L'IA est-elle une amie, une ennemie ou une partenaire ?

Xe đạp từng cách mạng hóa cách chúng ta di chuyển, và giờ đây, AI đang làm điều tương tự với cách chúng ta giao tiếp và kết nối. AI hiện diện khắp nơi, âm thầm vận hành trong những ứng dụng quen thuộc mà chúng ta sử dụng mỗi ngày.

Từ các đề xuất phim trên nền tảng trực tuyến, ứng dụng dẫn đường giúp bạn tránh tắc đường, đến các công cụ hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán bệnh, AI đã và đang thay đổi cách chúng ta làm việc, sống và tương tác. Ảnh hưởng của nó ngày càng lan rộng, mở ra những khả năng chưa từng có nhưng cũng đặt ra không ít thách thức.

Báo cáo Chỉ số AI 2025 do Viện Trí tuệ Nhân tạo thuộc Đại học Stanford (Mỹ) công bố đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về sự phát triển nhanh chóng và ảnh hưởng sâu rộng của AI trên toàn cầu.

Báo cáo này tổng hợp dữ liệu từ hàng trăm nguồn, phân tích các xu hướng nổi bật trong nghiên cứu, ứng dụng, đầu tư và chính sách liên quan đến AI, từ đó vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về cách công nghệ này đang định hình lại nhiều lĩnh vực trong đời sống, kinh tế và xã hội.

AI đang hiện diện khắp nơi và ngày càng thông minh hơn

Chúng ta cần ý thức rõ ràng về tốc độ phát triển và mức độ thâm nhập ngày càng sâu rộng của AI. Chỉ trong một năm, AI đã tiến bộ vượt bậc, từ việc loay hoay với các bài toán và bài tập tư duy phức tạp, đến khả năng giải quyết những vấn đề mã hóa và khoa học ở cấp độ sau đại học.

Hiệu suất của AI trên các bài kiểm tra kỹ năng như bộ đánh giá được thiết kế để kiểm tra khả năng của các mô hình AI trong việc giải quyết các lỗi thực tế trong phần mềm (SWE-bench) đã có những bước tiến đáng kinh ngạc.

Theo đó, vào năm 2023, AI chỉ giải được 4% các lỗi này. Nhưng đến năm 2024, nó đã giải được gần 72%, một cú nhảy cực kỳ lớn về năng lực kỹ thuật.

Và những tiến bộ này không còn chỉ gói gọn trong phòng thí nghiệm. AI đang dần trở thành một phần tất yếu trong đời sống thường nhật. Năm 2023, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã phê duyệt 223 thiết bị y tế ứng dụng AI, trong khi con số này chỉ là 6 vào năm 2015.

Tại nhiều thành phố lớn trên thế giới, người dân giờ đây có thể dễ dàng gọi taxi tự lái từ những cái tên như Waymo ở Mỹ hay Baidu tại Trung Quốc.

Đầu tư toàn cầu vào AI cũng đạt quy mô chưa từng có, lên tới 252,3 tỷ USD trong năm 2024, một con số gần tương đương toàn bộ GDP của Bồ Đào Nha năm 2023 (khoảng 289 tỷ USD).

Để dễ hình dung, khoản đầu tư này lớn gấp 10 lần ngân sách của Trung tâm vũ trụ NASA trong năm tài chính 2023 (25,4 tỷ USD), và vượt xa tổng chi phí xây dựng Trạm Vũ trụ Quốc tế kéo dài hàng thập kỷ.

Doanh nghiệp cũng đổ xô vào cuộc chơi, 78% các công ty năm 2024 đã áp dụng AI, so với 55% chỉ 1 năm trước đó. Mỹ vẫn giữ vững vị trí dẫn đầu trong việc phát triển các mô hình AI tiên tiến nhất, nhưng Trung Quốc đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách, các mô hình hàng đầu của họ giờ đây đã tiến gần đến chất lượng của những đối thủ Mỹ trong các bài kiểm tra then chốt.

Với người dùng, tin vui là AI đang ngày càng rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn. Chỉ trong vòng 2 năm, chi phí cho nhiều tác vụ AI đã giảm hơn 280 lần. Các chính phủ cũng đã bắt đầu mạnh tay đầu tư và soạn thảo những khung pháp lý để điều chỉnh sự bùng nổ của AI.

Mặt tích cực của AI, hỗ trợ con người và xã hội

Trong khi những viễn cảnh về AI thường thu hút nhiều sự chú ý, thực tế là AI đã và đang mang lại những lợi ích rõ rệt cho con người và xã hội, đặc biệt khi nó được kết hợp với kỹ năng con người và được định hướng vì lợi ích cộng đồng.

Một trong những điểm cộng lớn nhất của AI là khả năng nâng cao năng suất lao động. Nhiều nghiên cứu cho thấy các công cụ AI giúp nhân viên hoàn thành nhiều công việc hơn, nhất là khi hỗ trợ những người ít kinh nghiệm, qua đó thu hẹp khoảng cách về năng lực trong môi trường làm việc.

Imaginez l'IA comme un « assistant intelligent » qui gère les tâches répétitives, permettant aux humains de se concentrer davantage sur le travail créatif et la réflexion complexe.

Au-delà des avantages individuels, l'IA promet également de relever d'importants défis sociétaux. Les initiatives « IA pour la société » exploitent cette technologie pour servir le bien commun, qu'il s'agisse de surveiller le changement climatique, de gérer efficacement les ressources en eau, d'améliorer l'accès aux soins de santé dans les zones reculées ou de personnaliser les parcours d'apprentissage des élèves.

En sciences et en médecine, l'IA fait également des progrès fulgurants. Des outils comme AlphaFold3 aident les scientifiques à mieux comprendre les structures protéiques, accélérant le développement de nouveaux médicaments à un rythme sans précédent, et nombre de ces avancées sont dignes d'un prix Nobel.

L'IA a même surpassé les médecins humains dans certaines tâches spécialisées, comme la détection du cancer à partir d'images médicales. De plus, les outils d'IA aident les médecins à réduire leurs charges administratives et à limiter l'épuisement professionnel lié à la gestion intensive du papier.

Cependant, l'opinion publique sur l'IA reste très polarisée. Selon le rapport AI Index 2025, plus de la moitié (55 %) des personnes interrogées dans le monde estiment que l'IA actuelle présente plus d'avantages que d'inconvénients, ce qui témoigne d'un optimisme prudent.

Mais lorsqu'on considère les perspectives à long terme, notamment aux États-Unis, le tableau est moins optimiste. Un récent sondage du Pew Center, réalisé en avril 2025, a révélé que seulement 17 % des adultes américains pensent que l'IA aura un impact positif sur le pays au cours des 20 prochaines années, tandis que plus de 50 % se sont montrés plus inquiets qu'enthousiastes.

Cette différence montre que les perspectives sur l'IA peuvent varier en fonction de la situation géographique et selon que les personnes évaluent les réalisations actuelles ou les impacts futurs à long terme.

L'humanité doit accepter et affronter les difficultés et les pièges engendrés par l'IA.

Pour apprécier les avantages que l'IA apporte, nous devons également accepter ses inconvénients et ses risques.

Instaurer la confiance dans l'IA représente un défi majeur, d'autant plus que de nombreuses personnes s'inquiètent de la manière dont les entreprises utilisent les données personnelles et des risques liés aux biais dans les systèmes d'IA.

Même les IA conçues pour être neutres peuvent, par inadvertance, intégrer et reproduire des préjugés raciaux ou sexistes issus de leurs données d'entraînement.

La désinformation est un problème majeur. L'IA peut facilement créer des deepfakes (images, vidéos ou enregistrements audio falsifiés), offrant ainsi des opportunités de diffuser de la désinformation, notamment lors d'élections ou à des fins de harcèlement.

Nous constatons également de nombreux signalements de failles dans l'IA, comme la reconnaissance faciale conduisant à de fausses accusations ou les chatbots prodiguant des conseils nuisibles.

Par ailleurs, la collecte et l'utilisation des données sont également devenues problématiques, car de nombreux sites web commencent à bloquer l'accès, ce qui réduira l'efficacité de l'IA à l'avenir.

Malgré des progrès significatifs, l'IA présente encore de nombreuses limitations. Elle peine toujours à résoudre des problèmes de raisonnement complexes qui requièrent du bon sens ou des capacités de planification à long terme.

L'entraînement de modèles d'IA performants exige une quantité d'énergie considérable, contribuant ainsi à l'augmentation des émissions de carbone. Bien que l'IA ait déjà apporté son aide à de nombreux travailleurs, les préoccupations liées à l'automatisation des emplois ne peuvent être ignorées. Adopter l'IA implique d'aborder ces questions complexes avec honnêteté et franchise.

Garantir que l'avenir de l'IA soit digne de confiance et conforme aux droits de l'homme.

En définitive, il nous faut répondre à la question de savoir qui sera responsable de l'orientation du développement et de l'utilisation de l'IA. Bien que les efforts pour un développement responsable de l'IA se multiplient, il reste encore beaucoup à faire.

Bien que des progrès aient été réalisés en matière de tests de sécurité et d'équité de l'IA, il ne s'agit toujours pas d'une norme universelle pour tous les principaux développeurs d'IA.

Les gouvernements se montrent de plus en plus proactifs, investissant dans les technologies d'IA et édictant des réglementations. Les pays renforcent leur coopération en matière de sécurité de l'IA, créant des groupes et des accords internationaux visant à garantir la fiabilité et le respect des droits humains dans ce domaine.

Cependant, les entreprises parlent souvent davantage d'IA responsable qu'elles ne mettent en œuvre des mesures de protection réellement efficaces. On se souvient peut-être du moratoire sur le développement de l'IA signé en mars 2023 par plus de 1 000 dirigeants du secteur technologique, chercheurs et autres acteurs, mais très peu l'ont respecté.

Nous avons besoin de plus de transparence quant à la conception et à l'entraînement des systèmes d'IA. Chacun d'entre nous, des développeurs aux entreprises en passant par les gouvernements et les citoyens, a un rôle à jouer à cet égard.

L'éducation est essentielle. Nous devons faire en sorte que chacun comprenne l'IA, mais le déficit de sensibilisation actuel reste très important.

Par exemple, aux États-Unis, bien que 81 % des professeurs d'informatique estiment que l'IA devrait être enseignée à l'école, moins de la moitié (seulement 46 % des professeurs d'informatique du secondaire) se sentent prêts à enseigner l'IA.

Combler ce fossé est essentiel pour bâtir un avenir où chacun pourra s'orienter et contribuer à façonner le monde de l'IA. Dans ce contexte, il est également important de rappeler que des milliards de personnes à travers le monde n'ont jamais eu accès à ChatGPT, non par manque d'intérêt, mais parce qu'elles sont confrontées à des besoins fondamentaux tels que l'accès à l'eau potable, à une alimentation nutritive ou à Internet.

En résumé, le rapport AI Index 2025 constitue un point de départ solide pour comprendre le paysage en constante évolution des technologies d'IA. En restant vigilants, en valorisant les aspects positifs, en relevant les défis et en prenant conscience de notre responsabilité envers nous-mêmes et nos communautés, nous pouvons contribuer à bâtir un avenir de l'IA juste et inclusif pour tous.