Đừng "siết" dạy thêm, học thêm ở "phần ngọn"
Khi một chính sách được ban hành nhưng không tạo ra những thay đổi đáng kể trong thực tế, thì cần thiết phải đặt lại câu hỏi về hướng đi. Có lẽ, vấn đề không nằm ở độ chặt chẽ của quy định, mà ở cách tiếp cận: Chúng ta đang xử lý phần ngọn, thay vì đi vào phần gốc.
.png)
Nguyễn Vương Linh - Hiệu trưởng Trường THCS Đặng Chánh Kỷ /
Trình bày: Hồng Toại • 27/03/2026
*****
Khi một chính sách được ban hành nhưng không tạo ra những thay đổi đáng kể trong thực tế, thì cần thiết phải đặt lại câu hỏi về hướng đi. Có lẽ, vấn đề không nằm ở độ chặt chẽ của quy định, mà ở cách tiếp cận: Chúng ta đang xử lý phần ngọn, thay vì đi vào phần gốc.
Dạy thêm, học thêm đã được nhắc đến nhiều lần trong suốt thời gian qua, thậm chí không ít lần được “siết” bằng các quy định quản lý, nhưng thực tế cho thấy chuyển biến là chưa rõ rệt. Hoạt động học thêm vẫn tồn tại và diễn ra khá phổ biến, phản ánh một nhu cầu thực tế khó có thể thay thế trong bối cảnh hiện nay. Điều này cho thấy, vấn đề không đơn thuần nằm ở việc quy định chặt hay nới lỏng, mà còn liên quan đến cách chúng ta tiếp cận và nhìn nhận bản chất của hiện tượng này.
Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT theo hướng không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng.
Trước hết, cần khẳng định rằng việc sửa đổi là cần thiết, hợp lý và nên được thực hiện sớm.
Thông tư 29 ra đời với mục tiêu đưa hoạt động dạy thêm, học thêm vào khuôn khổ, tiến tới hạn chế tình trạng dạy thêm tràn lan trong nhà trường, qua đó giảm áp lực học tập cho học sinh. Tuy nhiên, sau hơn 1 năm triển khai, thực tế cho thấy nhu cầu học thêm của học sinh không những không giảm mà vẫn diễn ra phổ biến. Điều đó phần nào cho thấy Thông tư chưa đạt được mục tiêu như kỳ vọng ban đầu. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là sửa đổi, mà quan trọng hơn là cần xác định rõ: Phải thay đổi điều gì, bắt đầu từ đâu và thực hiện như thế nào để hoạt động dạy thêm, học thêm trở về đúng bản chất của nó.
Đã đến lúc phải nhìn nhận thẳng thắn các nguyên nhân cốt lõi: Phải chăng chương trình có vấn đề; chất lượng dạy học có vấn đề, hoặc cả hai? Hay chính áp lực thi cử đã trở thành “la bàn” dẫn dắt học sinh đến các lớp học thêm? Chỉ khi trả lời được những câu hỏi đó một cách thấu đáo, chúng ta mới có thể đưa ra những giải pháp phù hợp và hiệu quả.
Không thể phủ nhận rằng, nhu cầu học thêm hiện nay một phần lớn bắt nguồn từ chính tâm lý của phụ huynh, học sinh. Trong bối cảnh các kỳ thi ngày càng cạnh tranh, nhiều người đã mặc nhiên coi học thêm như một dạng “bảo hiểm học tập” - học để phòng rủi ro hơn là học vì thực sự cần thiết. Nỗi lo con mình “thua bạn kém bè” khiến không ít phụ huynh sẵn sàng đẩy con vào guồng quay học thêm dày đặc, bất chấp áp lực và sự quá tải.
Đáng nói hơn, tâm lý thiếu tin tưởng vào dạy học chính khóa vẫn tồn tại khá phổ biến. Nhiều phụ huynh cho rằng chỉ học trên lớp là không đủ để đạt kết quả cao, từ đó chủ động tìm đến học thêm như một giải pháp “chắc ăn”. Chính cách nghĩ này vô hình trung đã làm cho việc học thêm trở nên phổ biến và dần bị xem như một điều gần như bắt buộc đối với học sinh.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn từ phía phụ huynh thì chưa đủ. Thực tế cũng cho thấy, ở không ít cơ sở giáo dục, sĩ số lớp học còn khá đông, khiến việc tổ chức dạy học phân hóa tuy đã được chú trọng nhưng chưa thể thực hiện một cách triệt để. Khi một giáo viên phải cùng lúc “gánh” nhiều đối tượng học sinh với trình độ khác nhau, việc theo sát từng em là điều không hề dễ dàng. Hệ quả là chất lượng tiếp nhận kiến thức không đồng đều, một bộ phận học sinh bị “hẫng nhịp” ngay trong giờ học chính khóa. Và khi khoảng trống kiến thức xuất hiện, học thêm trở thành lựa chọn gần như tất yếu để bù đắp. Nói cách khác, trong nhiều trường hợp, học thêm không còn là lựa chọn nâng cao, mà là giải pháp khắc phục những gì chưa kịp hoàn thiện trong quá trình dạy học.
Chúng ta cũng cần nhìn nhận một cách khách quan rằng, cứ không phải dạy thêm, học thêm là tiêu cực. Trong nhiều trường hợp, việc học thêm xuất phát từ nhu cầu chính đáng của học sinh và phụ huynh, nhằm củng cố kiến thức, bù đắp những phần còn hạn chế hoặc phát triển năng lực, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu. Những biểu hiện tiêu cực tuy có tồn tại nhưng không phổ biến, chủ yếu là các dạng biến tướng và không nên bị đồng nhất và xem đó là bản chất của hoạt động dạy thêm, học thêm. Vì vậy, khi được tổ chức đúng mục đích, đúng đối tượng và đúng cách, học thêm có thể góp phần hỗ trợ quá trình học tập, nâng cao chất lượng giáo dục.
Siết dạy thêm chỉ là giải pháp tình thế; giảm tải nội dung chương trình, giảm áp lực thi cử, nâng cao chất lượng dạy học chính khóa mới là giải pháp căn cơ. Và chỉ khi học sinh được học để hiểu, để vận dụng và sáng tạo, thay vì chỉ học để phục vụ thi cử, thì việc dạy thêm, học thêm mới có thể tự khắc trở về đúng ý nghĩa vốn có.
Từ thực tiễn đó, việc sửa đổi Thông tư 29 không chỉ dừng lại ở việc cho phép hay không cho phép dạy thêm, học thêm, mà quan trọng hơn là cần xác định rõ các tiêu chí thế nào là dạy thêm, học thêm chính đáng, làm cơ sở cho công tác quản lý và định hướng thực hiện.
Bên cạnh đó, cần nhìn nhận rằng việc quản lý hoạt động dạy thêm, học thêm sẽ rất khó đạt hiệu quả nếu chỉ dựa vào một văn bản quy phạm như Thông tư. Đây là vấn đề có tính hệ thống, đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, từ đổi mới chương trình, nội dung dạy học, nâng cao chất lượng dạy học chính khóa, đến cải tiến cách thức kiểm tra, đánh giá và thi cử. Khi những yếu tố nền tảng này chưa được điều chỉnh phù hợp, thì dù quy định có chặt chẽ đến đâu, hoạt động dạy thêm, học thêm vẫn có thể phát sinh và khó kiểm soát triệt để.
Do đó, việc sửa đổi Thông tư 29 cần được đặt trong một cách tiếp cận toàn diện: Từ đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, điều chỉnh cách thức kiểm tra, đánh giá, đến việc quản lý hoạt động dạy thêm theo hướng minh bạch, phù hợp và nhân văn hơn. Chỉ khi giải quyết được những vấn đề mang tính nền tảng này, chúng ta mới có thể xây dựng được một môi trường giáo dục lành mạnh và bền vững.
Thiết nghĩ, dù có thay đổi như thế nào, thì việc quản lý dạy thêm cũng cần đảm bảo nguyên tắc không làm triệt tiêu nhu cầu học thêm, mà là định hướng để nhu cầu đó trở nên đúng đắn, lành mạnh và phục vụ thực chất cho sự phát triển của người học.
