình thủy điện ở Nghệ An đến môi trường và đề xuất giải pháp giảm thiểu các tác động”.
Trong đó, đã chỉ ra những tác động xấu từ dự án thủy điện. Từ việc phải di dịch một số lượng dân cư; giảm bớt diện tích rừng tự nhiên đầu nguồn; thay đổi dòng chảy, ngăn dòng trầm tích, khiến dòng chảy cạn kiệt, hạn chế cấp nước cho các mục tiêu khác, thay đổi theo hướng xấu đi của chất lượng nước; góp phần gây nên hiện tượng xâm nhập mặn tại vùng hạ lưu các dòng sông; là một trong những nguyên nhân gây lũ lụt nghiêm trọng, và đáng nói là trong các tình huống cực đoan khi nước biển dâng, trời xả mưa, thủy điện xả lũ...
Vì vậy, với những gì các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng đang phải gánh chịu, cần những tiếng nói am hiểu, thẳng thắn chỉ ra tồn tại để các cơ quan có trách nhiệm đánh giá lại việc phòng lũ, vận hành xả lũ của các thủy điện, để có những giải pháp chuẩn xác giải quyết được vấn nạn lũ “kép”, lũ chồng lũ.
Và cũng để các ông chủ thủy điện hiểu về trách nhiệm, chấp hành nghiêm cẩn các quy định, giảm thiểu tối đa rủi ro đến người dân. Đừng để lặp đi, lặp lại tình trạng xả lũ như là giáng “quả đấm thôi sơn” xuống đầu dân nữa!.
