Đằng sau chuyến thăm châu Âu của Thủ tướng Nhật Bản

(Baonghean) - Chuyến thăm dài ngày của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe tới châu Âu với một chương trình nghị sự dày đặc là hoạt động ngoại giao đáng chú ý trong những ngày gần đây, đặc biệt trong bối cảnh an ninh khu vực có nhiều biến động. Không chỉ thúc đẩy quan hệ ngoại giao, kinh tế, an ninh với “lục địa già”, chuyến công du này của Thủ tướng Abe còn mang một mục đích lớn hơn là tăng cường vai trò và vị thế của Nhật Bản trên nhiều lĩnh vực. 

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe có chuyến công du 10 ngày tới một loạt quốc gia trong Liên minh châu Âu (EU) gồm: Đức, Anh, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp, Bỉ và thăm trụ sở EU và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Brussels. Tăng cường hợp tác kinh tế là một trong những mục đích dễ thấy nhất trong chuyến đi lần này của ông Abe. Và phải nói rằng với lĩnh vực này, ông Abe đã thành công khi tại các chặng dừng chân, những thỏa thuận và cam kết hợp tác kinh tế giữa các bên đã được thực hiện. Ngay tại chặng dừng chân đầu tiên tại Đức và gặp mặt Thủ tướng Đức Merkel, hai bên đều hy vọng các cuộc đàm phán giữa EU với Nhật Bản về một hiệp định tự do thương mại có thể hoàn tất trong năm tới. Thực tế, trong khi những khó khăn khiến cho cuộc đàm phán về Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) với Mỹ chưa thể đạt được những kết quả đột phá, thì sự suôn sẻ trong các cuộc đàm phán Hiệp định thương mại tự do (FTA) với châu Âu được xem như bước đi quan trọng trong chính sách Abenomics của Thủ tướng Abe. Kinh tế Nhật Bản và 27 thành viên EU chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu và 40% kim ngạch thương mại thế giới. Nếu FTA giữa EU và Nhật Bản dự kiến được hoàn tất trong năm tới, kim ngạch thương mại hai chiều ước tính có thể tăng thêm 29 tỷ euro (36 tỷ USD), tương đương mức tăng lên tới 50%. Thêm vào đó, hiện Nhật Bản cũng muốn châu Âu bãi bỏ thuế đánh vào hàng điện tử và công nghiệp, đặc biệt là xe hơi Nhật, trong khi đó thì châu Âu cũng muốn Nhật nhẹ tay với các sản phẩm nông nghiệp từ châu Âu. 
Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe gặp Tổng thống Pháp Francois Hollande.
 
Hợp tác về công nghệ hạt nhân dân sự cũng là một trong những chủ đề được nhắc tới khi ông Shinzo Abe tới Pháp. Điểm nhấn là kế hoạch hợp tác Nhật – Pháp phát triển mẫu lò phản ứng hạt nhân thế hệ mới dùng trong nhà máy điện nguyên tử dự kiến sẽ vận hành vào năm 2040.  Tại Anh, hai bên cũng đã ký kết dự án đầu tư trị giá 200 triệu bảng Anh để xây dựng lại công nghiệp hạt nhân của Anh, nhất là ở vùng Tây Bắc nước Anh. 
 
Ngoài kinh tế, hợp tác an ninh, quốc phòng giữa Nhật Bản và các nước châu Âu cũng đang chuyển sang một giai đoạn mới sau chuyến công du này của Thủ tướng Abe. Giới phân tích cho rằng, trong lĩnh vực an ninh, không phải là Tokyo giờ đây mới tìm đến châu Âu, mà đúng ra là tìm lại vai trò tại châu lục này. Thực tế, trong chuyến đi thăm này, bất kỳ ở đâu, London, Berlin, hay Paris, Thủ tướng Abe đều nhấn mạnh đến tầm quan trọng của các vấn đề an ninh trong quan hệ Nhật Bản - châu Âu, tại châu Á hay trên phạm vi quốc tế. Xu hướng này có thể dẫn đến việc tăng cường hợp tác về thiết bị quân sự, nhất là sau khi Nhật Bản, vào đầu tháng Tư vừa qua, đã quyết định bãi bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí mà Tokyo tự áp dụng trong gần nửa thế kỷ. Nhờ vậy, Nhật Bản có thể phát triển nhiều chương trình hợp tác quân sự với các đối tác khác ngoài Mỹ và các nước châu Âu sẽ là một thị trường lý tưởng.
 
Ngoài những mục đích dễ thấy, đằng sau chuyến công du tới châu Âu lần này, Thủ tướng Nhật Bản đang muốn tranh thủ sự ủng hộ của các nhà lãnh đạo châu Âu và NATO đối với chủ trương sửa đổi hiến pháp của Chính phủ Nhật Bản theo hướng cho phép Nhật Bản thực hiện các chiến dịch quân sự ở bên ngoài lãnh thổ. Thủ tướng Shinzo Abe đã nêu ra một khái niệm mới đó là “chủ nghĩa hòa bình tích cực”, nhằm giải thích cho quyết tâm tăng cường năng lực quân sự của Nhật Bản và giúp Nhật Bản thoát khỏi những ràng buộc về quân sự được quy định theo hiến pháp hiện hành. Đây chính là lý do ông tới thăm và có bài phát biểu quan trọng về chính sách quốc phòng của Tokyo tại trụ sở Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Brussels. Động thái này hoàn toàn dễ hiểu bởi trong bối cảnh, tranh chấp lãnh thổ giữa Nhật Bản và Trung Quốc càng ngày càng nghiêm trọng, Nhật Bản hy vọng tìm được sự ủng hộ trên phạm vi toàn cầu. 
 
Ngoài ra, Nhật Bản cũng muốn tăng vị thế và vai trò tại khu vực vốn cũng đang có nhiều vấn đề về an ninh, trong có các vấn đề liên quan tới cuộc khủng hoảng Ukraine. Là một thành viên thuộc nhóm nước công nghiệp phát triển G7, việc thảo luận các bước đi với các đối tác trong cuộc khủng hoảng tại Ukraine cũng như các giải pháp phản ứng với Nga sẽ khiến cho vai trò của Nhật Bản được chú ý tới nhiều hơn. Một điều đáng chú ý nữa là dường như Nhật Bản cũng không muốn chậm chân hơn Trung Quốc trong việc tiếp cận châu Âu trong nhiều lĩnh vực. Bằng chứng là chuyến thăm này của Thủ tướng Abe diễn ra ngay sau chuyến công du châu Âu của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi đầu tháng 4 được đánh giá là thành công, mở ra trang mới trong quan hệ hợp tác Trung - Âu. Có thể nói, trong một thế giới đang vận động và đổi thay, với việc định hình lại các mối quan hệ quốc tế, Nhật Bản không chỉ muốn mở rộng cánh cửa với các đối tác mà còn hy vọng tái thiết vị thế vốn có của đất nước Mặt trời mọc tại những khu vực quan trọng của thế giới. Đây chính là điều mà tờ Libération của Pháp gọi là chiến dịch “tìm kiếm đồng minh ở ngoài khu vực Thái Bình Dương” đang được Thủ tướng Nhật Bản tiến hành. Và chuyến công du lần này của Thủ tướng Abe có thể xem là thành công khi tiếp cận với các đối tác bên bờ Đại Tây Dương.
 
Thanh Huyền