Fatima Ezzahra El Mansouri: Nữ Thủ tướng mở kỷ nguyên mới cho Morocco

Nữ chính khách làm nên lịch sử

Sự kiện diễn ra tại Cung điện Hoàng gia ở Rabat vào ngày 29/9/2026 đã ghi dấu ấn đậm nét vào lịch sử chính trị thế giới Arab. Bà Fatima Ezzahra El Mansouri chính thức trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên của Vương quốc Morocco. Bà cũng là người phụ nữ thứ hai trong lịch sử khu vực Arab đảm nhiệm cương vị người đứng đầu chính phủ, sau cựu Thủ tướng Najla Bouden của Tunisia.

Bà El Mansouri có bài phát biểu trên truyền hình quốc gia ngay sau khi nhậm chức. Bà nhấn mạnh: "Lần đầu tiên trong lịch sử đất nước chúng ta, một người phụ nữ gánh vác trách nhiệm lãnh đạo chính phủ. Đây không chỉ là niềm tự hào của riêng tôi mà còn là niềm tự hào của toàn thể phụ nữ Morocco".

Chiến thắng của đảng PAM trong cuộc tổng tuyển cử ngày 23/9 với 97/395 ghế tại Hạ viện đã tạo tiền đề pháp lý vững chắc cho sự bổ nhiệm này. Theo Hiến pháp Morocco, Quốc vương sẽ chỉ định người đứng đầu chính phủ từ đảng giành được nhiều ghế nhất trong cuộc bầu cử quốc hội. Dù không đạt đủ 198 ghế để tạo ra đa số tuyệt đối, việc PAM vượt qua đối thủ xếp thứ hai (đảng RNI với 66 ghế) tới 31 ghế đã khẳng định vị thế vượt trội của đảng trung hữu này trên chính trường, bất chấp kỳ bầu cử ghi nhận tỷ lệ cử tri đi bầu thấp nhất trong vòng hai thập kỷ qua.

Thành công của bà El Mansouri là kết quả của một hành trình chính trị kéo dài gần 2 thập kỷ. Bà El Mansouri sinh năm 1976, trong một gia đình danh giá tại tỉnh Rehamna, có truyền thống hoạt động trong lĩnh vực pháp lý. Cha của bà là một luật sư nổi tiếng và từng là Đại sứ Morocco tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Bà El Mansouri được đào tạo bài bản về luật tại Pháp và Mỹ. Bà từng nhận bằng thạc sĩ về luật hợp đồng kinh doanh tại Đại học Montpellier (Pháp) và bằng luật Anglo-Saxon tại Đại học Pace (New York).

Kể từ năm 2005, bà El Mansouri bắt đầu hành nghề luật sư và không tham gia đảng phái chính trị nào cho tới năm 30 tuổi. Bà dấn thân vào chính trường năm 2007 thông qua phong trào "Vì tất cả những người Dân chủ", trước khi trở thành một trong những thành viên sáng lập đảng PAM vào năm 2008.

Năm 2009, ở tuổi 33, bà đã gây kinh ngạc cho giới quan sát khi trở thành Thị trưởng Marrakesh - người phụ nữ đầu tiên nắm quyền điều hành trung tâm du lịch sầm uất bậc nhất đất nước, và giữ chức vụ này cho tới năm 2015.

Sau một giai đoạn gián đoạn, bà tái đắc cử vị trí này vào năm 2021, đồng thời đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Bộ Quy hoạch Quốc gia, Quy hoạch Đô thị, Nhà ở và Chính sách Đô thị trong chính phủ của cựu thủ tướng Aziz Akhannouch (2021-2026). Lối quản lý minh bạch, quyết liệt cùng thành tích gia tăng thu ngân sách thành phố đã giúp bà gặt hái được uy tín sâu rộng.

"Khơi lại hy vọng" cho thế hệ trẻ

Việc bước lên đỉnh cao quyền lực cũng đồng nghĩa với việc bà El Mansouri phải đối mặt với những khó khăn hiện tại của Morocco. Tình trạng thất nghiệp, chi phí sinh hoạt leo thang và sự bất bình đẳng xã hội dai dẳng đang đè nặng lên vai người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Chỉ ít tuần trước cuộc bầu cử, làn sóng hàng chục nghìn thanh niên Morocco tìm cách tràn qua vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha đã làm dấy lên hồi chuông cảnh báo khẩn cấp về sự bế tắc kinh tế - xã hội. Sự kiện này cũng diễn ra tròn một năm sau khi phong trào phản kháng của thế hệ Gen-Z xuống đường đòi hỏi sự cải thiện về y tế và giáo dục.

Nhận thức rõ điều này, trong suốt chiến dịch tranh cử, tân Thủ tướng El Mansouri đã đặt giới trẻ vào trung tâm trong chương trình hành động của mình. Lời hứa "khơi lại hy vọng" đã trở thành khẩu hiệu xuyên suốt. Bà bà El Mansouri nhấn mạnh: "Chúng tôi ý thức rất rõ rằng giai đoạn này sẽ mang ý nghĩa then chốt và đi kèm với những kỳ vọng rất lớn từ người dân Morocco, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đó là lý do tại sao chúng tôi sẽ xây dựng một chương trình hành động mang lại các giải pháp cụ thể và thực tế cho những trăn trở của người dân".

Đảng PAM của bà đã đưa ra những cam kết kinh tế đầy tham vọng cho nhiệm kỳ 5 năm tới: đạt mức tăng trưởng kinh tế trung bình 5%/năm, duy trì lạm phát ở mức 2% và tạo ra ít nhất 1 triệu việc làm mới. Đây là những con số không dễ thực hiện trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, đòi hỏi chính phủ mới phải có những cải cách cấu trúc sâu rộng và táo bạo.

Bài toán liên minh và sứ mệnh World Cup 2030

Trước khi có thể bắt tay vào thực hiện các chiến lược đã cam kết, thách thức đầu tiên và cấp bách nhất của tân Thủ tướng là đàm phán thành lập một chính phủ liên minh vững chắc. Do chỉ chiếm 97 ghế, đảng PAM bắt buộc phải hợp tác với các lực lượng chính trị khác để vượt qua mốc 198 ghế cần thiết. Nhiệm vụ này đòi hỏi sự khéo léo và linh hoạt cao độ trên bàn đàm phán.

Trong cuộc bầu cử, đảng Tập hợp Quốc gia của những Người Độc lập (RNI) - đơn vị lãnh đạo liên minh cầm quyền tiền nhiệm - về nhì với 66 ghế; Đảng Istiqlal theo khuynh hướng cánh hữu đứng thứ ba với 65 ghế; trong khi Đảng Công lý và Phát triển (PJD) giành được 54 ghế. Lãnh đạo PJD, cựu Thủ tướng Abdelilah Benkirane (2011-2017), dù ca ngợi kết quả bầu cử nhưng đã thẳng thừng bác bỏ khả năng tham gia liên minh do PAM dẫn dắt, đảng này sẽ tiếp tục ở phe đối lập.

Bà El Mansouri đã thể hiện bản lĩnh của một nhà chính trị thực dụng và mềm mỏng khi tuyên bố không đặt ra bất kỳ "lằn ranh đỏ" nào trong đàm phán liên minh, và sẵn sàng "sang trang mới" vì lợi ích quốc gia. Việc thu hút được những nhân tố có sức ảnh hưởng lớn như ông Fouzi Lekjaa - Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Morocco, gia nhập đảng PAM trước bầu cử cũng cho thấy năng lực quy tụ lực lượng rất tốt, đồng thời đó cũng là một bước đi chiến lược mang dấu ấn lớn của bà.

Bên cạnh các bài toán nội chính, chính phủ của bà El Mansouri còn gánh vác một trọng trách quốc tế mang tính chiến lược, đó là quản lý và hoàn tất giai đoạn cuối của chương trình đại đầu tư trị giá 20 tỷ USD nhằm chuẩn bị cho World Cup 2030 - giải đấu mà Morocco sẽ đồng đăng cai cùng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Việc một phụ nữ vươn lên vị trí quyền lực cao nhất tại một quốc gia Bắc Phi là một biểu tượng truyền cảm hứng mạnh mẽ về bình đẳng giới. Nhưng để giữ vững ngọn cờ đó, bà Fatima Ezzahra El Mansouri sẽ phải thể hiện sự bản lĩnh của một cựu luật sư, của một cựu thị trưởng dày dạn kinh nghiệm đủ sức chuyển hóa những cam kết thành hiện thực, mang lại sự ổn định và thịnh vượng cho Morocco trong 5 năm tới.