EU - Thổ Nhĩ Kỳ đạt được thỏa thuận 3 tỷ euro: Ai cũng có phần

(Baonghean) - Sau hơn 1 tháng đàm phán, Liên minh châu Âu (EU) và Thổ Nhĩ Kỳ vừa đạt được thỏa thuận về gói hỗ trợ trị giá 3 tỷ euro nhằm đưa đất nước này trở thành “tiền tuyến” giúp châu Âu giải quyết dòng người di cư Syria. Dù còn gây ra nhiều tranh cãi nhưng thỏa thuận này có thể coi là đáp ứng được yêu cầu của cả hai bên. 

Ai cũng có phần 
 
Theo thỏa thuận mà các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) và Thổ Nhĩ Kỳ đạt được cuối tuần qua tại Brussels, Bỉ thì Thổ Nhĩ Kỳ sẽ trở thành nơi tiếp nhận người tị nạn Syria. Hai bên cũng quyết định khởi động kế hoạch hành động chung nhằm hạn chế dòng người tị nạn đổ về châu Âu, cũng như tái khởi động các cuộc đàm phán về việc Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập EU vốn đã bị trì hoãn thời gian qua. 
 
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk và Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Ahmet Davutoglu tại cuộc họp báo sau Hội nghị.
Với khoản ngân sách này, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk cho rằng EU sẽ hỗ trợ tốt hơn cho 2,2 triệu người tị nạn Syria ở Thổ Nhĩ Kỳ ổn định cuộc sống, qua đó thuyết phục họ dừng chân ở nước này thay vì tìm cách vào EU. Chủ tịch Tusk đồng thời khẳng định EU không chờ đợi bất kỳ quốc gia nào gìn giữ biên giới của EU mà không phải chính EU làm việc đó, hàm ý một nỗ lực đóng góp chung của khối nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng di cư tồi tệ này. 
 
Đổi lại thì Thổ Nhĩ Kỳ cũng sẽ được hưởng lợi không ít. Ngoài việc nhận được các lợi ích từ các gói hỗ trợ của EU, chương 17 về đàm phán gia nhập EU của Thổ Nhĩ Kỳ liên quan đến chính sách kinh tế và tiền tệ cũng sẽ được tái khởi động. Bên cạnh đó. EU cũng sẽ nới lỏng thị thực cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ vào các nước thành viên của khối và dự kiến dỡ bỏ thị thực cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ từ tháng 10/2016. 
 
Tuy vậy, quy trình để giải ngân số tiền khổng lồ này cũng không hề dễ dàng. Bản thân Ankara sẽ không trực tiếp nhận được khoản tiền này mà EU sẽ giải ngân cho các tổ chức hoạt động vì người tị nạn tại Thổ Nhĩ Kỳ. Số tiền sẽ được giải ngân theo từng giai đoạn, căn cứ vào thiện chí và các động thái của phía Thổ Nhĩ Kỳ. Giai đoạn 1 sẽ gồm từ 400 - 500 triệu euro. Một thiết bị theo dõi điện tử sẽ được lắp đặt nhằm kiểm tra xem liệu Thổ Nhĩ Kỳ có tuân thủ các cam kết không. 
 
 
Nguyên thủ Áo, Thổ Nhĩ Kỳ và Đức bước vào Hội nghị thượng đỉnh.
Rõ ràng ai cũng được hưởng lợi trong thỏa thuận nhiều toan tính này. Thổ Nhĩ Kỳ - đất nước nằm ở ngã ba của hai châu lục Âu - Á, là điểm nối giữa châu Âu với vùng đất Trung Đông rõ ràng rất ý thức được vị trí địa chính trị vô cùng quan trọng của mình với vai trò là điểm trung chuyển người di cư tới châu Âu trong hoàn cảnh nước sôi lửa bỏng này.
 
Nhận thức được việc châu Âu đang rất cần một giải pháp cho cuộc khủng hoảng di cư, Thổ Nhĩ Kỳ đã “ra giá” mạnh với EU trong quá trình đàm phán thỏa thuận nói trên. Các điều kiện đàm phán của Ankara ngày càng có trọng lượng sau vụ tấn công khủng bố do Tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng ở Paris hôm 13/11 - sự kiện làm dấy lên lo ngại về các phần tử khủng bố có thể trà trộn trong dòng người di cư để vào châu Âu.
 
Điều này càng thúc giục EU phải sớm có một giải pháp ngăn chặn từ xa dòng người di cư dự báo có thể lên mức 1,5 triệu người riêng trong năm nay. Các biện pháp này bao gồm tuần tra trên biển và kiểm soát biên giới nhằm ngăn chặn người di cư vượt biển từ Thổ Nhĩ Kỳ sang Hy Lạp để vào các cửa ngõ châu Âu tại khu vực Tây Balkan. Ngoài ra, các rắc rối trong quan hệ với các nước láng giềng Trung Đông và với Nga, Thổ Nhĩ Kỳ cũng muốn xích lại gần hơn với châu Âu.
 
Cũng vì lý do này mà hồi giữa tháng 11, EU đã phải tổ chức Hội nghị thượng đỉnh với các nước châu Phi bàn về vấn đề người di cư. Tại cuộc gặp này, EU cũng đã đề xuất cung cấp 3,6 tỷ euro tiền viện trợ nhằm thuyết phục các lãnh đạo châu Phi tiếp nhận trở lại những người di cư vì lý do kinh tế. 
 
Chưa tới lúc để đi xa hơn
 
Mặc dù chấp nhận những cái giá mà Ankara đưa ra đổi lại việc hỗ trợ giải quyết cuộc khủng hoảng di cư, không nhiều người tin rằng hai bên đã tìm được tiếng nói chung trong nhiều vấn đề song phương quan trọng. Bản thân Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk, người chủ trì cuộc gặp thượng đỉnh EU-Thổ Nhĩ Kỳ đã thừa nhận điều này khi nhấn mạnh rằng cuộc gặp này chủ yếu nhằm giải quyết vấn đề người di cư thay vì cải thiện mối quan hệ EU-Thổ Nhĩ Kỳ.
 
Tuyên bố này ám chỉ căng thẳng trong mối quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ với châu Âu mấy năm gần đây khi Tổng thống Tayyip Erdogan không ngừng củng cố quyền lực và bị chỉ trích là chèn ép các đối thủ chính trị, truyền thông và cộng đồng người Kurd thiểu số. Nếu không vì sức ép của dòng người di cư, chắc chắn sẽ không dễ để EU nhân nhượng nhiều tới vậy với Thổ Nhĩ Kỳ. Bản thân quyết định này cũng đã gây chia rẽ trong nội bộ EU suốt 1 tháng qua. 
 
Cuộc thảo luận về việc Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập EU có lẽ cũng sẽ chịu ảnh hưởng của những bất đồng này. Trên thực tế, rất nhiều thành viên EU phản đối kết nạp Thổ Nhĩ Kỳ, nhất là các thành viên Đông Âu và Bắc Âu. Rào cản mạnh nhất mà Thổ Nhĩ Kỳ sẽ vấp phải là sự phủ quyết của đảo Cyprus đối với bất cứ ý định nào của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm gia nhập EU.
 
Quốc đảo này vốn  có mối quan hệ chính trị, lịch sử vô cùng căng thẳng với Thổ Nhĩ Kỳ do một phần lãnh thổ của đảo quốc này vẫn do lực lượng quân đội Thổ Nhĩ Kỳ chiếm đóng và ở đảo Cyprus đang tồn tại một chính phủ ly khai thân Thổ Nhĩ Kỳ.
 
Đức - thành viên EU vốn có quan hệ gần gũi nhất với Ankara cũng đang bị giằng xé trong mối quan hệ này. Mặc cho Thủ tướng Angela Merkel tuyên bố ủng hộ việc mở lại hồ sơ gia nhập EU của Thổ Nhĩ Kỳ, rất nhiều đảng phái đã lên tiếng phản đối việc này.  
 
Ngoài ra, điều khiến EU e ngại với Thổ Nhĩ Kỳ là do các khác biệt quá lớn về tôn giáo, khi nền tảng của các nước EU là Thiên chúa giáo trong khi Thổ Nhĩ Kỳ đang ngày càng nghiêng về Hồi giáo. Vì thế cho dù châu Âu có thể nhân nhượng Thổ Nhĩ Kỳ để đảm bảo dòng người tị nạn không đổ về châu lục này nhưng chuyện kết nạp Thổ Nhĩ Kỳ hay không vẫn là điều chưa rõ ràng. 
 
Thanh Sơn