Dấu ấn các kỳ Lễ hội Làng Sen
Từ năm đầu được tổ chức, năm 1982, Lễ hội Làng Sen diễn ra vào ngày sinh nhật Bác Hồ hàng năm là lễ hội của các sắc màu văn hóa, là sự hội tụ của lòng dân, thành kính biết ơn và tưởng nhớ tới Người.
Nội dung: Lê Xuân / Trình bày: Hồng Toại • 18/05/2026
*****
Từ lần đầu được tổ chức năm 1982, Lễ hội Làng Sen diễn ra vào dịp sinh nhật Bác Hồ hàng năm là lễ hội của các sắc màu văn hóa, là sự hội tụ của lòng dân, thành kính biết ơn và tưởng nhớ tới Người.
.png)
Trở lại đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX, lúc đó, ông Nguyễn Hữu Thuông đang là Giám đốc Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh Nghệ Tĩnh. Ngày đó, luôn canh cánh trong ông một câu hỏi: Làm thế nào để hội diễn quần chúng hàng năm thực sự lôi cuốn và mang đậm sắc màu văn hóa xứ Nghệ. Thế rồi, sau bao đêm trăn trở, ý tưởng về Liên hoan các ca khúc về Bác Hồ tổ chức vào dịp 19/5 hàng năm lóe lên trong đầu ông.
Năm 1981, đề xuất của ông Nguyễn Hữu Thuông về việc tổ chức Liên hoan Nghệ thuật quần chúng với chủ đề hát về Bác nhân dịp sinh nhật Người được UBND tỉnh và Bộ Văn hóa - Thông tin chấp nhận. Ngày 19/05/1982, tại thành phố Vinh, Liên hoan tiếng hát Làng Sen lần thứ nhất đã diễn ra với sự tham gia của 5 đoàn nghệ thuật: Nghệ An - Huế - Phan Thiết - Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Liên hoan thành công đã tạo nên một mốc son đáng nhớ, một dấu ấn đặc biệt với bà con nhân dân thành phố Vinh năm đó. Từ đây, hàng năm, Liên hoan tiếng hát Làng Sen đã thu hút và mở rộng lực lượng diễn viên quần chúng với nhiều thành phần như: học sinh, sinh viên, công nhân, nông dân và đồng bào các dân tộc thiểu số đến từ hai miền Nam - Bắc.
Là người tham dự Liên hoan tiếng hát Làng Sen năm ấy, ông Trần Hồng Cơ - nguyên Tổng Biên tập Báo Lao động Nghệ An vẫn không thể quên, khi các tiết mục hát về Bác vang lên, cả người hát, người xem đều giàn giụa nước mắt. Liên hoan tiếng hát Làng Sen đã cho họ một cơ hội được thăng hoa tình cảm kính yêu, ngưỡng vọng về Bác của người nghệ sĩ, bắc một nhịp cầu âm nhạc để tình cảm đó lan tỏa tới khán giả gần xa.
Liên hoan tiếng hát Làng Sen được tổ chức hàng năm, đã trở thành nét sinh hoạt văn hóa có giá trị về tư tưởng và nghệ thuật, được sự đón nhận của nhân dân cả nước. Qua mỗi năm, liên hoan có quy mô ngày càng lớn, chất lượng nghệ thuật ngày càng cao với số lượng các đoàn nghệ thuật tham gia ngày càng đông. Sau 20 năm hình thành và phát triển, Liên hoan tiếng hát Làng Sen đã trở thành cuộc liên hoan nghệ thuật quần chúng toàn quốc. Nội dung của chương trình cũng ngày càng được mở rộng, không chỉ gói gọn trong chủ đề ca ngợi Bác mà bao gồm cả ca ngợi Đảng, quê hương, đất nước.
.png)
Để tạo nên sức sống lâu bền, nét phong phú cho các kỳ liên hoan, Trại sáng tác Làng Sen được ra đời và đều đặn tổ chức hàng năm. Trại sáng tác quy tụ những cây bút tài hoa của âm nhạc Việt. Nhiều tác phẩm viết về Bác Hồ, về Mẹ Hoàng Thị Loan đã đi vào đời sống tinh thần của công chúng, từ những trại sáng tác này. Có thể kể đến “Người là niềm tin tất thắng” của nhạc sĩ Chu Minh, "Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác" của An Thuyên, "Người mẹ Làng Sen" của Vi Phong - Lê Hàm, "Những bông hoa trong vườn Bác" của Văn Dung, "Hội làng bên sông Lam" của Hồ Hữu Thới…
Rất nhiều các nghệ sĩ, diễn viên đã trưởng thành từ các cuộc liên hoan này như: NSND Tiến Dũng, NSƯT Ngọc Hà, NSƯT Bích Ngọc (tỉnh Nghệ An), NSND Trung Đức của Hà Nội, NSND Y Moan (tỉnh Phú Yên cũ nay là Đắk Lắk), NSƯT A Mư Nhân (tỉnh Lâm Đồng)… Các kỳ liên hoan đã trở thành cái nôi đào tạo, bồi dưỡng và phát triển các tài năng nghệ thuật, góp phần bổ sung lực lượng cho các hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp trên toàn quốc
Có thể nói, ở các kỳ Liên hoan tiếng hát Làng Sen, hình tượng Bác đã được tập trung xây dựng trên nhiều bình diện với cảm xúc phong phú và lắng đọng. Mỗi kỳ liên hoan sẽ tập trung trên một chủ đề khác nhau. Kỳ liên hoan thứ nhất, năm 1982 có chủ đề “Toàn dân hát về Bác Hồ”, năm 1988 có chủ đề “Nhân dân các dân tộc miền núi Nghệ Tĩnh hát về Bác”, năm 1989 “Công nhân viên chức hát về Bác”, hay năm 1994 “Những khúc hát truyền thống dâng Người”…
Chương trình do các đoàn nghệ thuật quần chúng biểu diễn, nhưng sự tỉ mỉ, chỉn chu trong dàn dựng, biểu diễn, với tất cả tấm lòng kính yêu Bác đã làm cho các tiết mục có sức hấp dẫn, thu hút đối với công chúng. Qua từng năm, số lượng đoàn tham gia càng đông, tính chuyên nghiệp càng được nâng cao, trở thành một chỉnh thể trong kết cấu chặt chẽ, hài hòa, tinh tế. Không chỉ ca khúc mang âm hưởng Dân ca ví giặm, trong liên hoan có điệu then lượn của Cao Bằng - Việt Bắc, những điệu hò lý của miền Trung hay miền Nam. Liên hoan tiếng hát Làng Sen thực sự đã trở thành cuộc liên hoan nghệ thuật quần chúng toàn quốc, nơi hội tụ và phản ánh bản sắc văn hóa phong phú và độc đáo trên dải đất hình chữ S.
.png)
Ảnh hưởng và sự lan tỏa của Liên hoan tiếng hát Làng Sen đã vượt xa mục tiêu ban đầu đề ra. Vì vậy, năm 2002, Liên hoan tiếng hát Làng Sen đã được nâng lên thành Lễ hội Làng Sen để xứng tầm của một lễ hội tôn vinh danh nhân văn hóa thế giới và trở thành một hoạt động văn hóa có ý nghĩa chính trị và giá trị tư tưởng cao tuyên truyền về tư tưởng, đạo đức, nhân cách Hồ Chí Minh.
Lễ hội Làng Sen được xác định là một lễ hội đương đại, bởi vậy, tính thiêng trong lễ hội là một trong những vấn đề được quan tâm xây dựng và hoàn chỉnh. Theo lẽ thông thường, nói đến lễ hội là ít nhất nói đến 4 nguyên tố: nhân vật thờ, trò diễn, trò chơi và lễ vật dâng cúng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh dù đã đi xa nhưng trong đời sống tâm linh người dân đất Việt, Người đã hiển linh trở thành một vị thánh. Người được thờ cúng trên một không gian rộng lớn: Từ đồng bằng đến miền núi, từ Bắc vào Nam, từ bàn thờ giản dị trong mỗi gia đình đến những điện thờ uy nghi hiện diện trên các miền Bắc - Trung - Nam của đất nước. Việc thờ cúng Bác đã có ảnh hưởng mạnh mẽ trong đời sống, trở thành tín ngưỡng thờ cúng Hồ Chí Minh, mà điện thờ trung tâm là ở nhà tưởng niệm và các di tích văn hóa, lịch sử trên quê hương gắn với cuộc đời của Người.
Cứ mỗi độ tháng Năm về, dù thời tiết nắng nóng, nhưng nhân dân khắp mọi miền đất nước và kiều bào ta ở nước ngoài lại hành hương về Làng Sen, để bày tỏ lòng biết ơn với Bác. Trong không gian của Làng Sen, Làng Chùa, họ được sống với những ký ức về thời niên thiếu, hiểu hơn về một gia đình nhà nho thanh bần, giản dị, yêu nước. Từ đó, mỗi người như được tiếp nguồn sức mạnh tinh thần tỏa sáng từ cuộc đời của Bác, bồi đắp thêm tình yêu với đất nước, quê hương.
Qua nhiều kỳ lễ hội, đến nay, Lễ hội Làng Sen đã dần hoàn thiện phần lễ và phần hội với nhiều hoạt động ý nghĩa, mang tính trải nghiệm cao trên cả 3 lĩnh vực: văn hóa, thể thao và du lịch. Nhiều nội dung thu hút sự quan tâm của du khách như: Liên hoan nghệ thuật, triển lãm tranh ảnh về Bác qua các thời kỳ, Hội thảo tọa đàm về những vấn đề liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, Lễ hội Làng Sen, Hội trại thanh thiếu nhi, các trò chơi dân gian, Lễ hội đường phố “Quê hương mùa sen nở”… Năm nay, phần hội được chú trọng tính trải nghiệm nhiều hơn với các hình thức mới: Du lịch đêm “Thắp sáng Làng Sen”, không gian “Chợ Quê” kết hợp hoạt động trải nghiệm; trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP, ẩm thực, sản phẩm từ sen, sản phẩm làng nghề; diễu hành, đồng diễn áo dài Sen… Các hoạt động này đã góp phần giới thiệu, quảng bá về Làng Sen, về quê hương Nghệ An tới người dân và du khách trong và ngoài nước, Lễ hội Làng Sen đang từng bước thúc đẩy phát triển du lịch bền vững, gắn sản phẩm du lịch đặc thù với không gian trải nghiệm văn hóa - lịch sử trên quê hương Bác Hồ.
Những năm gần đây, các chương trình nghệ thuật khai mạc và bế mạc Lễ hội Làng Sen được đầu tư về nội dung công phu; sử dụng các thiết bị âm thanh, ánh sáng hiện đại, khai thác các dữ liệu lịch sử, kết hợp với âm nhạc, lời dẫn, đưa người xem trải nghiệm về hành trình tìm đường cứu nước, đồng thời, thể hiện tình cảm kính yêu vô hạn của nhân dân hướng về Người. Ngoài các diễn viên chuyên nghiệp từ các tỉnh, còn có sự góp mặt của những ngôi sao ca nhạc như Tùng Dương, Trọng Tấn, Tân Nhàn,… và các giọng ca trẻ như: Bùi Công Nam, Dương Hoàng Yến, Hà Quỳnh Như…. Sự xuất hiện của họ trên sân vận động Làng Sen giúp bà con trực tiếp thưởng lãm các chương trình nghệ thuật chuyên nghiệp chất lượng cao trên chính quê hương của mình, với những giai điệu gần gũi, những câu chuyện được lấy cảm hứng từ Làng Sen.
Hơn cả một sự kiện văn hóa - Lễ hội Làng Sen chính là sự hội tụ tâm thức người Việt, là tấm gương phản chiếu niềm ngưỡng vọng thiết tha của lớp lớp thế hệ hướng về Bác Hồ. Cuộc đời - tư tưởng và nhân cách của Người sống mãi trong lòng các dân tộc Việt Nam. Mỗi lần tham gia Lễ hội Làng Sen, là dịp để chúng ta gần hơn, hiểu hơn về tấm gương đạo đức Bác Hồ, từ đó, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh một cách thiết thực, hiệu quả.
