Cuộc chiến UAV: Điểm giao chiến lược giữa Ukraine và Iran

Theo CNN, tuần trước, một cuộc đột kích bằng máy bay không người lái (UAV) và robot của Lực lượng vũ trang Ukraine đã đánh chiếm thành công một vị trí của đối phương trên mặt đất. "Tương lai là đây" - Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố. Ông khẳng định đây là cuộc tấn công cơ giới không người lái thành công đầu tiên trong lịch sử, khi kể lại trận đánh nhằm vào một tiền đồn của Nga.

Lời tuyên bố tự hào của ông Zelensky về việc Ukraine hiện đang vượt trội Nga về tốc độ đổi mới công nghệ. Diễn biến này xảy ra cùng lúc với việc Mỹ đang tấn công mạnh vào các chương trình tên lửa và UAV của Iran.

Cuộc chiến UAV của Iran: Mối đe dọa với Mỹ

Kể từ khi bùng nổ cuộc chiến giữa Israel và lực lượng Hamas ở Dải Gaza vào giữa tháng 10/2023, và đặc biệt từ khi chiến dịch quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bùng phát từ ngày 28/2, khu vực Trung Đông đã ghi nhận nhiều cuộc tấn công UAV nhằm vào cơ sở hạ tầng kinh tế, khu dân cư và các cơ sở ngoại giao.

Tháng 1/2024, Tổng thống Mỹ Joe Biden cho biết 4 binh sĩ nước này đã thiệt mạng và hơn 34 quân nhân khác bị thương trong một cuộc tấn công bằng UAV của Iran nhằm vào các lực lượng Mỹ đang đồn trú tại khu vực Đông Bắc Jordan, gần biên giới với Syria. Ngay sau đó, phái bộ Iran tại Liên hợp quốc bác bỏ những cáo buộc đó; đồng thời nêu rõ, Iran không có mối liên hệ nào và không liên quan gì đến cuộc tấn công nhằm vào căn cứ của Mỹ.

Cũng trong tháng đó, tại Biển Đỏ, Hải quân Mỹ cho biết đã đánh chặn thành công 18 UAV tấn công, hai tên lửa hành trình chống hạm và một tên lửa đạn đạo bay với tốc độ Mach-4. Không có người Mỹ nào thương vong trong vụ việc.

Ngày 15/3/2026, người phát ngôn của Bộ chỉ huy trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran cho rằng, Mỹ và Israel triển khai phiên bản sao chép UAV Shahed-136 của Iran để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự ở các quốc gia trong khu vực Trung Đông, nhằm đổ lỗi cho Tehran. Ông khẳng định rằng, chiến dịch quân sự của Iran luôn được tiến hành với kỷ luật nghiêm ngặt, tuân thủ nguyên tắc pháp lý rõ ràng và chỉ giới hạn vào mục tiêu quân sự thuộc Mỹ và Israel.

Theo CNN, giữa những luồng giải thích đan xen về cuộc chiến hiện tại ở Iran, Ngoại trưởng Marco Rubio đã đưa ra lập luận sắc bén nhất. Trong thập kỷ qua, Iran đã phát triển chương trình tên lửa và UAV tiên tiến đến mức họ sắp sở hữu một "tấm khiên bất khả xâm phạm”.

Theo ông Rubio, chương trình này đã phát triển với quy mô và độ tinh vi cao đến mức có khả năng áp đảo các hệ thống phòng không hiện tại, ngăn chặn mọi cuộc tấn công nhằm làm suy yếu nó. Các nhà hoạch định quốc phòng gọi đây là "vùng miễn trừ". Nó khiến kho vũ khí của Iran nằm ngoài tầm với của bất kỳ đòn đánh trả quân sự nào.

Trong 10 năm qua, "chương trình hàng không vũ trụ" của Iran đã tiến bộ theo cấp số nhân. Tên lửa của nước này tăng gần gấp đôi về tải trọng, tầm bắn và độ chính xác. Nó có thể đánh trúng mục tiêu với độ chính xác cao và biến mọi vị trí của Mỹ trong khu vực thành điểm dễ bị tổn thương.

Chiến dịch không kích gần đây của Mỹ đã nhắm thẳng vào các cơ sở này, bao gồm các kho chứa ngầm, các cơ sở sản xuất và nhà máy chế tạo linh kiện. Mục tiêu là kéo lùi chương trình của Iran lại nhiều năm, tranh thủ thời gian "vàng" để các hệ thống phòng thủ kịp thời bắt kịp.

Lời giải của Ukraine trong đổi mới công nghệ quốc phòng

Một hình ảnh để lại dấu ấn sâu đậm từ cuộc chiến Iran có lẽ là chuyến công du của Tổng thống Ukraine Zelensky tới Trung Đông, ngay trong giai đoạn giao tranh ác liệt nhất. Ông đã đến thăm Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) và Qatar. Ông Zelensky mang đến nhân lực, chuyên môn và một hệ thống phòng thủ tích hợp được thiết kế đặc biệt để khắc chế "chiến tranh UAV bầy đàn" từ Iran. Ba quốc gia vùng Vịnh này hiện đã ký kết các thỏa thuận quốc phòng với Ukraine.

Trải qua hơn 4 năm chiến sự, Ukraine đã tự xây dựng một nền công nghiệp quốc phòng và sản xuất UAV. Sản phẩm của nền quốc phòng Ukraine được đánh giá cao về khả năng thích ứng và hiệu quả chiến đấu. Theo một phân tích gần đây từ Viện Hudson, Ukraine đang sử dụng khoảng 10.000 thiết bị không người lái mỗi ngày. Chúng tiến sâu vào lãnh thổ đối phương, tiêu diệt mục tiêu ở tiền tuyến.

Dù Nga vẫn có khả năng tiến hành các đợt tấn công "bầy đàn" UAV, nhưng Ukraine đang bám đuổi quyết liệt. Bộ Quốc phòng Ukraine công bố kế hoạch sản xuất hơn 7 triệu UAV chỉ riêng trong năm nay. Thêm vào đó, thiết bị của Ukraine đang cố gắng tối ưu hiệu quả chi phí. Theo báo cáo mới đây của Viện Đảo Rắn (một trung tâm an ninh độc lập của Ukraine), một thiết bị đánh chặn của họ (3.000 - 5.000 USD) rẻ hơn tới 10 lần so với một chiếc Shahed (20.000 - 50.000 USD).

Sự hội tụ chiến lược?

Tổng thống Zelensky đã chứng minh cách thức cuộc chiến ở Iran và ở Ukraine có mối liên kết với nhau. Mỹ đang nỗ lực triệt tiêu từ gốc rễ khả năng thiết kế, sản xuất và nâng cấp vũ khí của Iran trong ngắn hạn. Trong khi đó, Ukraine lại đang liên tục phát triển và triển khai có hệ thống các công nghệ đánh bật và vô hiệu hóa những khí tài đó.

Các nhà bình luận của CNN cho rằng, Nhà Trắng không nên tiếp tục coi hai chiến dịch này là những mắt xích tách biệt. Thay vào đó, có thể xem đây là thời điểm để các đối tác phương Tây hội tụ sức mạnh. Việc làm suy yếu kho vũ khí của Iran, kết hợp với công nghệ đổi mới của Ukraine, có thể mang đến nhiều cơ hội cho Mỹ.

Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran có nguy cơ khiến sự chú ý của thế giới rời khỏi cuộc chiến tại Ukraine. Tuy nhiên, tình hình cũng mang lại cho Kiev cơ hội chứng minh năng lực quân sự và công nghệ của mình trên một mặt trận khác.

Theo tờ New York Times, khi xung đột với Iran lan rộng ra khu vực, Ukraine đang tận dụng kinh nghiệm chiến trường và công nghệ chống UAV trong cuộc xung đột với Nga để hỗ trợ các căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông đối phó với các cuộc tấn công bằng UAV của Iran.

Trong một cuộc phỏng vấn với New York Times, Tổng thống Zelensky cho biết, Kiev đã gửi UAV cùng một nhóm chuyên gia tới bảo vệ các căn cứ quân sự Mỹ tại Jordan.

Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, Washington không phản hồi nhiều về những lợi thế đó. Thay vào đó, chính quyền Mỹ một lần nữa đe doạ rời khỏi NATO. Và Tổng thống Mỹ cho rằng, ông Zelensky là "trở ngại lớn hơn" đối với một thỏa thuận hòa bình, so với Tổng thống Nga Vladimir Putin.