Nâng quan hệ đối tác Việt Nam - Hoa Kỳ lên tầm cao mới: Động lực để phát triển toàn diện

(Baonghean) - Những ngày qua, dư luận trong nước và quốc tế hết sức quan tâm đến chuyến thăm Hoa Kỳ của đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Báo Nghệ An có cuộc phỏng vấn với PGS. TS, Thiếu tướng Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Bộ Công an để giúp độc giả có cái nhìn sâu hơn về kết quả cũng như sự kỳ vọng sau sự kiện này.

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama đón tiếp Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ở Phòng Bầu dục tại Nhà Trắng ngày 7/7 (giờ Washington). Ảnh: Reuters

P.V: Xung quanh chuyến đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của dư luận trong nước và quốc tế. Nhiều người cho rằng đây là sự kiện ngoại giao đặc biệt, thậm chí là hy hữu trong lịch sử quan hệ quốc tế. Thiếu tướng có thể đánh giá gì về tính chất đặc biệt của chuyến đi?

Thiếu Tướng Lê Văn Cương: Chuyến đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng sang thăm Mỹ mấy ngày qua đã thu hút sự quan tâm và tạo nên làn sóng dư luận không chỉ ở Việt Nam, khu vực mà ngay cả các quan chức, học giả phương Tây và cộng đồng quốc tế. Thậm chí xung quanh chuyến đi này, dư luận đánh giá rằng đây là một sự kiện hy hữu đặc biệt nhất về quan hệ ngoại giao trong năm nay. Với tư cách là một học giả, tôi cho rằng tính chất đặc biệt của chuyến đi này thể hiện ở những điểm sau:

Thứ nhất, trong 239 năm lập quốc (từ năm 1776 đến nay), qua 47 đời tổng thống, chưa một tổng thống nào của Hoa Kỳ tiếp đãi một Tổng bí thư Đảng Cộng sản theo nghi thức quốc gia cao nhất. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử Tổng thống Obama tiếp Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam. Sở dĩ tôi nói điều này vì trước đây, từ sau năm 1945, 11 đời Tổng thống Mỹ đã tiếp một số lãnh đạo đến từ các nước theo Chủ nghĩa Cộng sản, tuy nhiên tất cả những lãnh đạo ấy đều với tư cách là người đứng đầu nhà nước chứ không phải là Tổng Bí thư. Đơn cử, Tổng thống Mỹ đã từng tiếp ông Khơ-rút-sốp, Brít-nhép nhưng 2 nhà lãnh đạo Liên Xô này đã đều đến Mỹ với tư cách người đứng đầu nhà nước; hay như Tổng thống Mỹ cũng đã tiếp ông Đặng Tiểu Bình vào tháng 1/1979, tiếp ông Giang Trạch Dân, Hồ Cẩm Đào cũng đều với tư cách nguyên thủ quốc gia. Kể cả cuộc gặp không chính thức ông Tập Cận Bình vào tháng 6/2013 cũng với tư cách tương tự như những người tiền nhiệm.

Như vậy, lần đầu tiên sau 239 năm một Tổng thống Hoa Kỳ tiếp Tổng Bí thư Đảng Cộng sản thì rõ ràng đây là chuyện rất đặc biệt và chưa có tiền lệ trong lịch sử ngoại giao Hoa Kỳ.

Thứ hai, giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã “dính” vào một cuộc đụng độ lịch sử 20 năm (1955 - 1975). Đây là cuộc đụng độ giữa 2 hệ thống, 2 ý thức hệ khác nhau. Và sau cuộc đụng độ này, giữa Việt Nam và Hoa Kỳ vẫn thuộc về 2 hệ thống ý thức hệ khác nhau. Vì vậy tôi cho rằng đây cũng là một nguyên nhân tạo ra luồng dư luận quốc tế rất đặc biệt như vậy.

P.V: Kết quả chuyến đi đã thể hiện trong Tuyên bố về Tầm nhìn chung Việt Nam - Hoa Kỳ. Với tư cách là học giả quan sát và nghiên cứu các mối quan hệ quốc tế, Thiếu tướng có thể chia sẻ với độc giả những đánh giá khách quan và khoa học về kết quả của chuyến đi?

Thiếu tướng Lê Văn Cương: Theo tôi, thông thường sẽ có nhiều đánh giá khác nhau đối với mỗi sự kiện. Đó là do cách tiếp cận khác nhau, theo quan điểm chính trị khác nhau, và cũng có thể do lượng thông tin nắm bắt được khác nhau. Nên việc có những đánh giá không giống nhau, thậm chí là đối lập trước một sự kiện là chuyện bình thường. Trong trường hợp chuyến đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng vậy.

Phần đông dư luận trong và ngoài nước cho rằng đây là một chuyến đi mang tính bước ngoặt, là bước đột phá trong quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, đưa quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ bước sang trang mới. Tuy nhiên, “ở phía bên kia” thì cũng không ít người cho rằng chuyến đi này không có gì đặc biệt và cũng chẳng đem lại kết quả gì quan trọng. Như vậy rõ ràng đã có sự đánh giá rất khác biệt giữa “2 thái cực”, và đây là thực tế mà chúng ta không cần quan tâm hay lảnh tránh.

Theo quan điểm của cá nhân tôi, chuyến thăm Mỹ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đạt được kết quả to lớn, thể hiện ở 3 điểm sau:

Thứ nhất, chuyến đi đã củng cố thêm quan hệ đối tác, hợp tác toàn diện được định hình sau chuyến thăm Hoa Kỳ hồi tháng 6/2013 của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang. Khi đó, Việt Nam - Hoa Kỳ đã ký tuyên bố chung khẳng định hai nước là đối tác toàn diện và “Hai bên tôn trọng thể chế chính trị của nhau”. Tức là, Hoa Kỳ tôn trọng thể chế chính trị của Việt Nam, tôn trọng nước Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và ngược lại. Và chuyến thăm Hoa Kỳ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chứng tỏ đây là bước hiện thực hóa cam kết tôn trọng thể chế chính trị cũng như quyền chủ quyền của Việt Nam trên phương diện toàn vẹn lãnh thổ. Ngoài ra, việc Tổng thống Obama tiếp Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng tại Phòng Bầu dục cho thấy từ nay về sau, quan hệ Việt Nam và Mỹ sẽ chỉ tiến lên chứ không lùi lại.

Thứ hai, thành công của chuyến đi cũng đã khẳng định và nâng cao vị thế, vai trò của Việt Nam trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói riêng và trên toàn thế giới nói chung. Dù tuyên bố chung giữa lãnh đạo 2 nước không nhắc đến vai trò của Việt Nam trong chính sách xoay trục sang châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ, nhưng rõ ràng nếu Hoa Kỳ không đánh giá cao vai trò và vị thế của Việt Nam tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương thì chắc chắn không có cuộc đón tiếp này. Như vậy, Hoa Kỳ đã gián tiếp khẳng định vai trò quan trọng của Việt Nam trong khu vực và điều này sẽ là một mắt xích quan trọng góp phần tạo điều kiện cho Hoa Kỳ thực hiện chính sách xoay trục.

Thứ ba, chuyến đi đã mở đường và tạo điều kiện thúc đẩy hợp tác giữa Việt Nam và Hoa Kỳ trên các lĩnh vực. Về kinh tế, hiện chúng ta đang nỗ lực tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Nhưng việc đi đến thống nhất trong TPP giữa Việt Nam và Hoa Kỳ vẫn đang còn nhiều vấn đề. Và chuyến đi này sẽ mở ra khả năng có thể hai bên nhân nhượng nhau để tiến tới nhanh chóng đạt được các thỏa thuận về TPP. Nếu vậy đây sẽ là cơ hội lớn để Việt Nam phát triển, bởi nếu Việt Nam đứng ngoài TPP mà bị nước khác chi phối thì sẽ là thảm họa.

Về hợp tác khoa học và giáo dục, theo tôi, không đơn giản mà hiện nay cả thế giới đều đến Hoa Kỳ học. Không một nước nào có nhiều sinh viên, nghiên cứu sinh người nước ngoài nhiều hơn đất nước “cờ hoa”. Ngay như Trung Quốc cũng đã có gần nửa triệu sinh viên ở Mỹ. Còn nước ta hiện nay có 18.000 sinh viên và qua chuyến đi của Tổng Bí thư lần này, Tổng thống Obama và chính giới Mỹ cũng đã hứa sẽ tạo điều kiện về chỗ học cũng như học bổng cho sinh viên Việt Nam.

Về quốc phòng - an ninh, Mỹ sẽ sớm gỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí sát thương cho Việt Nam là điều chắc chắn đạt được sau chuyến đi. Đối với Việt Nam, trong bối cảnh thế giới hiện nay, chúng ta không thể không tăng cường hiện đại hóa vũ khí cũng như năng lực chiến đấu. Dù rằng hiện nay chúng quân đội ta đã hiện đại và chính quy, vũ khí cũng không thiếu, thế nhưng nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới rất cần có những loại vũ khí để đa dạng hóa phương tiện chiến tranh, tránh tụt hậu. Vì vậy tôi cho rằng chuyến đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã thúc đẩy quan hệ quốc phòng – an ninh giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Về xã hội, chuyến đi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tác động đến người Việt trong và ngoài nước theo chiều hướng tích cực, khiến chúng ta có cái nhìn đầy đủ, tích cực và đúng đắn hơn về đường lối thiết lập quan hệ ngoại giao của Đảng và Nhà nước ta với Hoa Kỳ cũng như với Trung Quốc. Bên cạnh đó, chuyến thăm ít nhiều sẽ xóa đi những nghi ngờ về việc Việt Nam chỉ ngả về Trung Quốc.

Như vậy, theo quan điểm của tôi, những kết quả đã đạt được chưa thể gọi là mang tính bước ngoặt và đột phá, bởi quan hệ giữa Việt Nam và Hòa Kỳ mới chỉ dừng ở đối tác toàn diện chứ chưa nâng lên tầm đối tác chiến lược. Nhưng khi đặt trong bối cảnh Việt Nam và Hoa Kỳ, kết quả vẫn rất tích cực và đáng hoan nghênh, tạo ra một không khí đồng thuận cả trong và ngoài nước trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

P.V: Cộng đồng quốc tế phản ứng như thế nào sau chuyến thăm Hoa Kỳ của Tổng Bí thư, thưa Thiếu tướng?

Thiếu tướng Lê Văn Cương: Tất nhiên phản ứng của cộng đồng quốc tế nhân sự kiện này còn nhiều yếu tố khác nhau. Tôi nghĩ rằng đại đa số các quốc gia đều ủng hộ, bởi lẽ việc nâng quan hệ đối tác toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ lên tầm cao mới sẽ mở ra xu thế hòa bình, ổn định trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương và cả trên thế giới. Tất nhiên, vẫn còn một số quốc gia không vừa lòng, có thể người ta sợ rằng Việt Nam liên kết với Hoa Kỳ để chống lại họ. Nhưng nếu nước nào có suy nghĩ như vậy thì cần phải tìm hiểu về lịch sử 4.000 năm dựng nước và giữ nước của Việt Nam. Còn việc chúng ta nâng quan hệ đối tác toàn diện với Hoa Kỳ lên tầm cao mới là phù hợp với xu thế thời đại, có lợi cho sự ổn định của khu vực cũng như thế giới.

P.V: Thưa Thiếu tướng, lãnh đạo 2 nước có thể làm gì để tiếp tục nâng cấp quan hệ ngoại giao Việt Nam - Hoa Kỳ trong thời gian tới như đã nêu trong tuyên bố về tầm nhìn chung?

Thiếu tướng Lê Văn Cương: Về vấn đề này, tôi cho rằng còn nhiều khó khăn đang chờ đợi ở phía trước. Tuy nhiên lãnh đạo các quốc gia cần phải thực hiện 2 vấn đề quan trọng sau đây.

Về đối nội, trong thời gian tới, Việt Nam và Hoa Kỳ phải phấn đấu khắc phục những rào cản trong nước, cần phải tuyên truyền để mọi người hiểu việc thúc đẩy quan hệ giữa hai quốc gia là phù hợp với lợi ích của mỗi nước. Sở dĩ tôi nói ra điều này bởi trong mỗi bước tiến của quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, ở Việt Nam bên cạnh tuyệt đại đa số ủng hộ sẽ có những bộ phận không vừa lòng và ngược lại. Vì thế lãnh đạo hai nước phải tạo ra sự đồng thuận cao trong Đảng, Nhà nước và các cấp, ngành, từ đó toàn tâm toàn ý nâng quan hệ đối tác lên tầm cao mới.

Về đối ngoại, Việt Nam cần phải ổn định quan hệ với Trung Quốc - nhân tố thường xuyên tác động lớn đến quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ. Trung Quốc theo dõi sát sao mọi bước phát triển trong quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, vì thế khi thúc đẩy mở rộng quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ thì Việt Nam cần phải ổn định mối quan hệ với Trung Quốc. Lãnh đạo Việt Nam cần phải tỏ rõ quan điểm với lãnh đạo Trung Quốc rằng Việt Nam là một quốc gia độc lập có chủ quyền, có toàn quyền thúc đẩy quan hệ toàn diện mọi mặt với Hoa Kỳ. Việt Nam cũng không liên minh với Hoa Kỳ để chống lại quốc gia nào. Còn về phía Hoa Kỳ, theo tôi cũng phải thúc đẩy quan hệ ổn định với Trung Quốc.

Cảnh Nam

(Thực hiện)