Độc đáo trò chơi gọi nàng tiên trăng của đồng bào Thái xứ Nghệ

(Baonghean.vn) - 3 nàng tiên là chị em trong một gia đình trên cung trăng thay phiên nhau xuống hạ giới  rong chơi suốt 3 đêm liền, là nội dung trong một trò chơi dân gian của người Thái. 

Xem người dân bản Bón chơi trò nàng tiên trăng:

Bản Bón, xã Yên Na (huyện Tương Dương) vào một đêm tháng 5, trời có trăng, dân bản tổ chức trò chơi dân gian gọi là “Tạ nang xòng” (gọi nàng tiên trăng). Từ chiều người ta đã truyền tin cho nhau nên trai gái, già trẻ rủ nhau đi xem, chẳng khác nào khi bản có hội diễn văn nghệ. Thật hiếm có một trò chơi dân gian nào lại cuốn hút đến vậy. 

Bản Bón là một cộng đồng người Thái có gần trăm nóc nhà. Cư dân nơi đây sinh sống lâu đời bên dòng suối Chà Hạ chảy từ xã Yên Tĩnh qua các xã Yên Na và Yên Hòa (huyện Tương Dương). Cư dân nơi đây từ lâu đã biết canh tác lúa nước và đãi vàng dọc suối. Những ngôi nhà sàn được sắp xếp ngay hàng thẳng lối. Mỗi nhà đều có một khoảng vườn liền kề nhỏ để trồng cây lưu niên và thả gia cầm, gia súc. Tối đến, những căn nhà sàn ẩn mình dưới rặng cây nom vừa gần gũi vừa huyền bí dưới ánh trăng. Trò chơi Gọi nàng trăng diễn ra trong không gian như thế.

Xong bữa tối cũng là lúc trăng lên, khoảng 40 người dự khán và nhóm tổ chức trò chơi đã tề tựu về nơi đã định. Trên khoảng sân rộng rãi nhất bản cũng là nơi đặt địa điểm nhà văn hóa cộng đồng và sân bóng chuyền thường chỉ nhộn nhịp vào buổi chiều tối, nhưng đêm nay chợt đông vui, náo nhiệt lạ thường. Mọi người đứng vây quanh một tốp phụ nữ gồm 6 người ngồi quây quần với nhau. Họ cùng nhau nâng trên cả hai tay một chiếc hình nộm đang lắc lư không ngớt. Chiếc hình nộm được gọi là “nàng tiên trăng”.

Hình tượng nàng tiên trăng ngồi giữa, xung quanh là những người chơi. Trò chơi này thường được bà con bản Bón tổ chức vào những đêm trăng sáng. Ảnh: Hữu Vi
Hình tượng nàng tiên trăng ngồi giữa, xung quanh là những người chơi. Trò chơi này thường được bà con bản Bón tổ chức vào những đêm trăng sáng. Ảnh: Hữu Vi

Từ xa, cách đó hàng trăm mét người ta đã có thể nghe thấy tiếng hát gọi nàng trăng. Lời hát rằng: Này này nàng tiên Trăng/Nàng tiên sáng nàng tiên trong/ Múa trong tà áo mềm mại/ Mẹ của nàng múa trên chòi rẫy người kìa/ Mẹ của nàng múa trên chòi canh ruộng người đó/ Con trai mong nàng lắm/ Con gái mơ thấy hằng đêm/ Đêm nay đêm sáng tỏ/ Đêm mai đêm sáng trong/ Trắng như trái trứng bóc/ Trắng như gạo vừa giã...

Lời hát được nhóm chơi xướng lên sau đó đám trai gái lặp lại. Đôi khi các nhóm trai gái dự khán thay phiên nhau tiếp nối lời xướng. Một lúc sau hình nộm nàng tiên bắt đầu nhảy múa trên tay của tốp người điều khiển. “Nàng” gõ cánh tay được làm bằng một chiếc gậy tre xuống hai bên mỗi lúc một nhanh. Các “mế” bảo nhau: Vậy là nàng trăng đã xuống chơi cùng dân bản. Một người trong nhóm chơi hỏi : “Nàng ơi, tôi hỏi cái nào. Nàng đến từ đâu ạ?” Sau một hồi lâu lưỡng lự, chiếc hình nộm quay một cánh tay hướng về phía mặt trăng. Mọi người cùng reo hò: Ồ, vậy đúng là nàng tiên Trăng rồi. Một người khác trong nhóm  chơi lại hỏi : Cô là ai? Nếu là nàng Cả gõ một cái, nàng Hai thi 2 cái, nàng Út thì 3 cái nhé.” Nàng tiên liền ngiêng người gõ cánh tay xuống đất 3 cái. Sau đó “nàng” lại nhảy múa và tiếp tục gõ cộp cộp hai cánh tay xuống mặt sân. Có người trêu đùa: “Đúng là nàng Út, còn trẻ, múa nhiệt tình quá.”

Một người khác trong nhóm điều khiển cuộc chơi chợt bảo: “Này, múa vừa thôi, đứng lại tôi hỏi cái này? Trong nhóm chúng tôi cô thương ai nhất thì cụng đầu với người ấy nhé.”  Nàng tiên Trăng lập tức thể hiện tình cảm bằng cách cụng đầu với một bà cụ khả kính nhất hội chơi.

Những cuộc hỏi đáp cứ thế diễn ra cho đến gần nửa đêm. Có người hỏi xem năm nay mẹ mình có khỏi bệnh không? Người lại hỏi bao giờ thì mình lập gia đình? Năm nay làng bản có được yên vui không?... Nàng tiên Trăng trả lời bằng cách đứng yên nghĩa là người mẹ sẽ chưa thể khỏi bệnh hoặc gõ một cái xuống mặt sân nghĩa là: “Cụ nhà sẽ tai qua nạn khỏi thôi.” Hoặc là: Bản mình năm nay sẽ được mùa.” Cứ thế người ta có thể suy đoán câu trả lời của nàng tiên Trăng qua số lần gõ xuống mặt sân. Có anh chàng tinh nghịch nọ còn yêu câu nàng tiên trăng ngừng nhảy múa để “thơm” vào trán một cái.

Cuộc chơi cứ vậy kéo dài cho đến lúc nàng tiên trăng diễn hết các trò và người dự khán  cũng vãn dần, nhóm tổ chức hát bài tiễn nàng trăng về trời. Lời hát như sau: "Nàng đến cùng sương thì đi cùng sương nhé/ Nàng đến cùng mưa thì về với mưa gió rì rào/ Về với mây và gió núi/ Đừng đem theo hồn vía người về đồi cát/ Đừng gọi vía người theo gấu áo/ Đừng gọi vía cả bản cùng nàng về nhé"… Ngừng lời hát, nàng tiên trăng ngừng nhảy múa rồi chỉ lắc lư một lúc thì nín bặt. Người chơi bảo: Vậy là nàng đã về trời rồi.

Bà mế Vi Thị Giang, một trong 6 người cầm trịch trò chơi chia sẻ rằng: Trò chơi này thường chỉ tổ chức vào những dịp trăng sáng nhất trong năm, thường là từ tháng 5 đến tháng 8 âm lịch. Trò chơi một khi đã tổ chức là phải liên tục 3 ngày liền. “Hôm nay gọi nàng Út thì 2 ngày sau phải gọi hết lần lượt từng nàng tiên trăng. Cách tổ chức và các bài hát xướng thì nội dung như nhau.

Cuộc vui đã tàn nhưng ai nấy đều háo hức chờ những đêm sau. Đêm trăng thực sự tuyệt diệu khi có nàng tiên đến từ mường trời. Ai cũng biết rằng đó chỉ là một trò chơi nhưng chính vì những điều lý thú và gần gũi với tập quán sinh hoạt của cộng đồng nên vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Hữu Vi – Lô May Hằng

Tin mới

Đường liên xã “oằn mình” gánh xe quá tải

Khi đường liên xã 'oằn mình' gánh xe quá tải

(Baonghean.vn) - Đường liên xã Ngọc Sơn - Quỳnh Tân, huyện Quỳnh Lưu đã xuống cấp nghiêm trọng, nhiều chỗ bị lún, mặt đường bị băm nát, gây khó khăn cho người và phương tiện qua lại. Đây là hậu quả của việc xe ô tô chở vật liệu xây dựng quá tải thường xuyên chạy qua đây gây ra.
Nghệ An: Rau xanh khan hàng, giá tăng 'chóng mặt'

Nghệ An: Rau xanh khan hàng, giá tăng 'chóng mặt'

(Baonghean.vn) -  Khoảng 10 ngày nay, giá rau xanh tăng chóng mặt, có những loại tăng gấp 4-5 lần so với trước khiến người tiêu dùng chật vật. Theo dự báo, tình trạng rau xanh khan hàng, tăng giá này kéo dài ít nhất trong vài tuần nữa mới có thể “hạ nhiệt”.
Chính sách hỗ trợ cho giáo viên mầm non, tiểu học ngoài công lập

Tạo động lực cho các thầy giáo, cô giáo gắn bó với nghề

(Baonghean.vn) - Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vừa ký Quyết định số 24/2022/QĐ-TTg ngày 29/11/2022 quy định về việc thực hiện chính sách hỗ trợ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục tiểu học ngoài công lập gặp khó khăn do đại dịch Covid-19.
Nghệ An: Tỷ lệ thực hiện các công trình, dự án được thu hồi, chuyển đổi mục đích sử dụng đất đạt thấp

Nghệ An: Tỷ lệ thực hiện các công trình, dự án được thu hồi, chuyển đổi mục đích sử dụng đất đạt thấp

(Baonghean.vn) - Báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND tỉnh về thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện các công trình, dự án trên địa bàn tỉnh tại kỳ họp, HĐND tỉnh kiến nghị 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp đối với UBND tỉnh.
Cử tri

Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã tiếp thu, giải quyết, trả lời đầy đủ 100% kiến nghị của cử tri

(Baonghean.vn) -  Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ cho biết, với tinh thần trách nhiệm trước cử tri tỉnh nhà, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ban, ngành, địa phương tích cực, chủ động nghiên cứu, tiếp thu, giải quyết và trả lời đầy đủ 100% số kiến nghị và nội dung được yêu cầu.
Nghệ An: Sẽ tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do HĐND tỉnh khóa XVIII bầu vào kỳ họp cuối năm 2023

Nghệ An: Sẽ tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do HĐND tỉnh khóa XVIII bầu vào kỳ họp cuối năm 2023

(Baonghean.vn) - Sáng 7/12, tại Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh Nghệ An khóa XVIII, nhiệm kỳ 2021 - 2026, đồng chí Nguyễn Nam Đình - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh đã trình bày các báo cáo, tờ trình và dự thảo Nghị quyết của Thường trực HĐND tỉnh trình kỳ họp.
Quy mô nền kinh tế của Nghệ An đứng thứ 12 cả nước

Quy mô nền kinh tế của Nghệ An đứng thứ 12 cả nước

(Baonghean.vn) - Sáng 7/12, tại Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh Nghệ An khóa XVIII, thay mặt lãnh đạo UBND tỉnh, đồng chí Bùi Thanh An - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã báo cáo tóm tắt tình hình kinh tế - xã hội năm 2022 và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2023.

 Nghệ An: 5 nhóm vấn đề cần quan tâm giải quyết được Mặt trận Tổ quốc gửi đến HĐND tỉnh

Nghệ An: 5 nhóm vấn đề cần quan tâm giải quyết được Mặt trận Tổ quốc gửi đến HĐND tỉnh

(Baonghean.vn) -  Thông báo về hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh tham gia xây dựng chính quyền; đồng chí Võ Thị Minh Sinh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh đề xuất, kiến nghị với HĐND, UBND tỉnh 5 nhóm vấn đề cần quan tâm giải quyết.
Quyết định sát, đúng các mục tiêu tổng quát, chỉ tiêu cơ bản và những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu năm 2023

Quyết định sát, đúng các mục tiêu tổng quát, chỉ tiêu cơ bản và những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu năm 2023

(Baonghean.vn) - Báo Nghệ An trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu của đồng chí Thái Thanh Quý - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH, Chủ tịch HĐND tỉnh khai mạc Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh khóa XVIII, nhiệm kỳ 2021 - 2026.
Gần 200 ngôi mộ chìm dưới lòng hồ thủy điện Chi Khê

Gần 200 ngôi mộ chìm dưới lòng hồ thủy điện Chi Khê

(Baonghean.vn) - Trong báo cáo trả lời vấn đề báo nêu, phía thủy điện cho biết, có đến 185 ngôi mộ đã bị chìm dưới lòng hồ sau khi thủy điện tích nước đã được đền bù. Ngoài ra, mới đây 5 hộ dân tiếp tục có đơn phản ánh có thêm nhiều phần mộ khác nữa.
[Infographics] Nghệ An: Một số kết quả thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu năm 2022

[Infographics] Nghệ An: Một số kết quả thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu năm 2022

(Baonghean.vn) - Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, sự giám sát của HĐND tỉnh, sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, kịp thời, linh hoạt và hiệu quả của UBND tỉnh, cùng nỗ lực của cả hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp, tình hình kinh tế - xã hội năm 2022 của Nghệ An đã đạt kết quả khá tích cực.