'Cướp nắng' làm muối, diêm dân Nghệ An vẫn chật vật vì giá thấp

“Giờ vàng” của diêm dân

Những ngày đầu tháng 4/2026, Nghệ An bước vào đợt nắng nóng gay gắt khi nhiệt độ nhiều nơi vượt ngưỡng 40 độ C. Không khí oi bức kéo dài từ sáng đến chiều, khiến sinh hoạt của người dân bị đảo lộn. Thế nhưng tại cánh đồng muối Tân Thắng (xã Quỳnh Phú), đây lại là thời điểm quan trọng nhất trong năm, mùa làm muối chính vụ.

Khi mặt trời lên cao, ánh nắng trở nên gay gắt, cánh đồng muối cũng bắt đầu nhộn nhịp. Diêm dân nơi đây gần như “canh nắng” để làm việc, tận dụng từng khung giờ trong ngày. Đặc biệt, khoảng thời gian từ giữa trưa đến đầu giờ chiều được xem là “giờ vàng”, yếu tố quyết định trực tiếp đến chất lượng hạt muối.

Bà Nguyễn Thị Nhàn (70 tuổi), người có hàng chục năm gắn bó với nghề, cho biết: “Nghề muối phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, nhất là nắng. Phải nắng to thì muối mới trắng, mới ngon. Nếu thiếu nắng thì coi như không làm được hoặc chất lượng kém”.

Làng muối Tân Thắng có lịch sử hơn 400 năm, nổi tiếng với phương pháp phơi cát thủ công truyền thống. Để làm ra hạt muối, người dân phải trải qua nhiều công đoạn như xáo đất, phơi đất, lọc nước mặn rồi đưa ra ruộng kết tinh. Mỗi bước đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ.

Dưới cái nắng như đổ lửa, diêm dân vẫn cần mẫn làm việc. Mặt ruộng nóng rát, hơi nước bốc lên hầm hập, khiến công việc trở nên vô cùng vất vả. Họ phải che chắn kín mít, mang theo nước uống để chống chọi với thời tiết khắc nghiệt. Dù mồ hôi ướt đẫm lưng áo, đôi tay chai sạn vì muối và nước biển, nhưng ai cũng cố gắng bám trụ, bởi chỉ cần chậm trễ, hiệu quả sản xuất sẽ giảm đi rõ rệt.

Buổi trưa, dù là thời điểm mệt mỏi nhất, lại chính là lúc quan trọng nhất. Nếu bỏ lỡ “giờ vàng”, muối không kịp kết tinh, hạt sẽ không đạt độ trắng và chất lượng như mong muốn. Vì vậy, với diêm dân Tân Thắng, mỗi ngày nắng là một cơ hội, nhưng cũng là một cuộc chạy đua với thời gian.

Giữa cái nắng khắc nghiệt của miền Trung, những hạt muối trắng dần kết tinh không chỉ nhờ thiên nhiên, mà còn là kết quả của sự nhẫn nại và bền bỉ. “Lộc trời” có thể đến từ nắng, nhưng để giữ được nó, người làm muối phải đánh đổi bằng mồ hôi, sức lực và cả những ngày lao động không ngơi nghỉ.

Nỗi lo giữ nghề

Dù phải lao động dưới cái nắng gần 40 độ C, thu nhập từ nghề muối ở Tân Thắng vẫn rất thấp. Hiện giá muối tại địa phương chỉ khoảng 1.800 đồng/kg, gần như không thay đổi trong nhiều năm qua.

Trong điều kiện thuận lợi, hai lao động có thể sản xuất khoảng 100-150kg muối mỗi ngày. Tuy nhiên, tổng thu nhập chỉ ở mức vài trăm nghìn đồng, chưa kể chi phí và những rủi ro do thời tiết. “Một ngày làm vất vả nhưng thu về chưa đến 200.000 đồng”, một diêm dân chia sẻ.

Không chỉ thu nhập bấp bênh, nghề muối còn phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Chỉ cần một cơn mưa bất chợt vào cuối ngày, toàn bộ công sức có thể mất trắng. Chính vì vậy, nhiều năm trở lại đây, lao động trẻ dần rời bỏ ruộng muối, tìm kiếm công việc ổn định hơn tại các khu công nghiệp hoặc lựa chọn đi xuất khẩu lao động. Trên cánh đồng hiện nay, phần lớn lao động là người cao tuổi.

Thực trạng này đặt ra nguy cơ mai một nghề truyền thống hàng trăm năm tuổi, khi những kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ đứng trước nguy cơ không còn người kế tục.

Trao đổi về vấn đề này, ông Hồ Văn Thanh - Chủ tịch UBND xã Quỳnh Phú cho biết: Nghề muối hiện đang gặp nhiều khó khăn do giá trị kinh tế thấp, trong thực tế, địa phương cũng phải chấp nhận xu hướng chuyển dịch lao động sang những ngành nghề có thu nhập cao hơn.

Theo ông Thanh, xã đang từng bước nghiên cứu điều chỉnh quy mô sản xuất, giảm diện tích những vùng kém hiệu quả. Bên cạnh đó, địa phương cũng định hướng nâng cao giá trị sản phẩm thông qua chế biến sâu, tiêu biểu như mô hình muối hầm, giúp tăng giá trị so với muối thô.

“Tới đây, chúng tôi sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng và từng bước xây dựng thương hiệu muối Quỳnh Phú,” ông Thanh cho biết, đồng thời bày tỏ mong muốn tỉnh tiếp tục quan tâm, hỗ trợ về cơ chế, chính sách và đầu tư hạ tầng để người dân yên tâm bám nghề.

Hiện, xã Quỳnh Phú đã có 2 sản phẩm muối đạt tiêu chuẩn OCOP, mở ra hướng đi mới trong xây dựng thương hiệu, đồng thời cho thấy tiềm năng nâng cao giá trị nếu có sự chung tay từ chính quyền, doanh nghiệp và thị trường thông qua liên kết sản xuất, tiêu thụ, đẩy mạnh chế biến và từng bước hình thành chuỗi giá trị bền vững; qua đó, không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn tạo thêm động lực để người dân tiếp tục gắn bó với nghề muối truyền thống.

Giữa cái nắng như đổ lửa, người dân Tân Thắng vẫn ngày ngày bám đồng, không chỉ để mưu sinh mà còn để giữ lại nghề truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm. Những hạt muối trắng kết tinh từ nắng, gió, mồ hôi và khi có thêm sự hỗ trợ đồng bộ từ các cấp, các ngành cùng đầu ra ổn định, nghề muối sẽ có thêm cơ hội được duy trì và phát triển bền vững trong thời gian tới.