Đức – Thổ Nhĩ Kỳ: Lợi ích an ninh vượt qua căng thẳng? Hợp tác quốc phòng NATO lên ngôi

Cơ hội "bắt tay" giữa hai đồng minh

Bài viết được DW đăng tải mới đây nhận định, cuộc xung đột tại Ukraine đã tạo ra một sự đánh giá lại sâu sắc trong chính sách an ninh của Đức. Kể từ đó, Berlin không chỉ nỗ lực hỗ trợ Kiev mà còn tập trung tăng cường khả năng phòng thủ của chính mình. Theo nhà phân tích quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ Caglar Kurc, cuộc chiến ở Ukraine cho thấy NATO đang thiếu hụt sản lượng quốc phòng.

Kể từ khi xung đột nổ ra, các quốc gia châu Âu đặc biệt đang tìm cách tăng cường năng lực sản xuất của mình để đáp ứng nhu cầu này. Để giải quyết thách thức, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi nói trên, Đức đang tích cực tìm kiếm các đối tác mới và đồng minh NATO Thổ Nhĩ Kỳ là một lựa chọn quan trọng.

Trên thực tế, vấn đề quốc phòng đã trở thành chủ đề trọng tâm trong cuộc gặp giữa Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan vào cuối tháng 10 vừa qua. Tổng thống Erdogan khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Đức.

Trước đó vài tuần, trong chuyến thăm Ankara, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul đã bày tỏ sự hoan nghênh: “Chúng tôi rất vui mừng nếu hai ngành công nghiệp quốc phòng của chúng ta có thể hợp tác với nhau. Gần như có thể hỏi: Chúng ta còn có thể hợp tác với ai nữa về vấn đề này?”

Theo một quan chức cấp cao đề nghị giấu tên, làm việc tại Văn phòng Mua sắm Lực lượng Vũ trang Đức ở Koblenz, trong bối cảnh địa chính trị khó khăn, mạng lưới đối tác của Đức đang bị thu hẹp.

Vị quan chức này nhận định: “Tất cả chúng ta đều thấy rõ rằng NATO phải đảm nhận một vai trò hoàn toàn khác trên vũ đài địa chính trị. Khi nhìn vào cách quan hệ Bắc Đại Tây Dương, tình hình ở Ukraine... đang phát triển, thế giới đột nhiên có vẻ khá nhỏ bé".

Quan chức này đánh giá Thổ Nhĩ Kỳ là "một đối tác NATO mạnh mẽ và có vị thế tốt" mà hai bên có thể học hỏi lẫn nhau. Được biết, Thổ Nhĩ Kỳ hiện sở hữu quân đội lớn thứ hai trong NATO, chỉ sau Mỹ.

Ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ "bùng nổ"

Ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Năm 2022, lần đầu tiên có 4 công ty Thổ Nhĩ Kỳ (Baykar, Aselsan, TAI và Roketsan) lọt vào danh sách 100 công ty vũ khí lớn nhất thế giới của SIPRI. Uy tín của ngành công nghiệp này đang được cải thiện đáng kể ngay cả ở Đức.

Theo ông Benedikt Meng, chuyên gia quốc phòng Đức với nhiều năm kinh nghiệm, Thổ Nhĩ Kỳ có thể trở thành cả đối tác hợp tác và thị trường cho ngành công nghiệp vũ khí Đức và châu Âu. Ông cho rằng, với vị thế là một trong những đối tác lớn nhất của NATO và là nhân tố chủ chốt ở Trung Đông và Caucasus, "quan hệ công nghiệp và quốc phòng sâu sắc hơn chắc chắn sẽ mang lại lợi thế về mặt lợi ích an ninh chung".

Các thỏa thuận hợp tác đã được thiết lập. Đáng chú ý, từ năm 2027, công ty Repkon của Thổ Nhĩ Kỳ sẽ sản xuất đạn pháo 155mm - loại đạn tiêu chuẩn cho pháo phản lực NATO, cũng đang được sử dụng ở Ukraine - tại Đức. Truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ gọi đây là "sự chuyển giao công nghệ", còn chuyên gia Kurc nhận định nó mang giá trị biểu tượng.

Ông Kurc nhấn mạnh: "Năng lực sản xuất, sự sẵn lòng hợp tác và chất lượng của các công ty Thổ Nhĩ Kỳ là một nguồn lực quan trọng để phát triển quốc phòng châu Âu. Sẽ là một sai lầm nếu châu Âu loại Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi bức tranh này".

Mặc dù đã có những năm căng thẳng chính trị, chẳng hạn như việc Đức rút máy bay Tornado khỏi căn cứ Incirlik vào năm 2017, nhưng giờ đây mối quan hệ đang thay đổi. Thổ Nhĩ Kỳ lại được coi là một đối tác, trong khi những chỉ trích về vấn đề nhân quyền có phần được giảm nhẹ.

Vị quan chức Bundeswehr thừa nhận: “... Hãy thành thật mà nói: Cuối cùng chúng ta còn lựa chọn nào khác? Chúng ta sẽ không nói với Mỹ rằng ‘Chúng tôi sẽ không mua hệ thống vũ khí của các bạn nữa vì các bạn đang trục xuất người nhập cư'”. Đức đang nỗ lực duy trì mối quan hệ NATO với Thổ Nhĩ Kỳ, một quốc gia đang duy trì quan hệ tốt với Trung Quốc và Nga.

Gần đây, Thổ Nhĩ Kỳ đã khẳng định vị thế quốc tế của mình, đặc biệt là với các dòng máy bay không người lái (UAV) mạnh mẽ và giá cả phải chăng. Các UAV này đóng vai trò quyết định trong cuộc chiến Nagorno-Karabakh và đang được sử dụng tại Ukraine. Hai quốc gia EU là Ba Lan và Romania đã mua chúng. Vị quan chức Bundeswehr cho rằng Đức "chắc chắn nên xem xét các máy bay không người lái của Thổ Nhĩ Kỳ". Ông Meng cũng nhận định Thổ Nhĩ Kỳ đã xây dựng được chuyên môn thú vị trong lĩnh vực UAV và các hệ thống bay khác, có thể được đưa vào các dự án chung.

Trong khi đó, nhà phân tích Kurc nhấn mạnh: "Năng lực sản xuất ngày càng tăng của Thổ Nhĩ Kỳ cũng củng cố NATO. Trong khi châu Âu vẫn đang thực hiện dự án Eurodrone, Thổ Nhĩ Kỳ đã có hai hệ thống tương đương. Nếu châu Âu tận dụng các khả năng này, điều đó sẽ củng cố khả năng phòng thủ của mình".

Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang tìm kiếm sự tham gia sâu hơn vào chiến lược vũ trang của châu Âu. Ủy ban châu Âu đã xác nhận việc nhận được đơn đăng ký tham gia chương trình "Hành động An ninh cho châu Âu" (SAFE) của Thổ Nhĩ Kỳ, một động thái cho thấy quyết tâm hội nhập sâu hơn vào kiến trúc quốc phòng của khối.

Có thể thấy, sự dịch chuyển chiến lược của Đức, từ việc giảm bớt chỉ trích sang thúc đẩy hợp tác quốc phòng, là một minh chứng rõ ràng cho thấy lợi ích an ninh chung đang chi phối các mối quan hệ địa chính trị phức tạp. Thổ Nhĩ Kỳ, với năng lực sản xuất quốc phòng bùng nổ và vị thế chiến lược then chốt, đã trở thành đối tác không thể thiếu trong nỗ lực củng cố phòng thủ của châu Âu và NATO. Trong bối cảnh thế giới thu hẹp và đầy biến động, việc tăng cường hợp tác công nghiệp quốc phòng với Ankara không chỉ là giải pháp thực dụng mà còn là bước đi chiến lược giúp khối Bắc Đại Tây Dương tăng cường khả năng tự cường và bảo vệ lợi ích tập thể.