Đại hội XIV của Đảng và cơ hội lớn hiện thực hóa khát vọng xứ Nghệ
Trong không khí Xuân Bính Ngọ 2026, Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng - Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội trao đổi với Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An về những cơ hội và đột phá để Nghệ An hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững theo Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Trong không khí Xuân Bính Ngọ 2026, Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng - Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội trao đổi với Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An về những cơ hội và đột phá để Nghệ An hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững theo Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
P.V: Đại hội XIV của Đảng được ví như công cuộc đổi mới lần thứ hai, thể hiện quyết tâm chính trị cao của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân trong việc đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Qua nhiều năm nghiên cứu, tư vấn cho tỉnh, theo ông, đâu là những cơ hội mà Nghệ An có thể nắm bắt để tạo ra bước chuyển rõ nét về tăng trưởng và chất lượng phát triển?
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng: Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã xác lập rất rõ một mô hình phát triển mới, trong đó khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng nhanh và bền vững, với mục tiêu từ 10% trở lên. Đặt trong bối cảnh đó, Nghệ An đang đứng trước những cơ hội rất đáng chú ý.
.jpg)
Trước hết, Nghệ An có lợi thế lớn về quy mô, vị thế trung tâm vùng Bắc Trung Bộ và không gian phát triển đa dạng. Nếu tỉnh lựa chọn đúng một số lĩnh vực mũi nhọn gắn với khoa học - công nghệ và kinh tế tri thức, như công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics, dịch vụ số, giáo dục và đào tạo chất lượng cao, thì khả năng tạo bứt phá là hoàn toàn khả thi.
Thứ hai, Nghệ An có thể tận dụng chuyển đổi số như một đòn bẩy nâng cao năng suất quản trị. Chuyển đổi số không chỉ là cung cấp dịch vụ công trực tuyến, mà quan trọng hơn là tái thiết quy trình điều hành, ra quyết định dựa trên dữ liệu, giảm chi phí cho doanh nghiệp và người dân. Đây là yếu tố tác động rất nhanh đến chất lượng môi trường đầu tư và tăng trưởng.
Thứ ba, cơ hội lớn nằm ở đột phá thể chế trong khuôn khổ cho phép, nhất là các cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của địa phương.
Cuối cùng, nếu phát huy tốt vai trò vùng đô thị Vinh như một cực tăng trưởng, kết nối với các khu công nghiệp, hành lang kinh tế và không gian đổi mới sáng tạo, Nghệ An có thể tạo ra bước chuyển rõ nét cả về tốc độ tăng trưởng lẫn chất lượng phát triển trong nhiệm kỳ tới.
Tóm lại, tinh thần Đại hội XIV gợi mở cho Nghệ An một yêu cầu rất rõ: Không chờ cơ chế, mà chủ động hành động, lấy khoa học - công nghệ làm động cơ, lấy cải cách thể chế và năng lực quản trị làm nền tảng cho phát triển bền vững.
P.V: Ông nhấn mạnh cải cách thể chế và quản trị là nền tảng cho phát triển bền vững. Thực tế cho thấy, một số địa phương đã mạnh dạn thí điểm triển khai các cơ chế mới. Nếu coi mỗi cơ chế, chính sách mới như một “mầm cây”, thì “sandbox” chính là mảnh đất thử nghiệm cần thiết để mầm ấy có điều kiện bén rễ, phát triển trước khi nhân rộng. Vậy theo ông, Nghệ An nên ưu tiên “gieo mầm” cải cách ở những lĩnh vực nào trước để sớm tạo ra hiệu quả thực chất và có sức lan tỏa?
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng: Từ tinh thần của Văn kiện Đại hội XIV, có thể thấy rất rõ một thông điệp lớn: Muốn tăng trưởng nhanh và bền vững thì không thể chỉ trông chờ vào nguồn lực truyền thống, mà phải đột phá bằng thể chế và cách thức quản trị phát triển. Trong bối cảnh đó, việc mạnh dạn thí điểm các cơ chế mới, trong đó có các mô hình thử nghiệm chính sách như “sandbox”, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Nghệ An.
“Sandbox” không phải là sự “nới lỏng tùy tiện”, mà là một công cụ quản trị hiện đại, cho phép thử nghiệm có kiểm soát những mô hình mới, cách làm mới trước khi nhân rộng. Với một tỉnh có quy mô lớn, không gian phát triển đa dạng như Nghệ An, “sandbox” giúp giảm rủi ro chính sách, khơi thông sáng kiến từ doanh nghiệp và địa phương cơ sở, đồng thời tạo ra động lực tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo.
Theo tôi, Nghệ An nên cân nhắc triển khai “sandbox” trước hết ở những lĩnh vực có tiềm năng lớn nhưng đang bị “khóa” bởi thể chế. Thứ nhất là chuyển đổi số và kinh tế số, nhất là các mô hình dữ liệu, dịch vụ số, đô thị thông minh. Thứ hai là phát triển các khu công nghiệp, logistics và chuỗi giá trị sản xuất gắn với công nghệ cao. Thứ ba là nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế nông thôn, nơi rất cần những cơ chế linh hoạt để thử nghiệm mô hình mới. Ngoài ra, du lịch và kinh tế dịch vụ cũng là lĩnh vực có thể thí điểm những cách làm sáng tạo.
.jpg)
Quan trọng hơn cả, “sandbox” chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với tư duy kiến tạo và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Nếu làm tốt, đây sẽ là “phòng thí nghiệm chính sách” giúp Nghệ An đi trước một bước trong tạo động lực tăng trưởng mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
P.V: Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Tuy nhiên, nhìn vào khu vực kinh tế tư nhân ở Nghệ An hiện nay, có cảm giác như đã xuất hiện khá nhiều “con thuyền” ra khơi nhưng phần lớn vẫn chỉ quanh quẩn vùng nước gần bờ, chưa đủ sức vươn ra biển lớn. Theo ông, đâu là những lực cản đang khiến đội ngũ ấy khó tích lũy đủ nội lực để tăng tốc, vượt sóng và đi xa hơn trên hành trình phát triển?
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng: Văn kiện Đại hội XIV đã đặt khu vực kinh tế tư nhân vào vị trí một động lực quan trọng của nền kinh tế, điều đó là hoàn toàn xác đáng. Thực tiễn Nghệ An cho thấy doanh nghiệp tư nhân không thiếu về số lượng, tinh thần khởi nghiệp cũng khá mạnh, nhưng đúng là phần lớn còn nhỏ, sức cạnh tranh hạn chế và khó vươn lên tầm trung, tầm lớn. Vấn đề cốt lõi, theo tôi, không nằm ở bản thân doanh nghiệp, mà chủ yếu nằm ở môi trường thể chế và cách thức đồng hành của chính quyền.
Điều đang cản trở sự trưởng thành của doanh nghiệp tư nhân trước hết là chi phí thể chế còn cao: Thủ tục kéo dài, rủi ro pháp lý lớn, chính sách thay đổi khó lường, khiến doanh nghiệp phải “lo phòng thủ” nhiều hơn là đầu tư cho đổi mới và mở rộng. Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận đất đai, vốn, nhân lực chất lượng cao và các chuỗi giá trị lớn vẫn còn hạn chế, nhất là với doanh nghiệp địa phương.
Để kinh tế tư nhân thực sự lớn lên, chính quyền Nghệ An cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang tư duy đồng hành và kiến tạo. Trước hết là tạo niềm tin thể chế: Chính sách ổn định, minh bạch, thực thi nhất quán, coi bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp là ưu tiên hàng đầu. Thứ hai là chủ động giảm chi phí tuân thủ thông qua cải cách thủ tục, chuyển đổi số và chuẩn hóa quy trình. Thứ ba là thiết kế các chương trình hỗ trợ có trọng tâm, giúp doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản trị.
Khi chính quyền thực sự trở thành đối tác tin cậy, doanh nghiệp tư nhân sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, qua đó tạo nền tảng tăng trưởng vững chắc cho Nghệ An trong giai đoạn mới.
P.V: Nói đến phát triển, nhiều người thường nghĩ ngay đến kinh tế, đến những con số. Nhưng có lẽ, điều quyết định một vùng đất đi được bao xa lại nằm ở văn hóa và con người. Nếu thiếu đi cái gốc ấy, con đường phát triển sớm muộn cũng sẽ trở nên chông chênh. Với Nghệ An, chúng ta nên làm gì để những giá trị đó được đánh thức, nuôi dưỡng và trở thành nền tảng cho phát triển lâu dài?
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng: Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định một chân lý rất căn bản: Văn hóa và con người không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là sức mạnh nội sinh quyết định tính bền vững của phát triển. Với Nghệ An, quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, nơi kết tinh nhiều giá trị văn hóa đặc sắc và truyền thống hiếu học, yêu nước, điều quan trọng không chỉ là gìn giữ, mà là khơi dậy và chuyển hóa những giá trị ấy thành nguồn lực phát triển thực chất.
Theo tôi, trước hết, cần chuyển mạnh từ tư duy “bảo tồn tĩnh” sang bảo tồn gắn với phát triển. Di sản văn hóa, không gian văn hóa xứ Nghệ, từ dân ca ví, giặm đến các thiết chế văn hóa - lịch sử, chỉ thực sự sống khi được đưa vào đời sống đương đại, gắn với giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Khi văn hóa tạo ra giá trị gia tăng, người dân sẽ trở thành chủ thể tích cực nhất trong gìn giữ và phát huy.
Thứ hai, con người xứ Nghệ cần được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển. Truyền thống hiếu học và ý chí vươn lên phải được chuyển hóa thành nguồn nhân lực chất lượng cao, thông qua đầu tư cho giáo dục, đào tạo, khoa học - công nghệ và môi trường làm việc minh bạch, trọng dụng nhân tài. Muốn giữ chân và thu hút người giỏi, chính quyền phải tạo được không gian phát triển, cơ hội cống hiến và niềm tin thể chế.
Cuối cùng, cần hình thành một hệ giá trị phát triển của Nghệ An trong giai đoạn mới, kết nối di sản Hồ Chí Minh với khát vọng hiện đại hóa, đổi mới sáng tạo và hội nhập. Khi văn hóa và con người thực sự trở thành “động cơ mềm” của phát triển, Nghệ An sẽ có sức bật bền vững, khác biệt và lâu dài.
P.V: Lâu nay, chúng ta nói nhiều về khát vọng phát triển của Nghệ An, một khát vọng đã được định hình rõ bằng những chiến lược và mục tiêu lớn. Nhưng để khát vọng ấy thực sự cất bước, suy cho cùng vẫn cần những con người cụ thể đứng ra gánh vác. Trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, tỉnh cần làm gì để bộ máy mới thực sự trở thành “đầu tàu” dẫn dắt khát vọng phát triển?
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng: Để hiện thực hóa khát vọng trở thành tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng tầm quốc gia và trung tâm của khu vực Bắc Trung Bộ, then chốt vẫn là xây dựng Đảng và xây dựng đội ngũ cán bộ. Từ góc độ quản trị, bước vào giai đoạn phát triển mới, đặc biệt khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đặt ra cho Nghệ An cao hơn rất nhiều so với trước đây.
Điểm tích cực là thời gian qua Nghệ An đã có những cách làm quyết liệt, như thuyên chuyển, điều động cán bộ, xử lý kịp thời những vị trí có dư luận không tốt. Tuy nhiên, trong bối cảnh không còn cấp trung gian là cấp huyện, với hơn 130 xã, phường trực tiếp gánh vác nhiều nhiệm vụ mới, tỉnh cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn về tư duy và công cụ quản trị.
Theo tôi, trước hết, cần chuyển từ quản lý theo “đầu mối hành chính” sang quản trị theo chức năng và kết quả. Cấp tỉnh phải làm tốt vai trò thiết kế chính sách, tiêu chuẩn hóa quy trình, đặt mục tiêu rõ ràng; cấp xã tập trung vào tổ chức thực thi và phục vụ người dân. Mối quan hệ giữa 2 cấp phải được vận hành trên nguyên tắc “rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ công cụ”.
Thứ hai, phải tạo động lực gắn với áp lực đổi mới cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã - nơi trực tiếp chạm vào người dân và doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi cơ chế đánh giá dựa trên kết quả công việc, mức độ hài lòng của người dân, gắn với đào tạo lại, luân chuyển và sàng lọc thực chất.
Thứ ba, cần tận dụng chuyển đổi số để tăng cường liên thông, giám sát và hỗ trợ theo thời gian thực giữa tỉnh và xã, thay cho cách chỉ đạo hành chính truyền thống.
Khi đội ngũ cán bộ được trao quyền đi đôi với trách nhiệm, được hỗ trợ bằng công cụ quản trị hiện đại và được đánh giá công bằng, bộ máy 2 cấp của Nghệ An sẽ vận hành hiệu lực, hiệu quả và tạo nền tảng vững chắc cho khát vọng phát triển trong giai đoạn mới.
P.V: Nhiều năm gắn bó, trăn trở với sự phát triển của Nghệ An, trong thời khắc Xuân Bính Ngọ 2026 này, ông muốn gửi gắm điều gì nhất tới quê hương?
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng: Trong không khí cả nước đón Xuân Bính Ngọ 2026 - mùa Xuân mở ra một nhiệm kỳ phát triển mới, điều tôi kỳ vọng và gửi gắm nhiều nhất ở Nghệ An là một tinh thần hành động mới, tương xứng với tầm vóc, truyền thống và khát vọng của vùng đất này.
Nghệ An có đầy đủ điều kiện để đi xa hơn và nhanh hơn: Truyền thống cách mạng, chiều sâu văn hóa, con người giàu ý chí, không gian phát triển rộng lớn và vị thế trung tâm Bắc Trung Bộ. Nhưng trong giai đoạn mới, những lợi thế ấy chỉ thực sự phát huy khi được dẫn dắt bởi tư duy kiến tạo, dám đổi mới và dám chịu trách nhiệm.
Tôi kỳ vọng Nghệ An sẽ kiên định lựa chọn chất lượng phát triển làm trục xuyên suốt: Tăng trưởng đi đôi với bền vững, hiện đại gắn với bản sắc, đổi mới sáng tạo song hành với kỷ cương và liêm chính. Đặc biệt, trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, Nghệ An cần trở thành địa phương tiên phong về quản trị hiệu quả, bộ máy tinh gọn, cán bộ gần dân và vì dân phục vụ.
Tôi cũng tin rằng, Nghệ An tiếp tục khơi dậy mạnh mẽ khát vọng vươn lên trong mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp, mỗi cán bộ, biến khát vọng ấy thành những hành động cụ thể, những kết quả đo đếm được.
Xuân mới luôn gắn với niềm tin mới. Với quyết tâm chính trị cao, tinh thần đoàn kết và cách làm sáng tạo, tôi tin Nghệ An sẽ không chỉ phát triển nhanh hơn, mà còn phát triển chất lượng hơn, bền vững hơn, xứng đáng với kỳ vọng của cả nước và niềm tin của Nhân dân.
P.V: Trân trọng cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng!
