Đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran: Nỗ lực ngoại giao giữa vòng vây quân sự

Đàm phán dưới sức ép của "Hạm đội hùng hậu"

Cuộc đàm phán diễn ra trong một bầu không khí đặc biệt căng thẳng, khi cả Washington và Tehran đều mang đến Geneva những thông điệp răn đe quân sự cứng rắn song song với những lời đề nghị ngoại giao. Với vai trò trung gian của Oman, các cuộc thảo luận lần này không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật hạt nhân, mà còn là cuộc đấu trí chiến lược nhằm định hình lại trật tự an ninh khu vực sau những biến động dữ dội của năm qua.

Khác với các vòng đàm phán truyền thống, hội nghị tại Geneva lần này khởi động dưới sức ép chưa từng có từ phía Mỹ. Ngay trước thềm cuộc gặp, Tổng thống Donald Trump, phát biểu từ chuyên cơ Không lực Một, đã gửi đi tối hậu thư không khoan nhượng: "Tôi không nghĩ họ muốn gánh chịu hậu quả của việc không đạt được thỏa thuận".

Lời cảnh báo này không hề sáo rỗng. Theo các nguồn tin tình báo và hình ảnh vệ tinh mới nhất, Mỹ đã triển khai một lực lượng quân sự khổng lồ tới khu vực. Nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln hiện đang neo đậu cách bờ biển Iran chỉ khoảng 700km, sẵn sàng tham chiến.

Chưa dừng lại ở đó, Tổng thống Trump còn công khai nhắc lại "cuộc chiến 12 ngày" vào tháng 6/2025 - thời điểm Mỹ điều động máy bay ném bom chiến lược tàng hình B-2 tấn công trực tiếp vào các cơ sở hạt nhân của Iran.

“

Lẽ ra chúng ta có thể có một thỏa thuận thay vì phải gửi B-2 đến để loại bỏ tiềm năng hạt nhân của họ. Nhưng chúng ta đã phải làm điều đó.

Ông Trump nhấn mạnh, ám chỉ rằng lịch sử hoàn toàn có thể lặp lại nếu Tehran từ chối nhượng bộ

Đại diện cho phía Mỹ tại Geneva là những gương mặt thân cận nhất của Tổng thống Trump: Đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff và con rể Jared Kushner. Sự hiện diện của ông Kushner - kiến trúc sư của các thỏa thuận Abraham cho thấy Washington đặt kỳ vọng rất lớn vào một sự thay đổi mang tính đột phá, hoặc là một thỏa thuận toàn diện, hoặc là sự gia tăng áp lực đến mức cực đại.

Thế "tiến thoái lưỡng nan"

Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi đến Geneva với một tâm thế vừa thận trọng vừa cứng rắn. Tehran hiểu rõ họ đang ở thế yếu hơn so với 1 năm trước. Nền kinh tế Iran đang bị bóp nghẹt bởi các lệnh trừng phạt quốc tế, đồng nội tệ mất giá phi mã và sức mua của người dân sụt giảm nghiêm trọng.

Tuy nhiên, Iran không chọn cách khuất phục dễ dàng. Ngay trong ngày khai mạc đàm phán, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phát động cuộc tập trận quy mô lớn mang tên "Kiểm soát thông minh eo biển Hormuz". Đây là tuyến đường huyết mạch vận chuyển dầu mỏ và khí đốt hóa lỏng của thế giới.

Dù vậy, các tín hiệu từ bàn đàm phán cho thấy sự linh hoạt nhất định. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei tiết lộ rằng, qua các kênh trung gian tại Muscat (Oman), Tehran nhận thấy lập trường của Mỹ đã chuyển sang hướng "thực tế hơn". Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi cũng khẳng định: "Nếu chúng tôi thấy sự chân thành từ phía Mỹ, tôi chắc chắn chúng ta sẽ đi trên con đường dẫn tới một thỏa thuận".

Yêu cầu cốt lõi của Iran vẫn là việc Mỹ phải dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đang làm tê liệt nền kinh tế nước này. Đổi lại, Tehran sẵn sàng thảo luận về các giới hạn hạt nhân, nhưng kiên quyết từ chối đàm phán về chương trình tên lửa đạn đạo hay các lực lượng ủy nhiệm.

Biến số Israel

Một trong những thách thức lớn nhất đối với tiến trình đàm phán tại Geneva không nằm ở bàn hội nghị, mà nằm ở Tel Aviv. Israel - đồng minh chiến lược của Mỹ đang theo dõi sát sao từng động thái với sự hoài nghi sâu sắc.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, trong các cuộc gặp gần đây với ông Trump và tại các diễn đàn quốc tế, đã liên tục cảnh báo về sự nguy hiểm của một thỏa thuận "nửa vời". Quan điểm của Israel rất triệt để: Không chỉ dừng làm giàu urani, Iran phải tháo dỡ hoàn toàn cơ sở hạ tầng hạt nhân. Tel Aviv lo ngại rằng chiến lược "câu giờ" của Mỹ có thể vô tình tạo điều kiện cho Iran phục hồi và củng cố năng lực hạt nhân trong tương lai.

Sự khác biệt về chiến lược giữa hai đồng minh đang ngày càng lộ rõ. Trong khi Washington, dưới thời ông Trump, ưu tiên một "thỏa thuận" để tránh sa lầy vào một cuộc chiến tranh kéo dài tốn kém và ổn định thị trường dầu mỏ; thì Israel lại coi Iran là mối đe dọa hiện hữu cần phải giải quyết dứt điểm, thậm chí bằng biện pháp quân sự phủ đầu.

Những hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Iran đã xây dựng lại mái che cho các tòa nhà tại cơ sở hạt nhân Isfahan, nơi từng bị phá hủy trong cuộc chiến năm 2025. Điều này càng làm gia tăng lo ngại của Israel rằng năng lực hạt nhân của Tehran chưa thực sự bị "xóa sổ" như tuyên bố của ông Trump.

Triển vọng nào cho hòa bình?

Cuộc đàm phán tại Geneva đang diễn ra theo thể thức gián tiếp: Phái đoàn Mỹ và Iran không gặp mặt trực tiếp mà trao đổi thông điệp qua các nhà ngoại giao Oman. Cách thức này cho thấy khoảng cách niềm tin giữa hai bên vẫn còn lớn.

Kết quả của hội nghị này sẽ phụ thuộc vào việc liệu hai bên có tìm được điểm cân bằng mong manh hay không. Với Mỹ, đó là việc liệu ông Trump có chấp nhận nới lỏng trừng phạt đủ để Iran "dễ thở" về kinh tế, mà không bị cáo buộc là nhượng bộ trước kẻ thù? Còn với Iran, vấn đề nằm ở việc liệu giới lãnh đạo tại Tehran có chấp nhận từ bỏ một phần tham vọng hạt nhân để cứu vãn nền kinh tế, hay sẽ tiếp tục đánh cược với nguy cơ chiến tranh?

Giá dầu Brent trên thị trường châu Á đã giảm nhẹ trong phiên giao dịch ngày 17/2 khi giới đầu tư "nín thở" chờ đợi kết quả. Cả thế giới đều hiểu rằng, nếu đàm phán tại Geneva thất bại, kịch bản về một cuộc xung đột quân sự mới tại Trung Đông, với quy mô và mức độ tàn khốc lớn hơn cuộc chiến năm 2025 sẽ không còn là lời đe dọa suông.