Tháo gỡ vướng mắc, tạo đồng thuận vì sự phát triển của Tân Châu - Bài 1: Lắng nghe để tháo gỡ những "nút thắt"

Sau gần 2 năm phát sinh nhiều ý kiến khác nhau liên quan đến quy hoạch nghĩa trang, cơ sở hỏa táng và hoạt động khai thác khoáng sản tại xã Tân Châu, đến nay nhiều vấn đề đã từng bước được làm rõ. Thực tiễn cho thấy, cùng với việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, việc lắng nghe tâm tư, giải đáp những băn khoăn chính đáng của người dân, công khai thông tin và tăng cường đối thoại chính là yếu tố quan trọng để tháo gỡ những "nút thắt"…

Từ những băn khoăn của người dân

Những ngày cuối tháng 6, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã có mặt tại xã Tân Châu. Tại đây chúng tôi ghi nhận, những lán trại do người dân dựng lên để tụ tập, ngăn cản hoạt động khai thác đất tại các mỏ đã được lực lượng chức năng tháo dỡ. Trên tuyến đường dẫn lên núi, các đơn vị thi công đang khẩn trương thi công lại nền đường sau thời gian dài bị gián đoạn. Nhiều xe tưới nước liên tục hoạt động nhằm ngăn bụi trên tuyến đường này. Người dân đã dần quay lại với đời sống sản xuất, sinh hoạt thường ngày.

Trao đổi với người dân địa phương, được biết, sự phản đối thời gian qua chủ yếu xuất phát từ tâm lý lo ngại trước những thông tin chưa được kiểm chứng. “Tôi chỉ nghe nói lò hỏa táng sẽ làm trên núi, cách nhà tôi gần 1km. Thấy hàng xóm hầu hết ai cũng phản đối nên tôi cũng không đồng tình”, bà Nguyễn Thị Ngân (69 tuổi), sống dưới chân núi Cao Sơn chia sẻ.

Bà Trịnh Thị Thơ – một người dân xóm Xuân Sơn thì cho biết: Người dân địa phương cũng đã nghe chính quyền thông báo là dừng quy hoạch lò hỏa táng ở đây rồi. Nhưng khi đi làm ngoài đồng, thì lại nghe nhiều người nói đó chỉ là tạm dừng thôi. Sau khi 2 mỏ đất ở trên núi Cao Sơn khai thác xong, thì lò hỏa táng sẽ được xây dựng ngay ở trên cái mỏ đất đó, nên nhiều người mới phản đối. Chúng tôi mong việc xây dựng lò hỏa táng sẽ được chấm dứt hẳn”.

Không chỉ hoạt động khai thác và thăm dò mỏ bị ngưng trệ, dự án tuyến đường dẫn lên núi Cao Sơn cũng vấp phải sự phản đối từ người dân. Về lý do không đồng tình với việc thi công tuyến đường dẫn lên núi Cao Sơn, bà Nguyễn Thị Thập (xóm Xuân Phú, xã Tân Châu) cho rằng, đây là tuyến đường của người dân trong xóm lên nghĩa trang, không chấp nhận cho các xe tải chở đất đi chung.

Còn về các mỏ đất, bà Thập cho rằng, 2 mỏ đã được cấp phép, trong quá trình khai thác trước đây có một số vi phạm. Các xe tải chở đất cũng thường xuyên gây bụi, tiếng ồn. “Đối với 2 mỏ đất mà doanh nghiệp đã trúng đấu giá thì chúng tôi cũng không đồng tình, vì chưa lấy ý kiến những hộ có đất rừng sản xuất ở đó”, bà Thập nói.

Theo ông Phan Lâm - Trưởng ban Công tác Mặt trận xóm Xuân Phú, xã Tân Châu thì, thời gian đầu, một số người dân phản đối chủ yếu do chưa nắm đầy đủ thông tin về dự án nên nảy sinh tâm lý hoài nghi. "Ban đầu chỉ một số người chưa tin, muốn làm cho ra ngọn ngành nên đứng ra phản đối. Sau đó, thấy người này nói thì người khác nghe theo, dần dần kéo thêm nhiều người cùng tham gia", ông Lâm cho biết.

Cũng theo ông Lâm, khi chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng tăng cường đối thoại, cung cấp thông tin cụ thể về quy hoạch, nhiều người dân đã hiểu rõ bản chất sự việc, không còn tham gia tụ tập như trước.

Đến thời điểm hiện tại, điều mà nhiều người dân tại các xóm Xuân Sơn, Xuân Phú vẫn băn khoăn nhất là liệu chủ trương xây dựng lò hỏa táng tại khu vực núi Cao Sơn đã được dừng hẳn hay chưa. Bên cạnh đó, người dân cũng mong muốn các cơ quan chức năng sớm xử lý dứt điểm những sai phạm liên quan đến các mỏ đất, hay như việc chặt hạ cây thông trước đây để tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Đối với hoạt động khai thác đất tại các mỏ, đa số người dân cho biết, không phản đối nếu việc khai thác được thực hiện đúng quy định. Tuy nhiên, các đơn vị khai thác mỏ cần thực hiện nghiêm những cam kết đã đưa ra trước đây nhằm hạn chế ảnh hưởng đến cuộc sống của các hộ dân xung quanh. Cụ thể, các doanh nghiệp cần thường xuyên tưới nước, vệ sinh tuyến đường vận chuyển để giảm bụi, trồng cây xanh tạo cảnh quan, sớm hoàn thiện hệ thống điện chiếu sáng trên các tuyến đường có xe chở đất lưu thông. Đồng thời, việc khai thác và vận chuyển đất phải tuân thủ đúng khung giờ đã được quy định, không hoạt động vào thời điểm nghỉ trưa, ban đêm hoặc ngoài thời gian cho phép, qua đó bảo đảm môi trường sống, an toàn giao thông và thời gian nghỉ ngơi của người dân.

Đối thoại để tìm tiếng nói chung

Trao đổi với phóng viên, ông Ngô Thanh Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Tân Châu cho biết: Tân Châu nằm trong khu vực mở rộng Khu kinh tế Đông Nam với nhiều dự án đang triển khai nên nhu cầu đất san lấp của khu vực hiện rất lớn, địa phương ước tính còn thiếu khoảng 5 triệu m³ đất để phục vụ san lấp mặt bằng cho các dự án.

“

Hiện tại, nguồn đất san lấp không chỉ phục vụ dự án VSIP mà còn phục vụ các dự án trong Khu kinh tế Đông Nam và đường sắt tốc độ cao. Hai năm qua, nhiều đơn vị phải mua đất từ địa bàn khác, quãng đường vận chuyển xa khiến chi phí tăng khoảng 50.000 đồng mỗi mét khối...

Ông Ngô Thanh Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Tân Châu

Liên quan đến băn khoăn của người dân về việc xử lý những vi phạm của các mỏ đất của Công ty TNHH Hoàng Phúc và Công ty cổ phần Thiết bị Thiên Hoàng, theo ông Bình, các mỏ đất này được UBND tỉnh cấp phép từ năm 2022. Trước đây, trong quá trình vận hành khai thác, 2 chủ đầu tư mỏ đất chưa thực hiện đúng các quy định của pháp luật và có hành vi khai thác đất ra ngoài phạm vi cấp phép và ngoài phạm vi giao đất xảy ra trong các năm 2022 và năm 2024. Sự việc vi phạm đã được các cấp thẩm quyền kiểm tra, chỉ đạo và lập các hồ sơ xử lý theo trình tự, đúng quy định. Trong đó, Công ty cổ phần Thiết bị Thiên Hoàng đã bị xử phạt vi phạm hành chính 398.593.806 đồng, và Công ty TNHH Hoàng Phúc đã bị xử phạt hơn 1 tỷ đồng.

Ông Bình cũng cho biết, những vi phạm trước đây của các doanh nghiệp khai thác đất đã được xử lý. Khi các mỏ hoạt động trở lại, địa phương sẽ yêu cầu chủ đầu tư thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ môi trường như xây dựng bể rửa xe, tưới nước chống bụi, kiểm soát tải trọng phương tiện và chịu sự giám sát thường xuyên của chính quyền cùng các cơ quan chức năng.

Đối với những băn khoăn liên quan đến việc xây dựng tuyến đường, theo ông Bình, địa phương đã nhiều lần trả lời người dân, rằng dự án xây dựng cải tạo, nâng cấp tuyến đường giao thông nối từ đường tỉnh 536C đến khu vực nghĩa trang xóm Xuân Phú đã được Ban Thường vụ Đảng ủy thống nhất, do UBND xã Tân Châu làm chủ đầu tư; nguồn vốn thực hiện do Công ty TNHH VSIP Nghệ An, Công ty CP Thiết bị Thiên Hoàng và Công ty TNHH Hoàng Phúc tài trợ. Hiện nay đã hoàn thành các thủ tục pháp lý, đã phê duyệt lựa chọn nhà thầu thi công. Đây không chỉ là tuyến đường phục vụ khai thác khoáng sản mà còn phục vụ công tác phòng cháy chữa cháy rừng, quản lý bảo vệ rừng, đi lại của người dân và thăm viếng nghĩa trang.

Riêng việc cấp phép thăm dò 2 mỏ đất mới, đây là 2 mỏ đất mà Công ty TNHH VSIP Nghệ An đã được UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản từ tháng 6/2025. Trên cơ sở các văn bản và các quy định của pháp luật, UBND xã Tân Châu đã có văn bản gửi các hộ bị ảnh hưởng trong khu vực mỏ về kế hoạch khoan thăm dò địa chất của Công ty TNHH VSIP Nghệ An. Tuy nhiên, quá trình vận chuyển máy móc để khảo sát, khoan thăm dò đã bị người dân phản đối, ngăn cản.

Đồng thời, nhiều đối tượng tiếp cận gia đình những người có đất thuộc phạm vi quy hoạch 2 mỏ đất để gây áp lực, không cho các gia đình này phối hợp, ký bất kỳ hồ sơ gì liên quan đến việc khoan thăm dò, đo đạc, gây khó khăn trong công tác lập thủ tục bồi thường GPMB, thu hồi đất để thực hiện dự án.

Hiện tại, sau khi vấn đề người dân tụ tập dựng lán trại ngăn cản đã được xử lý, các nhà thầu đã bắt tay vào triển khai thi công tuyến đường vào khu vực mỏ trên núi Cao Sơn.

Thực tế cho thấy, những băn khoăn của người dân về môi trường là điều dễ hiểu và cần được lắng nghe. Việc hai doanh nghiệp từng vi phạm trong quá trình khai thác càng đòi hỏi công tác quản lý phải chặt chẽ hơn. Ngược lại, trong bối cảnh địa phương đang là vùng động lực phát triển của Khu kinh tế Đông Nam, nhu cầu vật liệu san lấp cho các dự án trọng điểm cũng là yêu cầu cấp thiết. Việc cơ quan điều tra khởi tố bị can đối với người bị xác định có hành vi vi phạm pháp luật là bước xử lý theo quy định. Song để giải quyết tận gốc vụ việc, điều quan trọng hơn vẫn là tăng cường đối thoại, công khai thông tin, kiểm soát chặt hoạt động khai thác khoáng sản và thực hiện nghiêm các cam kết về bảo vệ môi trường.

Chỉ khi những lo ngại chính đáng của người dân được giải đáp bằng hành động cụ thể, đồng thời, các dự án phát triển được triển khai đúng quy định, Tân Châu mới thực sự tháo gỡ được “nút thắt” đã kéo dài gần 2 năm qua, tạo sự đồng thuận để phát triển bền vững.

(Còn tiếp)

Tháo gỡ vướng mắc, tạo đồng thuận vì sự phát triển của Tân Châu - Bài cuối: Chung sức vì sự phát triển