EU họp bàn phương án sử dụng tài sản Nga hỗ trợ Ukraine giữa nhiều thách thức

Áp lực tìm kiếm giải pháp tài chính

Theo Reuters, trọng tâm của hội nghị thượng đỉnh lần này là việc các nhà lãnh đạo EU cố gắng thống nhất cách thức cho Ukraine vay hàng tỷ euro vốn đang rất cần thiết. Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh EU đang chịu áp lực phải chứng minh vị thế của mình, đặc biệt sau những bình luận từ phía Mỹ cho rằng châu Âu đang tỏ ra "yếu đuối".

Đối với EU, cuộc xung đột Nga - Ukraine được xem là mối đe dọa trực tiếp đến an ninh khu vực, do đó việc duy trì nguồn tài chính để Kiev tiếp tục các nỗ lực phòng thủ là ưu tiên hàng đầu.

Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất phương án sử dụng lợi nhuận từ các tài sản bị đóng băng của Ngân hàng Trung ương Nga - phần lớn đang được lưu giữ tại Euroclear, một cơ quan bù trừ có trụ sở tại Bỉ - để đảm bảo cho một khoản vay khổng lồ dành cho Kiev. Tuy nhiên, Bỉ bày tỏ lo ngại rằng kế hoạch này chưa thực sự chặt chẽ về mặt pháp lý, trong khi một số quốc gia thành viên khác, bao gồm Italy, cũng đã lên tiếng quan ngại.

Phát biểu khi đến tham dự hội nghị, các nhà lãnh đạo EU nhấn mạnh tính cấp thiết của việc tìm ra giải pháp. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đưa ra thông điệp mạnh mẽ: "Bây giờ chúng ta chỉ có một lựa chọn đơn giản - hoặc là tiền hôm nay, hoặc là máu ngày mai. Và tôi không chỉ nói về Ukraine, tôi đang nói về cả châu Âu. Đây là quyết định của chúng ta và chỉ của chúng ta mà thôi".

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khẳng định bà sẽ không rời hội nghị nếu chưa đạt được thỏa thuận về cách thức tài trợ cho Ukraine trong hai năm tới.

Đáng chú ý, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dự kiến sẽ tham dự hội nghị trực tiếp thay vì qua video như kế hoạch ban đầu, điều này càng nhấn mạnh tính cấp bách của tình hình đối với Kiev.

Thách thức pháp lý từ phía Bỉ và phản ứng của Nga

Vấn đề hóc búa nhất hiện nay nằm ở Bỉ, quốc gia đang nắm giữ 185 tỷ euro trong tổng số 210 tỷ euro tài sản của Nga bị đóng băng tại châu Âu.

Thủ tướng Bỉ Bart De Wever phát biểu trước nghị viện nước này vào sáng 18/12 rằng ông chưa nhận được các đảm bảo thỏa đáng về rủi ro pháp lý và thanh khoản. Ông De Wever lập luận rằng nếu Nga kiện thành công tại các tòa án quốc tế, số tiền bồi thường có thể vượt xa số tài sản đang nắm giữ, và các vụ kiện có thể kéo dài nhiều năm. Do đó, Bỉ yêu cầu một sự chia sẻ rủi ro rõ ràng và vô thời hạn từ các quốc gia thành viên khác.

Về phía Nga, Ngân hàng Trung ương nước này tuyên bố các kế hoạch sử dụng tài sản của họ là bất hợp pháp và khẳng định quyền sử dụng mọi biện pháp sẵn có để bảo vệ lợi ích. Trong tuần này, phía Nga đã đệ đơn kiện tại Moskva yêu cầu Euroclear bồi thường 230 tỷ USD.

"Phương án khả thi duy nhất"

Giới quan sát nhận định rủi ro là rất lớn, bởi nếu không có sự hỗ trợ tài chính từ EU, Ukraine có thể cạn kiệt ngân sách vào quý II năm sau, dẫn đến nguy cơ thất bại trên thực địa. Một nhà ngoại giao cấp cao của EU nhận định: "Điều này cũng sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với uy tín của châu Âu".

Hiện tại, các lựa chọn thay thế đều gặp khó khăn: Phương án dùng ngân sách EU để thế chấp vay tiền đòi hỏi sự đồng thuận tuyệt đối của 27 quốc gia thành viên, nhưng Hungary đã tuyên bố sẽ phủ quyết. Trong khi đó, việc các nước tự huy động vốn trên thị trường sẽ làm gia tăng nợ công và thâm hụt ngân sách, đồng thời không đảm bảo tính ổn định lâu dài cho Ukraine.

Do đó, các nhà ngoại giao cho rằng việc sử dụng tài sản của Nga trên thực tế là "phương án khả thi duy nhất", vì nó đảm bảo một khoản tiền lớn cho Ukraine mà không làm tăng nợ quốc gia hay gây áp lực tài khóa ngay lập tức cho các nước thành viên.

Các cuộc thảo luận trong ngày 18/12 sẽ tập trung vào việc thu hẹp phạm vi các cam kết bảo lãnh sao cho vừa ý Bỉ, vừa được các nước EU khác chấp thuận. Giới chức ngoại giao EU tỏ ra lạc quan rằng một giải pháp sẽ được đưa ra vào sáng 19/12, khẳng định hội nghị sẽ không kết thúc mà không có kết quả.