Dưa hấu thoát cảnh “được mùa, mất giá” nhờ đổi cách trồng

Rải vụ đón giá, tránh dồn ứ

Khi mặt trời còn chưa lên cao, những cánh đồng dưa ở phường Quỳnh Mai đã chộn rộn người thu hoạch. Từ khoảng 5 giờ sáng, hàng chục lao động có mặt ngoài ruộng để cắt dưa, bốc xếp lên xe kéo rồi chuyển lên ô tô chờ sẵn. Những chuyến xe liên tục rời đồng mang theo niềm vui của người trồng dưa trong những ngày đầu vụ được giá. Song, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở mức giá bán thuận lợi mà còn ở sự thay đổi trong cách sản xuất của nông dân địa phương. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào thời vụ, người dân đã chủ động rải vụ, ứng dụng kỹ thuật và tính toán thời điểm xuống giống phù hợp với nhu cầu thị trường.

Gia đình ông Hồ Văn Sỹ, khối Bình Minh, phường Quỳnh Mai hiện trồng 1,5 ha dưa hấu. Thay vì xuống giống đồng loạt như trước, ông chia diện tích thành nhiều đợt gieo trồng khác nhau. Cách làm này giúp chủ động ứng phó với thời tiết, giảm áp lực chăm sóc và đặc biệt là kéo dài thời gian thu hoạch. “Dưa năm nay gặp thời tiết bất lợi nên năng suất giảm, chỉ đạt khoảng 25 tấn/ha, thấp hơn năm ngoái. Bù lại, chất lượng quả tốt hơn, mẫu mã đẹp hơn nên được thương lái trả giá cao”, ông Sỹ chia sẻ.

Nhờ thu hoạch vào thời điểm đầu vụ, khi nguồn cung còn hạn chế trong khi nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh do nắng nóng kéo dài, dưa hấu của gia đình ông được thương lái mua tại ruộng với giá khoảng 12.000 đồng/kg, gần gấp 3 lần cùng kỳ năm trước. Sau khi trừ chi phí đầu tư khoảng 6 triệu đồng/sào, mỗi sào dưa mang lại lợi nhuận khoảng 18 triệu đồng.

Không riêng Quỳnh Mai, nhiều vùng trồng dưa trong tỉnh cũng đang chuyển từ tư duy sản xuất theo mùa vụ sang sản xuất theo tín hiệu thị trường. Thay vì tập trung gieo trồng cùng thời điểm, người dân chủ động chia nhiều trà giống khác nhau để kéo dài thời gian cung ứng sản phẩm. Tại vùng Đông Hồi, phường Tân Mai, các hộ trồng dưa lê và dưa hấu trên diện tích hơn 7,5 ha cũng áp dụng phương thức xuống giống nhiều đợt. Nhờ vậy, việc chăm sóc, quản lý sâu bệnh thuận lợi hơn, đồng thời tránh được tình trạng thu hoạch đồng loạt dẫn tới áp lực tiêu thụ.

Không chỉ giúp người trồng dưa chủ động hơn trong sản xuất, việc xuống giống thành nhiều đợt còn góp phần điều tiết sản lượng đưa ra thị trường. Nhờ không còn tập trung thu hoạch trong cùng một thời điểm, áp lực tiêu thụ được giảm đáng kể, tạo điều kiện để thương lái thu mua thuận lợi hơn.

Bà Nguyễn Thị Lương, một thương lái thu mua dưa lớn tại phường Quỳnh Mai cho biết, mỗi ngày bà thu mua trên 20 tấn dưa để cung cấp cho các đầu mối trong tỉnh, khu vực thành phố Vinh (cũ) và vận chuyển vào Đà Nẵng bằng xe lạnh. Những ngày nắng nóng, nhu cầu tiêu thụ trái cây giải nhiệt tăng rất mạnh. Trong khi đó, dưa mới bước vào đầu vụ nên nguồn hàng còn ít. Chính vì vậy giá dưa đang ở mức cao và việc tiêu thụ rất thuận lợi.

Tín hiệu tích cực này cũng được ghi nhận tại vùng trồng dưa xã Diễn Châu. Những ngày đầu vụ, thương lái có mặt tại đồng ruộng từ sáng sớm để thu mua sản phẩm ngay sau khi thu hoạch. Giá dưa dao động từ 5.000 - 8.000 đồng/kg, cao hơn so với nhiều năm trước. Điều đáng mừng là cảnh người dân chở dưa ra ven quốc lộ bán lẻ hay thấp thỏm chờ “giải cứu” như trước đây gần như không còn.

Qua đó cho thấy, việc chủ động điều tiết sản lượng thông qua rải vụ cùng với nhu cầu tiêu thụ tăng cao trong mùa nắng nóng đang giúp nông dân có đầu ra ổn định hơn. Khi nguồn cung không còn dồn vào một thời điểm, thương lái thuận lợi thu mua, giá bán được duy trì ở mức hợp lý và điệp khúc “được mùa, mất giá” cũng dần được đẩy lùi.

Nâng giá trị bằng kỹ thuật và đa dạng giống dưa

Nếu như rải vụ giúp người trồng dưa chủ động hơn trong việc tiêu thụ sản phẩm thì đa dạng hóa giống cây trồng và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật đang trở thành hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị trên cùng diện tích canh tác. Thay vì chỉ tập trung vào dưa hấu truyền thống, nhiều nông dân Nghệ An đã mạnh dạn đưa thêm các loại dưa lê, dưa bở, dưa lê Hàn Quốc vào sản xuất, từng bước đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Tại vùng Đông Hồi, phường Tân Mai, ông Mai Thanh Chương, anh Nguyễn Văn Ninh và chị Mai Thị Ngân đã đầu tư mô hình trồng dưa hấu và dưa lê trên diện tích khoảng 7,5 ha. Sự kết hợp giữa nhiều loại dưa không chỉ giúp đa dạng sản phẩm mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận các phân khúc khách hàng khác nhau. Những trái dưa lê chín vàng, giòn ngọt của Nông trại Đông Hồi hiện được nhiều người tiêu dùng biết đến và lựa chọn. Với năng suất khoảng 20 tấn/ha, giá bán tại ruộng khoảng 20.000 đồng/kg, dưa lê đang mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể cho người sản xuất.

Tương tự, tại xã Vạn An, nhiều hộ dân cũng chủ động cơ cấu lại giống cây trồng theo hướng nâng cao giá trị. Chị Nguyễn Thị Nguyệt, xóm Thiên Tân đã mạnh dạn đưa giống dưa lê Hàn Quốc vào canh tác. Nhờ lựa chọn giống phù hợp và tuân thủ quy trình kỹ thuật, giống dưa này cho năng suất gần 8 tạ/sào, được thương lái thu mua với giá từ 20.000 - 25.000 đồng/kg. Trong khi đó, nhiều hộ dân khác duy trì đồng thời dưa hấu, dưa lê và dưa bở để tạo ra nguồn sản phẩm phong phú, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong mùa nắng nóng.

Để các giống dưa phát huy hiệu quả, người dân ngày càng chú trọng ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Từ hệ thống tưới tiết kiệm nước, phủ nilon giữ ẩm, chủ động nguồn nước tưới đến sử dụng phân hữu cơ và kiểm soát sâu bệnh theo quy trình kỹ thuật đều được áp dụng rộng rãi. Những giải pháp này không chỉ giúp cây trồng thích ứng tốt hơn với điều kiện thời tiết khắc nghiệt mà còn nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Theo bà Nguyễn Thị Hà - Chủ tịch Hội Nông dân xã Vạn An, bên cạnh việc duy trì diện tích dưa hấu truyền thống, địa phương đang khuyến khích người dân mở rộng các giống dưa có giá trị kinh tế cao. Hiện, toàn xã có khoảng 113 ha dưa hấu và 27 ha dưa lê, tăng 5 ha so với năm trước. Thực tế sản xuất cho thấy các loại dưa đang mang lại giá trị kinh tế cao gấp khoảng 3 lần so với nhiều loại cây trồng cạn truyền thống, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.