Dấu hiệu bất thường ở dự án khai thác đá ruby - saphir Châu Bình

13 hành vi vi phạm

Ngày 15/9/2020, Công ty CP Đá quý và Vàng Hà Nội được Bộ Tài nguyên và Môi trường (cũ) cấp Giấy phép khai thác số 167/GP-BTNMT để thực hiện Dự án khai thác mỏ ruby - saphir khu vực Đồi Tỷ - Khe Mét, xã Châu Bình. Diện tích khu vực khai thác 4,7ha; trữ lượng khoáng sản được phép đưa vào thiết kế khai thác là 241,08kg đá quý; trữ lượng khai thác 229,03kg đá quý; công suất khai thác 50kg đá quý/năm; thời hạn khai thác 5 năm 7 tháng, trong đó, thời gian xây dựng cơ bản mỏ tròn 1 năm.

Khoảng tháng 4/2025, có một số thông tin ở Dự án khai thác mỏ ruby - saphir khu vực Đồi Tỷ - Khe Mét, xã Châu Bình vi phạm về đất đai, khoáng sản, môi trường…

Vì vậy, ngày 17/4/2025, bằng Quyết định số 133/QĐ SNNMT, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành lập Tổ công tác liên ngành kiểm tra, xác minh, tham mưu xử lý. Qua kiểm tra, Tổ công tác liên ngành phát hiện nhiều tồn tại, vi phạm liên quan đến hoạt động khai thác tại khu vực mỏ, gồm 13 hành vi như sau:

1. Chiếm 1,28ha đất nông nghiệp ở xã Châu Bình để làm khu chế biến, bãi thải và phụ trợ.
2. Thực hiện không đúng hoặc không đủ một trong các nội dung quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định.
3. Bố trí kho lưu giữ chất thải nguy hại không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
4. Không lập và gửi báo cáo công tác bảo vệ môi trường theo quy định.
5. Cắm mốc điểm khép góc khu vực được phép khai thác khoáng sản nhưng không đúng quy cách theo quy định.
6. Không lắp đặt trạm cân để theo dõi, lưu trữ dữ liệu khoáng sản nguyên khai ra khỏi mỏ.
7. Lập sổ sách, chứng từ không đầy đủ để xác định sản lượng khai thác hằng năm.
8. Khai thác vượt ranh giới cho phép khu vực được phép khai thác (theo bề mặt) đến dưới 0,1 ha.
9. Không nộp thiết kế mỏ đã được phê duyệt cho cơ quan quản lý.
10. Lập hộ chiếu nổ mìn không đầy đủ nội dung.
11. Không thực hiện thủ tục xuất - nhập kho vật liệu nổ và tiền chất thuốc nổ.
12. Không kiểm tra định kỳ hệ thống chống sét.
13. Không xây dựng biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất đối với kho vật liệu nổ công nghiệp nhưng vẫn đưa dự án vào hoạt động.

Sau khi xác định cụ thể, chi tiết các hành vi vi phạm, Tổ công tác liên ngành đã lập Biên bản vi phạm hành chính, tham mưu Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường báo cáo, trình Chủ tịch UBND tỉnh xử phạt vi phạm hành chính.

Ngày 16/6/2025, UBND tỉnh ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty CP Đá quý và Vàng Hà Nội. Theo đó, với 13 lỗi vi phạm, Công ty CP Đá quý và Vàng Hà Nội bị xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền 920.548.000 đồng.

Phát sinh vấn đề mới?

Theo tài liệu chúng tôi thu thập được, cho đến thời điểm hiện tại, Giấy phép khai thác số 167/GP-BTNMT để Công ty CP Đá quý và Vàng Hà Nội thực hiện Dự án khai thác mỏ ruby – saphir khu vực Đồi Tỷ - Khe Mét, xã Châu Bình đã gần hết hạn. Vậy nhưng, việc thực hiện nghĩa vụ thuế, phí với Nhà nước vẫn đang là dấu hỏi?

Cụ thể, ở một tài liệu có nêu: “Công ty CP Đá quý và Vàng Hà Nội tổ chức khai thác khoáng sản tại khai trường số I phía Nam khu vực mỏ, áp dụng hệ thống khai thác theo lớp bằng dọc một bờ, công tác, trình tự khai thác từ trên xuống dưới. Đối chiếu với hồ sơ, báo cáo kết quả thăm dò khoáng sản được Hội đồng Đánh giá trữ lượng khoáng sản quốc gia phê duyệt thì đã khai thác vào thân khoáng I khoảng 60m theo phương từ trên xuống (khai thác vào thân khoáng theo báo cáo thăm dò khoảng 9.000m³). Tuy nhiên, qua kiểm tra cho thấy, công ty không kê khai nộp thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và nghĩa vụ tài chính khác có liên quan…”.

Theo Báo cáo định kỳ khai thác khoáng sản hồi tháng 1/2025 của Công ty CP Đá quý và Vàng Hà Nội, để tổ chức khai thác tại Dự án khai thác mỏ ruby - saphir khu vực Đồi Tỷ - Khe Mét, xã Châu Bình, doanh nghiệp này đã ký quỹ phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản với số tiền gần 3,3 tỷ đồng; nộp tiền cấp quyền khai thác khoáng sản với số tiền hơn 3,4 tỷ đồng; nộp phí bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản với số tiền hơn 10 triệu đồng.

Tuy nhiên, cũng tại đây doanh nghiệp này báo cáo, ở Dự án khai thác mỏ ruby - saphir khu vực Đồi Tỷ - Khe Mét, xã Châu Bình, sản lượng khai thác thực tế tính đến ngày 31/12/2024 là 0 kg; khối lượng, hàm lượng khoáng sản nguyên khai đưa vào chế biến: 0 kg; khối lượng, hàm lượng chế biến khoáng sản sau chế biến: 0 kg; khối lượng sản phẩm phụ thu hồi được: 0 kg. Nộp ngân sách Nhà nước về thuế tài nguyên: 0 VNĐ; thuế xuất khẩu khoáng sản: 0 VNĐ.

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua, Công ty CP Đá quý và Vàng Hà Nội đã có giải trình, cho rằng, ở Dự án khai thác mỏ ruby – saphir khu vực Đồi Tỷ - Khe Mét, xã Châu Bình đã có sự sai khác giữa báo cáo thăm dò với thực tế khai thác. Do vậy, doanh nghiệp đã đề xuất mời hội đồng chuyên môn khảo sát đánh giá lại trữ lượng khai thác thực tế tại mỏ. Về phía Sở Nông nghiệp và Môi trường thấy rằng, Dự án khai thác mỏ ruby – saphir khu vực Đồi Tỷ - Khe Mét, xã Châu Bình được Bộ Tài nguyên và Môi trường (cũ) cấp giấy phép khai thác. Thế nên, từ đầu tháng 7/2025 đã có văn bản đề nghị Cục Khoáng sản và Địa chất Việt Nam chủ trì, phối hợp với Sở để tiếp tục kiểm tra, làm rõ có hay không có đá quý trong thân khoáng đã khai thác; có hay không hành vi gian lận trong kê khai sản lượng khai thác.

Trưởng phòng Khoáng sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Công Lực cho biết, trong giai đoạn này, Cục Khoáng sản và Địa chất Việt Nam chưa có chương trình kế hoạch kiểm tra đột xuất đối với Dự án khai thác mỏ ruby - saphir khu vực Đồi Tỷ - Khe Mét, xã Châu Bình. Dù vậy, Cục Khoáng sản và Địa chất Việt Nam đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường giám sát, tiếp tục làm rõ các vấn đề liên quan làm căn cứ báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật.

Ông Nguyễn Công Lực nói: “Thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với các cơ quan chức năng để làm rõ việc khai thác tại Dự án khai thác mỏ ruby - saphir ở xã Châu Bình. Sở cũng đã yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện đo vẽ, xác định thân khoáng đã đào theo tài liệu và thực tế khai thác, để qua đó làm rõ việc có hay không sản lượng đá quý trong quá trình khai thác…”.