Eo biển Hormuz: Từ mặt trận quân sự đến quân bài đàm phán
Sau hơn 3 tháng căng thẳng giữa Mỹ và Iran, eo biển Hormuz không còn đơn thuần là một điểm nóng quân sự mà đang trở thành tâm điểm của các cuộc thương lượng ngoại giao. Phóng viên Báo và phát than, truyền hình Nghệ An có cuộc Phỏng vấn Nhà báo Phạm Phú Phúc, chuyên gia bình luận các vấn đề quốc tế.về mục đíchủa Iran khi đưa Hormuz lên bàn đàm phán và phản ứng của Mỹ trước chiến lược này.
Thực hiện: Hoàng Yến - Hữu Quân • 04/06/2026
Sau hơn ba tháng căng thẳng giữa Mỹ và Iran, eo biển Hormuz không còn đơn thuần là một điểm nóng quân sự mà đang trở thành tâm điểm của các cuộc thương lượng ngoại giao. Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An có cuộc phỏng vấn Nhà báo Phạm Phú Phúc- chuyên gia bình luận các vấn đề quốc tế về mục đích của Iran khi đưa Hormuz lên bàn đàm phán và phản ứng của Mỹ trước chiến lược này.
P.V: Thưa ông, nhìn lại từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát, vai trò của eo biển Hormuz đã thay đổi như thế nào? Vì sao một điểm nóng quân sự lại trở thành chủ đề nổi bật trên bàn đàm phán?
Nhà báo Phạm Phú Phúc: Hormuz là cửa ngõ nối Vùng Vịnh với biển Oman và Ấn Độ Dương, đồng thời là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt vận chuyển bằng đường biển toàn cầu phải đi qua khu vực này.
Khi xung đột mới nổ ra, Hormuz chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ quân sự. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, Iran nhận ra giá trị chiến lược của tuyến hàng hải này và bắt đầu sử dụng nó như một đòn bẩy chính trị.
Việc gián đoạn lưu thông qua Hormuz đã tác động trực tiếp tới giá dầu, chi phí vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính vì vậy, eo biển này nhanh chóng trở thành một trong những vấn đề trọng tâm trong mọi cuộc tiếp xúc giữa Mỹ, Iran và các bên liên quan. Nói cách khác, Hormuz đã chuyển từ một mặt trận quân sự thành một quân bài ngoại giao và đàm phán.
Phóng viên: Theo ông, Tehran đang muốn đổi lấy điều gì từ quân bài Hormuz?
Nhà báo Phạm Phú Phúc: Iran không chỉ muốn sử dụng Hormuz để đổi lấy 1 hay 2 lợi ích cụ thể. Mục tiêu của họ rộng hơn nhiều. Trước hết, Tehran muốn Mỹ và phương Tây nới lỏng hoặc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt. Thứ hai, Iran muốn bảo vệ chương trình hạt nhân của mình ở một mức độ nhất định thông qua các thỏa thuận tương lai.
Quan trọng hơn, Iran muốn được công nhận là một nhân tố có vai trò trong việc định hình cấu trúc an ninh tại Vùng Vịnh và Trung Đông. Ngoài ra, Tehran cũng mong muốn nhận được các bảo đảm rằng, sẽ không có nỗ lực từ bên ngoài nhằm thay đổi hoặc lật đổ chế độ hiện nay.
Tóm lại, Hormuz không chỉ là câu chuyện về hàng hải. Đây là công cụ để Iran tìm kiếm vị thế chính trị và an ninh lâu dài trong khu vực.
P.V: Washington nhiều lần khẳng định tự do hàng hải tại Hormuz là lợi ích không thể thỏa hiệp. Nếu Iran thành công trong việc sử dụng Hormuz làm đòn bẩy, Mỹ sẽ lo ngại điều gì nhất?
Nhà báo Phạm Phú Phúc: Điều Mỹ lo ngại đầu tiên là việc hình thành một tiền lệ mới trong quan hệ quốc tế: một quốc gia có thể biến tuyến hàng hải chiến lược thành công cụ mặc cả chính trị.
Thứ hai, điều này đi ngược với nguyên tắc tự do hàng hải mà Mỹ theo đuổi trong nhiều thập kỷ qua. Nếu một quốc gia có khả năng kiểm soát hoàn toàn một tuyến hàng hải quốc tế, nguy cơ gián đoạn thương mại toàn cầu sẽ luôn hiện hữu.
Mỹ cũng lo ngại hiệu ứng dây chuyền có thể lan sang các điểm nghẽn chiến lược khác trên thế giới, từ eo biển Malacca cho tới eo biển Đài Loan.
Bên cạnh đó, nếu Iran giành được vị thế vượt trội tại Hormuz, Tehran sẽ được nâng cao vai trò trong cấu trúc an ninh khu vực, đồng thời củng cố ảnh hưởng đối với các đồng minh của Mỹ ở Trung Đông, đặc biệt là Israel.
P.V: Thưc tế cho chúng ta thấy, việc sử dụng Hormuz làm công cụ gây sức ép cũng khiến Iran phải trả giá. Theo ông, đâu là giới hạn của quân bài này?
Nhà báo Phạm Phú Phúc: Iran không thể phong tỏa Hormuz vô thời hạn. Nguồn thu từ dầu khí vẫn đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Iran. Nếu hoạt động xuất khẩu bị đình trệ kéo dài, chính Tehran cũng sẽ chịu thiệt hại lớn. Bên cạnh đó, Iran không thể tồn tại trong trạng thái tách biệt hoàn toàn với thế giới. Họ vẫn cần duy trì quan hệ với các đối tác và đồng minh.
Một yếu tố khác là nếu Hormuz liên tục bị gián đoạn, các nước sẽ tìm cách xây dựng những tuyến vận chuyển thay thế. Khi đó, lợi thế chiến lược mà Iran đang sở hữu có thể bị suy giảm đáng kể.
Vì vậy, Tehran cần Hormuz như một đòn bẩy đàm phán, nhưng cũng không thể sử dụng quân bài này đến mức làm mất giá trị của chính nó.
P.V: Theo ông, điều mà Iran thực sự muốn được công nhận thông qua câu chuyện Hormuz là gì?
Nhà báo Phạm Phú Phúc: Hormuz phản ánh tham vọng lớn hơn của Tehran về vị thế khu vực. Iran muốn được nhìn nhận không chỉ là một quốc gia kiểm soát một tuyến hàng hải quan trọng, mà còn là một trung tâm quyền lực có quyền tham gia định hình trật tự, an ninh Trung Đông.
Nói cách khác, điều Tehran theo đuổi không đơn thuần là quyền đóng hay mở Hormuz. Họ muốn được công nhận là một cường quốc khu vực, có tiếng nói trong các vấn đề an ninh, chính trị và kinh tế của Trung Đông.
Đó mới là mục tiêu chiến lược dài hạn mà Iran đang tìm cách đạt được thông qua quân bài Hormuz.
P.V: Cảm ơn Nhà báo Phạm Phú Phúc đã dành thời gian tham gia cuộc phỏng vấn này của Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An.
