Gen Z Nghệ An kể chuyện văn hóa bằng công nghệ
Ngày nay, nhiều bạn trẻ Nghệ An đang góp phần làm sống dậy các giá trị văn hóa dân tộc bằng những cách tiếp cận mới mẻ. Để từ đó, văn hóa truyền thống trở nên gần gũi hơn với đời sống hiện đại và tiếp tục được gìn giữ, phát huy...
Cầu nối giữa truyền thống và hiện đại
Cuối tháng 5 vừa qua, các thành viên triển khai dự án Craftverse - Kết nối tinh hoa, lan tỏa giá trị thủ công mỹ nghệ đã có 2 ngày đáng nhớ khi lần đầu tiên tham gia Hội chợ Đặc sản OCOP vùng miền Nghệ An, chào mừng Festival Du lịch Cửa Lò 2026.
Tại gian hàng của mình, các em đã giới thiệu và trưng bày nhiều sản phẩm thủ công được làm bởi các chị, các mẹ ở làng nghề thổ cẩm Hoa Tiến. Đó là những chiếc túi xách, ví, khăn, phụ kiện và đồ lưu niệm mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Thái, được tạo nên từ đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân cùng những hoa văn truyền thống độc đáo.
Bên cạnh đó, những chiếc đèn trang trí, túi xách hay lọ hoa nhỏ xinh được làm từ mây tre đan cũng thu hút khá nhiều khách tham quan, đặc biệt là các bạn trẻ yêu thích những sản phẩm thủ công thân thiện với môi trường và giàu giá trị văn hóa.
Trước khi tham gia hội chợ, trên trang Facebook của dự án, các thành viên đã chia sẻ nhiều kỳ vọng về việc mang đến một không gian trưng bày mang tinh thần kết nối giữa truyền thống và hiện đại. Với các em, mỗi sản phẩm không đơn thuần là một món đồ thủ công mà phía sau còn là một câu chuyện văn hóa được gửi gắm.
“Dùng công nghệ để kể chuyện văn hóa và quảng bá sản phẩm thủ công truyền thống” là mục tiêu đầu tiên mà dự án Craftverse – Kết nối tinh hoa, lan tỏa giá trị thủ công mỹ nghệ hướng tới. Ý tưởng ấy được khởi nguồn từ một nhóm bạn trẻ là học sinh, sinh viên quê Nghệ An đang học tập tại Vinh và Hà Nội, mang trong mình tình yêu với văn hóa quê hương và mong muốn góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống đang dần mai một.
Chia sẻ về động lực hình thành dự án, em Võ Uyển My, học sinh Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, trưởng nhóm dự án cho biết: Hiện nay, nhiều sản phẩm thủ công dù được làm ra với sự khéo léo, tinh xảo và chứa đựng những câu chuyện văn hóa đặc sắc, nhưng vẫn chưa thể tiếp cận rộng rãi với thị trường do hạn chế về truyền thông, xây dựng thương hiệu và kết nối với khách hàng trong môi trường số.
Là học sinh chuyên ngữ, lớn lên ở thành thị, My cho biết bản thân em và nhiều thành viên khác đều cảm thấy rất ngạc nhiên, thích thú khi lần đầu tiên được đến các làng nghề, tận mắt chứng kiến bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số dệt thổ cẩm hay làm các sản phẩm mây tre đan. Chính những trải nghiệm thực tế ấy đã giúp các em hiểu hơn về giá trị của nghề thủ công truyền thống cũng như những khó khăn mà các nghệ nhân đang đối mặt trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm.
Từ những câu chuyện được nghe, nhóm triển khai dự án mong muốn trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện đại. Theo đó, Craftverse xây dựng một showroom ảo 3D, cho phép người dùng “bước vào” các làng nghề Nghệ An thông qua không gian thực tế ảo. Mỗi sản phẩm được quét 3D chi tiết, đi kèm đầy đủ thông tin về nghệ nhân, quy trình chế tác, lịch sử làng nghề cùng các video 360 độ.
Không dừng lại ở đó, nhóm dự án còn đặt ra những mục tiêu dài hạn. Trong giai đoạn 2025 - 2027, Craftverse hướng tới số hóa 300 sản phẩm và 7 làng nghề tiêu biểu của Nghệ An, xây dựng thư viện số gồm 2.000 sản phẩm và 200 câu chuyện nghệ nhân. Xa hơn, các thành viên kỳ vọng mô hình này có thể được nhân rộng trên phạm vi cả nước, từng bước hình thành một “bản đồ số làng nghề Việt Nam”.
Ban đầu khi triển khai, chúng em chỉ nghĩ đến việc xây dựng Craftverse để tham gia các cuộc thi sáng tạo dành cho học sinh, sinh viên. Nhưng khi hành trình dự án dần hoàn thiện, chúng em hiểu hơn về giá trị văn hóa của các làng nghề Nghệ An và mong muốn được kết nối, đưa sản phẩm đến với nhiều hội chợ, triển lãm để quảng bá, lan tỏa tới người tiêu dùng.
Em Võ Uyển Mỹ - Trường THPT chuyên Phan Bội Châu
Lan tỏa và phát huy giá trị văn hóa
Từ những dự án số hóa làng nghề đến các sân khấu học đường, có thể thấy ngày càng nhiều người trẻ Nghệ An đang tìm cách kết nối với văn hóa dân tộc bằng tư duy sáng tạo của thế hệ mới. Chương trình “Văn học dân gian 2026” do học sinh Trường THPT chuyên Phan Bội Châu thực hiện vào cuối năm học này là một cái nhìn khá mới mẻ, mang màu sắc của Gen Z.
Theo đó, thay vì tiếp cận văn học dân gian như những kiến thức cần ghi nhớ, các em đã chủ động nghiên cứu, chuyển thể và sân khấu hóa các tác phẩm, truyền thuyết, làn điệu dân ca quen thuộc. Chính vì thế, dù vẫn là những bài hát quen thuộc như "Bèo dạt mây trôi”, "Giận mà thương", "Xúy Vân tự khúc"... nhưng nhờ sự kết hợp giữa chất liệu truyền thống với các hình thức biểu diễn hiện đại không chỉ tạo nên những tiết mục hấp dẫn mà còn góp phần khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc trong đời sống đương đại.
Cô giáo Chu Minh Anh Thơ - giáo viên Ngữ văn Trường THPT chuyên Phan Bội Châu chia sẻ rằng điều đáng quý nhất khi đồng hành cùng học sinh không nằm ở một đêm diễn thành công hay những tiết mục được đầu tư công phu, mà là quá trình các em chủ động tìm hiểu, khám phá và nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa truyền thống.
Chính trong hành trình ấy, các em nhận ra rằng văn học dân gian và các giá trị văn hóa dân tộc không hề xa vời hay cũ kỹ mà vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay, mang đến nhiều cảm hứng để thế hệ trẻ tiếp tục kế thừa và làm mới.
Cô giáo Chu Minh Anh Thơ - giáo viên Ngữ văn Trường THPT chuyên Phan Bội Châu
Tại Trường PTTH DTNT tỉnh, chỉ sau 5 năm hoạt động, Câu lạc bộ nghệ thuật dân tộc do đoàn trường thành lập đã không chỉ dừng lại trong quy mô của trường mà đã mở rộng tới với nhiều chương trình nghệ thuật ý nghĩa.
Lần đây nhất diễn ra vào giữa tháng 5, khi các thành viên của câu lạc bộ được tham gia biểu diễn chương trình nghệ thuật chào mừng “Tôi yêu Tổ quốc tôi-Chặng 1” do Trung ương Hội LHTN Việt Nam tổ chức tại Nghệ An. Trước đó, cũng có sự tham gia của câu lạc bộ và không ít chương trình câu lạc bộ được đi theo đặt hàng, hợp đồng.
Thời điểm tháng 4, tháng 5 năm nay, Bí thư đoàn trường cho biết, câu lạc bộ nhận được nhiều lời mời nhưng không thể sắp xếp được vì các em học sinh đang vào mùa ôn thi.
Trên thực tế, việc ngày càng có nhiều show diễn không phải là điều đến tự nhiên mà được câu lạc bộ nghệ thuật xây dựng một cách bài bản và đã xây dựng thành một “dự án khởi nghiệp”, từng đạt giải Nhì cấp tỉnh. Người triển khai là em Nguyễn Thị Hà Hân - Phó Chủ nhiệm câu lạc bộ và cũng là một người tham gia rất nhiều các hoạt động bảo tồn văn hóa ở trường và địa phương.
Hiện có khá nhiều đơn vị nhận dàn dựng các chương trình nghệ thuật nhưng số lượng đơn vị chuyên sâu về nghệ thuật dân tộc còn chưa nhiều. Trong khi đó chúng em lại có nhiều lợi thế như đây là mô hình hoạt động trong môi trường giáo dục nên đảm bảo tính ổn định. Thành viên của câu lạc bộ là học sinh đến từ nhiều dân tộc thiểu số khác nhau trên địa bàn tỉnh nên giàu bản sắc, am hiểu văn hóa và có khả năng thể hiện các tiết mục dân tộc một cách chân thực, sống động...
Em Nguyễn Thị Hà Hân - Trường PTTH DTNT tỉnh
Từ sự sáng tạo và năng động này, những thành viên đến từ Trường PTTH DTNT tỉnh tiếp tục được thỏa mãn niềm đam mê, lan tỏa giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc. Quan trọng hơn, các em đang mở ra một hướng tiếp cận mới, nơi giáo dục, bảo tồn văn hóa và giá trị kinh tế có thể song hành và phát huy hiệu quả.
