Điểm yếu từ đội bay lỗi thời của Iran trong các cuộc đối đầu hiện đại

Lực lượng Không quân Iran đang bộc lộ những lỗ hổng chiến lược nghiêm trọng khi phải triển khai các dòng máy bay cũ kỹ đối đầu với các hệ thống chiến đấu tiên tiến nhất thế giới. Theo các chuyên gia quân sự, việc duy trì đội bay vốn được coi là "đồ cổ" khiến Iran gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm soát không phận và đối phó với các cuộc tấn công chính xác.

Khoảng cách công nghệ giữa Yak-130 và tiêm kích thế hệ năm

Trong các cuộc giao tranh gần đây, sự chênh lệch về công nghệ đã dẫn đến những kết quả bất đối xứng. Điển hình là trường hợp chiếc Yak-130 của Iran bị tiêm kích F-35 của Israel bắn hạ. Yak-130 là loại máy bay huấn luyện phản lực cận âm do Nga phát triển từ đầu thập niên 1990, chỉ mới được Iran tiếp nhận từ năm 2023. Dù có khả năng chiến đấu nhẹ, tốc độ của nó chỉ bằng một nửa so với F-35 và hoàn toàn không có khả năng tàng hình.

Ngược lại, dòng F-35 do Lockheed Martin chế tạo sở hữu thiết kế tàng hình và hệ thống điện tử hàng không hiện đại, cho phép xâm nhập không phận mà không bị phát hiện bởi các hệ thống phòng không truyền thống. Điều này khiến các máy bay lỗi thời của Iran trở thành mục tiêu dễ dàng trong các cuộc không chiến.

Tình trạng của phi đội máy bay từ thời Chiến tranh Lạnh

Phần lớn lực lượng không quân của Iran hiện nay bao gồm các dòng máy bay được mua từ trước cuộc cách mạng năm 1979. Những cái tên như F-4 Phantom II và F-5 đã ngừng sản xuất từ nhiều thập kỷ trước nhưng vẫn đóng vai trò chủ lực.

• F-4 Phantom II: Được đưa vào hoạt động từ đầu những năm 1960, loại máy bay này đã bị quân đội Mỹ rút khỏi nhiệm vụ chiến đấu từ năm 1996.
• F-5: Tiêm kích hạng nhẹ cùng thời với F-4, hiện đối mặt với tình trạng thiếu linh kiện và lão hóa cấu trúc.
• Sukhoi Su-24: Máy bay ném bom chiến thuật do Nga chế tạo từ đầu thập niên 1970. Hai chiếc Su-24 của Iran đã bị bắn hạ gần Vịnh Ba Tư vào đầu tháng 3.

Thống kê cho thấy tính đến năm 2025, Iran vận hành khoảng 218 máy bay chiến đấu, con số này thấp hơn so với 278 chiếc của Israel. Đáng chú ý, hiệu suất hoạt động của đội bay Iran bị ảnh hưởng nặng nề bởi các lệnh trừng phạt kéo dài.

Khó khăn trong hậu cần và bảo trì

Do không thể mua máy bay mới hoặc linh kiện chính thức, Iran phải dựa vào thị trường trung gian và các môi giới quốc tế để duy trì đội bay. Việc gom góp linh kiện từ các máy bay dân dụng cũ hoặc tự sao chép công nghệ không mang lại hiệu quả cao do thiếu hụt tài chính và nền tảng kỹ thuật chuyên sâu.

Hệ quả là các vụ tai nạn do lỗi kỹ thuật thường xuyên xảy ra ngay cả trong huấn luyện. Điển hình là vụ rơi trực thăng Bell 212 năm 2024 khiến Tổng thống Ebrahim Raisi tử nạn, và vụ rơi F-4 tại tỉnh Hamedan khiến một phi công thiệt mạng mới đây.

Chuyển dịch sang chiến thuật tên lửa và UAV

Nhận thức được sự yếu thế của không quân, Iran đã tập trung nguồn lực vào chương trình tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV). Đây được xem là nỗ lực nhằm tạo ra sức mạnh răn đe thay thế. Tuy nhiên, các diễn biến chiến sự trong tháng 6/2025 cho thấy chiến lược này vẫn có những giới hạn khi các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng và chuỗi chỉ huy của Iran vẫn chịu thiệt hại nặng nề trước các đòn tấn công đường không của đối phương.