Để du lịch xanh trở thành hướng đi thực chất

Không gian miền Tây Nghệ An, với điểm nhấn như Pù Mát, sông Giăng, các bản làng dân tộc thiểu số, có điều kiện phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Khu vực biển Cửa Lò và vùng phụ cận có thể xây dựng sản phẩm du lịch biển theo hướng giảm rác thải, tăng trải nghiệm văn minh, thân thiện với môi trường. Vùng Nam Đàn và các điểm di tích lịch sử - văn hóa có thể phát triển du lịch giáo dục, du lịch về nguồn gắn với trải nghiệm làng quê, văn hóa xứ Nghệ.

Một lợi thế khác là chiều sâu văn hóa. Du lịch xanh hiện nay không chỉ là “xanh” về môi trường tự nhiên, mà còn là sự bền vững về văn hóa. Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, văn hóa Thái, Thổ, Mông, Khơ Mú, các nghề truyền thống, ẩm thực bản địa, lối sống cộng đồng… đều có thể trở thành nguồn tài nguyên văn hóa để xây dựng sản phẩm du lịch có bản sắc. Bên cạnh đó, Nghệ An còn có vị trí kết nối thuận lợi trong khu vực Bắc Trung Bộ. Nếu biết tổ chức các tuyến, cụm sản phẩm phù hợp, tỉnh có thể kết nối du lịch biển, văn hóa, sinh thái, cộng đồng và nông nghiệp trong cùng một hành trình. Đây là lợi thế quan trọng để kéo dài thời gian lưu trú và tăng sức cạnh tranh của điểm đến.

P.V: Theo ông, trong các không gian du lịch của Nghệ An như miền Tây, Cửa Lò, Nam Đàn, các vùng nông nghiệp - làng nghề…, đâu là khu vực có tính khả thi cao nhất để thí điểm sản phẩm du lịch xanh hiện nay?

TS. Nguyễn Văn Trung: Nếu lựa chọn không gian thí điểm, tôi cho rằng, miền Tây Nghệ An, đặc biệt là khu vực gắn với Pù Mát - Con Cuông và một số điểm du lịch cộng đồng lân cận, có nhiều điều kiện nổi bật. Đây là nơi hội tụ cảnh quan tự nhiên, hệ sinh thái rừng, bản làng, văn hóa dân tộc thiểu số, ẩm thực bản địa và các hoạt động trải nghiệm cộng đồng.

Một số mô hình du lịch cộng đồng tại Nghệ An đã hình thành và bước đầu phát huy hiệu quả, như bản Nưa, xã Con Cuông gắn với nghề dệt thổ cẩm truyền thống; bản Thái Minh, xã Tiên Đồng với không gian văn hóa đặc trưng; hay Mường Lống với khí hậu trong lành, cảnh quan núi non hùng vĩ. Đây là nền tảng quan trọng, bởi du lịch xanh muốn phát triển thực chất phải dựa trên tài nguyên bản địa và sự tham gia của cộng đồng.

Tuy nhiên, không chỉ miền Tây mới có thể làm du lịch xanh. Cửa Lò có thể thí điểm mô hình du lịch biển xanh; các địa phương thuộc huyện Nam Đàn (cũ) có thể phát triển du lịch văn hóa - lịch sử gắn với trải nghiệm làng quê; các vùng nông nghiệp - làng nghề có thể xây dựng sản phẩm trải nghiệm sản xuất, ẩm thực, thủ công truyền thống. Điều cần tránh là phát triển dàn trải. Nghệ An nên chọn một số điểm có điều kiện tốt nhất để làm mẫu, xây dựng tiêu chí, đào tạo người dân, chuẩn hóa sản phẩm và đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng. Làm ít nhưng rõ mô hình sẽ tốt hơn làm nhiều nhưng thiếu chuẩn.

P.V: Dù có nhiều tiềm năng, du lịch xanh ở Nghệ An vẫn chưa thật sự hình thành rõ nét thành sản phẩm đặc trưng. Theo ông, những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là gì?

TS. Nguyễn Văn Trung: Theo tôi, hạn chế lớn nhất là sản phẩm chưa được thiết kế thành chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh. Nhiều nơi có cảnh quan đẹp, văn hóa đặc sắc, con người thân thiện, nhưng mới dừng ở mức tham quan, ăn uống, chụp ảnh hoặc trải nghiệm ngắn. Du khách đến rồi đi nhanh, mức chi tiêu không cao, khả năng quay lại chưa lớn. Với du lịch xanh, sản phẩm phải trả lời được các câu hỏi cụ thể: Du khách sẽ trải nghiệm gì, ở lại bao lâu, học được điều gì từ văn hóa địa phương, cộng đồng tham gia ra sao và điểm đến được bảo vệ như thế nào.

Vấn đề tiếp theo là hạ tầng phục vụ du lịch xanh chưa đồng bộ. Ở nhiều điểm đến, hạ tầng môi trường như thu gom rác, xử lý nước thải, nhà vệ sinh, biển chỉ dẫn, điểm dừng chân, quy định về tuyến tham quan, sức chứa du lịch… vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, du lịch xanh đòi hỏi chất lượng môi trường phải được bảo đảm ngay từ những chi tiết rất cụ thể.

Một khó khăn khác là năng lực tổ chức và nhân lực tại điểm đến. Người dân có lợi thế về bản sắc văn hóa và sự mến khách, nhưng để làm du lịch chuyên nghiệp cần thêm kỹ năng đón tiếp, vệ sinh an toàn thực phẩm, kể chuyện văn hóa, hướng dẫn trải nghiệm, xử lý tình huống và sử dụng công cụ số để quảng bá sản phẩm.

Ngoài ra, liên kết giữa các chủ thể còn chưa chặt chẽ. Nếu mỗi điểm đến tự làm, mỗi doanh nghiệp tự khai thác, mỗi địa phương tự quảng bá thì rất khó hình thành sản phẩm đủ sức cạnh tranh. Du lịch xanh càng cần sự phối hợp giữa quản lý tài nguyên, tổ chức dịch vụ, đào tạo cộng đồng và đưa khách đến một cách có trách nhiệm.

P.V: Với đặc thù Nghệ An có nhiều loại hình điểm đến khác nhau, theo ông tiêu chí “xanh” có nên được thiết kế riêng cho từng không gian du lịch không?

TS. Nguyễn Văn Trung: Tôi cho rằng, cần có một khung tiêu chí chung, nhưng khi áp dụng phải linh hoạt theo từng không gian điểm đến. Nghệ An có nhiều loại hình tài nguyên khác nhau, nên không thể dùng một bộ tiêu chí giống nhau cho tất cả.

Với không gian Pù Mát - Con Cuông và miền Tây Nghệ An, tiêu chí xanh cần ưu tiên bảo vệ hệ sinh thái rừng, đa dạng sinh học, kiểm soát sức chứa và quản lý hoạt động tham quan trong tự nhiên. Các tuyến trekking, tham quan thác, trải nghiệm sông, suối, bản làng cần có quy định cụ thể về tuyến đi, điểm dừng, an toàn, thu gom rác và trách nhiệm của hướng dẫn viên.

Với khu vực biển Cửa Lò, trọng tâm là quản lý rác thải nhựa, nước thải, vệ sinh bãi biển, tiếng ồn, mật độ dịch vụ và hành vi ứng xử của du khách. Du lịch biển thường chịu áp lực lớn vào mùa cao điểm, nên nếu không kiểm soát tốt môi trường, điểm đến sẽ mất dần sức hấp dẫn.

Với Kim Liên và các điểm du lịch văn hóa - lịch sử, tiêu chí xanh cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn. Đó là bảo vệ không gian văn hóa, giữ gìn sự trang nghiêm của di tích, tổ chức trải nghiệm có chiều sâu giáo dục, tránh thương mại hóa quá mức và kết nối du khách với đời sống làng quê xứ Nghệ.

Còn với du lịch nông nghiệp - làng nghề, tiêu chí xanh nên gắn với quy trình sản xuất thân thiện môi trường, sử dụng nguyên liệu địa phương, bảo tồn nghề truyền thống và tạo thêm sinh kế cho người dân. Sản phẩm không nên chỉ dừng ở việc tái hiện hay giới thiệu đơn thuần cho du khách, mà cần giúp họ hiểu được giá trị lao động, văn hóa và tri thức bản địa.

Nói ngắn gọn, mỗi không gian cần có một trọng tâm “xanh” riêng. Như vậy, tiêu chí sẽ sát thực tế hơn và tránh tình trạng nói chung chung.

P.V: Theo ông, để du lịch xanh trở thành hướng đi khả thi và bền vững, Nghệ An cần ưu tiên những giải pháp nào trong thời gian tới?

TS. Nguyễn Văn Trung: Trước hết, phải chọn đúng sản phẩm ưu tiên. Nghệ An không nên phát triển du lịch xanh theo cách dàn đều ở tất cả các điểm đến, mà cần lựa chọn một số mô hình có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa. Chẳng hạn, một cụm du lịch sinh thái - cộng đồng ở miền Tây; một mô hình du lịch biển xanh tại khu vực phường Cửa Lò; một tuyến du lịch văn hóa - lịch sử gắn với xã Kim Liên và vùng phụ cận; một số điểm du lịch nông nghiệp - làng nghề có sản phẩm đặc trưng.