Drone đánh chặn Ukraine đạt 400 km/giờ, đối phó Shahed

Drone đánh chặn nhỏ của Ukraine vừa đạt tốc độ 400 km/giờ nhờ động cơ do Motor-G phát triển trong khuôn khổ nền tảng quốc phòng Brave1UA, theo Phó thủ tướng thứ nhất kiêm Bộ trưởng Chuyển đổi số Mykhailo Fedorov. Tốc độ này được thiết kế để theo kịp và vượt các biến thể Shahed ngày càng nhanh, đồng thời duy trì chi phí thấp cho phòng không Ukraine.

Tốc độ 400 km/giờ: bước nhảy kỹ thuật của drone đánh chặn

Ông Mykhailo Fedorov cho biết tốc độ 400 km/giờ là thành tích của một mẫu drone đánh chặn trang bị động cơ từ Motor-G, thành viên của Brave1UA. Với con số này, drone đánh chặn Ukraine vượt tốc độ kỷ lục chính thức của xe đua Công thức 1 do tay đua Valtteri Bottas đạt được năm 2016 ở mức 372,3 km/giờ.

So với các phương tiện giao thông dân sự, tốc độ 400 km/giờ cũng tiệm cận nhóm tàu cao tốc nhanh nhất thế giới. Tàu Maglev Thượng Hải trong thử nghiệm từng đạt 450 km/giờ, nhưng vận hành thương mại chỉ ở khoảng 300 km/giờ. Điều đáng chú ý là drone đánh chặn Ukraine đạt tốc độ cao nhờ động cơ dùng cánh quạt, không phải động cơ phản lực hay hệ thống đốt cháy mạnh.

Các nhà sản xuất Ukraine thường bán drone đánh chặn với giá dưới 6.000 USD mỗi chiếc. Kết hợp tốc độ lớn và chi phí thấp, đây đang là một trong những nền tảng bay nhanh nhưng rẻ nhất trên chiến trường. Bốn tháng trước, một drone đánh chặn khác của Ukraine đã gây chú ý khi đạt tốc độ 314 km/giờ, cho thấy tốc độ cải tiến nhanh của dòng vũ khí này.

Brave1UA là nền tảng đổi mới quốc phòng của Ukraine, tập trung phát triển và thúc đẩy các công nghệ quân sự tiên tiến như drone, tên lửa và thiết bị quốc phòng khác nhằm tăng khả năng tự chủ và hiệu quả của lực lượng vũ trang.

Trong video đăng ngày 16.12, ông Mykhailo Fedorov nhấn mạnh việc sản xuất động cơ drone tại Ukraine “dường như là điều không thể” chỉ hai năm trước, nhưng hiện Motor-G đang sản xuất 100.000 động cơ mỗi tháng. Ông cho biết ngày càng nhiều drone đang bay với động cơ sản xuất trong nước.

Chiến thuật săn Shahed: phòng không giá rẻ đối đầu đòn tập kích ồ ạt

Ukraine đặc biệt chú trọng tăng tốc độ drone đánh chặn do Nga liên tục phát triển các biến thể Shahed. Shahed là loại drone cảm tử tầm xa do Iran thiết kế, nổi bật với các mẫu Shahed-136 và Shahed-131, được Nga sử dụng rộng rãi tại Ukraine. Các drone này còn được xếp vào nhóm đạn tuần kích, có thể lượn trên không trước khi lao xuống mục tiêu và phát nổ.

So với tên lửa hành trình hay tên lửa đạn đạo, Shahed bay chậm hơn nhưng có ưu thế giá rẻ, cho phép phóng số lượng lớn trong các đợt oanh tạc quy mô. Nga cũng đang sản xuất Geran, phiên bản Shahed nội địa, với quy mô lớn và sử dụng cùng nhiều loại đạn dẫn đường chính xác trong các cuộc tấn công ban đêm.

Các mẫu Shahed phổ biến nhất có tốc độ khoảng 185 - 290 km/giờ, thường được phóng theo bầy để áp đảo hệ thống phòng không Ukraine. Chiến thuật bão hòa này tạo áp lực buộc Ukraine phải tìm giải pháp đánh chặn chi phí thấp, dẫn tới sự ra đời của các drone đánh chặn mang đầu đạn nổ. Nếu lao trúng mục tiêu, chúng có thể gây phá hủy đáng kể với chi phí thấp hơn nhiều so với tên lửa phòng không truyền thống.

Nhờ ưu thế giá thành, drone đánh chặn đã giúp giảm gánh nặng cho các hệ thống phòng không khác và đang được sản xuất hàng trăm chiếc mỗi ngày. Một số quân đội NATO và công ty phương Tây xem công nghệ này là lĩnh vực tiềm năng để đầu tư và học hỏi.

Song song, Nga được cho là đang thử nghiệm các lô nhỏ Shahed mới trang bị động cơ phản lực, có thể đạt tốc độ 370 km/giờ. Trước đây, phía Ukraine lo ngại các mẫu Shahed nhanh như vậy có thể vượt quá khả năng bám đuổi của drone đánh chặn. Tuy nhiên, những báo cáo gần đây cùng hình ảnh trên chiến trường cho thấy các nhà sản xuất Ukraine đang thu hẹp khoảng cách tốc độ nhờ các nền tảng đạt 314 rồi 400 km/giờ.

Cuối tháng 11, xuất hiện video ghi lại cảnh một UAV Shahed bị drone đánh chặn Ukraine tiếp cận từ phía sau trên không trung. Để đối phó, gần đây Nga bắt đầu lắp camera phía sau cho một số drone kiểu Shahed, giúp người điều khiển quan sát được drone đánh chặn đang áp sát và thực hiện động tác né tránh.

Thiếu tá Yurii Myronenko, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Ukraine phụ trách đổi mới, cho biết Nga liên tục thử nghiệm vũ khí tấn công tầm xa mới, trong đó có các cải tiến với Shahed và những mẫu thay thế. Theo ông, một số Shahed đã được trang bị camera phía sau để phát hiện và phản ứng với drone đánh chặn của Ukraine.

Trước đó, quân đội Ukraine từng phát hiện camera hướng về phía sau trên drone trinh sát và drone mồi nhử của Nga. Những nhận định của Yurii Myronenko cho thấy Nga tiếp tục thích ứng trước một trong các công cụ phòng không mới và được chú ý nhất của Ukraine là drone đánh chặn.

Drone cáp quang Nga và bài toán tác chiến điện tử

Ở hướng khác của cuộc đấu UAV, ông Mykhailo Fedorov hồi tháng 11 cho biết với trang Insider rằng Nga đang triển khai drone điều khiển qua cáp quang với tầm hoạt động khoảng 50 km, vượt xa hầu hết mẫu drone cáp quang từng được ghi nhận trước đây trên chiến trường. Theo ông, sự xuất hiện của loại UAV này “ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thống hậu cần” của Ukraine.

Drone cáp quang được mô tả là drone FPV giá chỉ vài trăm USD, nhưng có thể mang lượng thuốc nổ đủ để phá hủy xe tăng trị giá hàng triệu USD. Thay vì dùng liên kết vô tuyến như drone FPV truyền thống, chúng sử dụng cuộn dây cáp quang dài và mảnh để duy trì kết nối ổn định với người điều khiển.

Trong bối cảnh tác chiến điện tử ngày càng phổ biến, tín hiệu vô tuyến bị gây nhiễu trên diện rộng, kết nối qua cáp quang giúp drone gần như miễn nhiễm với các biện pháp gây nhiễu thông thường. Điều này khiến chúng trở nên nguy hiểm hơn trong nhiệm vụ tấn công mục tiêu giá trị cao ở tuyến sau.

Ông Mykhailo Fedorov nói Ukraine đang phát triển công nghệ để đối phó drone cáp quang Nga và đã thử nghiệm một số nguyên mẫu cùng vài lữ đoàn. Trong điều kiện hiện tại, cách hiệu quả nhất để tiêu diệt drone kiểu này vẫn là dùng vũ khí bộ binh như súng ngắn hoặc súng bộ binh, nhưng điều đó đòi hỏi phát hiện sớm, phản ứng nhanh, ngắm chính xác và không ít yếu tố may mắn.

Do mối đe dọa từ UAV, tại một số khu vực tiền tuyến, binh sĩ Ukraine phải phủ lưới ngụy trang lên các tuyến đường tiếp tế để giảm nguy cơ bị tấn công từ trên không.

Bối cảnh tác chiến điện tử trên chiến trường Ukraine

Tác chiến điện tử được hiểu là việc sử dụng năng lượng điện từ như sóng vô tuyến, radar, tín hiệu liên lạc… để tấn công, phòng thủ hoặc giành lợi thế trên chiến trường. Mục tiêu là làm gián đoạn, đánh lừa, vô hiệu hóa hoặc kiểm soát hệ thống điện tử của đối phương, đồng thời bảo vệ hệ thống của mình.

Trong thực tế, tác chiến điện tử thường gồm ba mảng chính: gây nhiễu, phá sóng liên lạc hoặc radar; thu thập, đánh chặn tín hiệu để do thám và định vị; bảo vệ hệ thống thông tin, radar của mình khỏi các dạng tấn công bằng điện từ. Ví dụ, quân đội có thể dùng thiết bị gây nhiễu để làm drone mất kết nối với người điều khiển hoặc chặn radar để máy bay đối phương “mù đường” trước khi bị tấn công.

Trong bối cảnh đó, drone đánh chặn tốc độ cao nhưng vẫn dựa trên kết nối vô tuyến, và drone cáp quang gần như miễn nhiễm gây nhiễu, cho thấy cuộc chạy đua công nghệ giữa hai bên đang diễn ra ở cả mức khí tài bay lẫn hệ thống điều khiển và tác chiến điện tử.

Năng lực công nghiệp và tham vọng xuất khẩu của Ukraine

Cùng với các bước tiến về drone đánh chặn, Ukraine cho biết tên lửa, drone và hệ thống phòng không do nước này sản xuất đã được thử nghiệm thực tế trong chiến sự với Nga. Việc Motor-G có thể sản xuất 100.000 động cơ mỗi tháng và ngày càng nhiều drone mang động cơ nội địa cho thấy Ukraine đang củng cố đáng kể năng lực công nghiệp quốc phòng liên quan đến UAV.

Sự kết hợp giữa nền tảng đổi mới Brave1UA, sản xuất hàng loạt động cơ và các mẫu drone đánh chặn tốc độ cao nhưng chi phí thấp được xem là cơ sở để Kyiv tăng cường tự chủ khí tài. Đồng thời, đây cũng là nền tảng cho tham vọng xuất khẩu công nghệ quân sự, trong đó drone và giải pháp phòng không chi phí thấp là những lĩnh vực được nhiều đối tác tiềm năng quan tâm.