Giữ hồn Tết Việt giữa nhịp sống hiện đại
Để có thêm những góc nhìn đa chiều về Tết xứ Nghệ trong dòng chảy đời sống hiện đại, đồng thời gợi mở những hướng tiếp cận nhằm gìn giữ và tiếp nối các giá trị cốt lõi của Tết truyền thống trong sự vận động tất yếu của thời đại, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An có cuộc trò chuyện với 2 nhân vật. Đó là nhà nghiên cứu Đào Tam Tỉnh và chị Nguyễn Thị Huyền Thương - UV BCH Hội Sinh viên Việt Nam tỉnh.
.png)
Thanh Quỳnh (Thực hiện) / Trình bày: Hồng Toại • 25/01/2026
*****
Để có thêm những góc nhìn đa chiều về Tết xứ Nghệ trong dòng chảy đời sống hiện đại, đồng thời gợi mở những hướng tiếp cận nhằm gìn giữ và tiếp nối các giá trị cốt lõi của Tết truyền thống trong sự vận động tất yếu của thời đại, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An có cuộc trò chuyện với 2 nhân vật. Đó là nhà nghiên cứu Đào Tam Tỉnh và chị Nguyễn Thị Huyền Thương - Ủy viên BCH Hội Sinh viên Việt Nam tỉnh.
Nhà nghiên cứu Đào Tam Tỉnh - hiện là Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Nghệ An, Phó Chủ tịch Chi hội Di sản văn hóa cổ vật sông Lam (thuộc Hội Di sản văn hóa Việt Nam). Sinh viên Nguyễn Thị Huyền Thương là Ủy viên BCH Hội Sinh viên Việt Nam tỉnh, đại diện duy nhất của Nghệ An được Trung ương Đoàn trao Giải thưởng “Sao tháng Giêng” năm 2025.
Nhà nghiên cứu Đào Tam Tỉnh: Trước hết, cần khẳng định rằng, Tết Việt không đơn thuần là một mốc thời gian trong năm, mà là tổng hòa của những giá trị cốt lõi như sự đoàn tụ gia đình, đạo hiếu với tổ tiên, tính cộng đồng làng xã và tinh thần nhân văn, sẻ chia đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Những giá trị này đã ăn sâu vào đời sống tinh thần của người Việt, trở thành nếp sống và bản sắc văn hóa bền vững.
Thực tế cho thấy, trong nhiều gia đình, đặc biệt ở các vùng quê như xứ Nghệ, các giá trị truyền thống ấy vẫn đang được gìn giữ thông qua những thực hành quen thuộc của ngày Tết như sự sum vầy của các thế hệ, việc thăm hỏi, tri ân ông bà, cha mẹ, sự gắn kết họ hàng, làng xóm và duy trì các mối quan hệ tình nghĩa. Đây chính là không gian văn hóa nơi các giá trị Tết được tiếp nối một cách tự nhiên và bền bỉ.
Theo dòng chảy của thời đại, khi cuộc sống ngày càng ấm no, con người có điều kiện chăm lo cho Tết đầy đủ và tiện nghi hơn, song điều đó không đồng nghĩa với việc Tết bị mất đi các giá trị cốt lõi.
Mặc dù các yếu tố hình thức và vật chất trong dịp Tết hiện nay có xu hướng gia tăng, song theo tôi, đó chủ yếu là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội và mức sống ngày càng được nâng cao, và có thể xem như một “nét mới” của Tết trong bối cảnh hiện nay. Những yếu tố này phản ánh điều kiện sống và cách thức hưởng thụ của con người trong đời sống hiện đại, nhưng không phải là bản sắc hay những giá trị cốt lõi làm nên ý nghĩa văn hóa của Tết.
Sinh viên Nguyễn Thị Huyền Thương: Tôi cho rằng, các giá trị tinh thần cốt lõi của Tết vẫn đang được gìn giữ, đặc biệt trong giới trẻ. Từ thực tế nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của sinh viên, có thể thấy, mong muốn được trở về sum họp cùng gia đình trong dịp Tết vẫn là nhu cầu chung và rất rõ nét.
Từ tình cảm gắn bó với gia đình, quê hương, nhiều bạn trẻ cũng chủ động lan tỏa tinh thần sẻ chia thông qua các hoạt động tình nguyện, an sinh xã hội như “Tết sẻ chia”, chăm lo Tết cho người nghèo, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, tích cực hưởng ứng những phong trào mặc áo dài, góp phần lưu giữ và lan tỏa hình ảnh Tết truyền thống theo cách phù hợp với đời sống hôm nay.
Với người trẻ, việc vừa trân trọng các giá trị tinh thần truyền thống, vừa tiếp nhận những yếu tố mới của thời đại có thể được xem là biểu hiện của quá trình “hòa nhập nhưng không hòa tan” trong văn hóa Tết. Dù sống trong nhịp sống hiện đại nhiều biến động, phần lớn người trẻ vẫn ý thức gìn giữ “hồn Tết” - đó là sự ấm áp của tình thân, sự sum vầy và gắn kết giữa các thành viên trong gia đình, trong cộng đồng nơi mình sinh sống.
.png)
P.V: Trên góc độ nghiên cứu văn hóa, đặt trong hệ giá trị chung của Tết Việt, thì Tết xứ Nghệ có những nét bản sắc nào khác biệt? Trong đời sống hôm nay, những nét khác biệt ấy đang được gìn giữ, tiếp nối hay có sự biến đổi như thế nào?
Nhà nghiên cứu Đào Tam Tỉnh: Tết xứ Nghệ không tách rời những giá trị phổ quát như sum họp, đạo hiếu, tri ân tổ tiên, nhưng có những sắc thái riêng được hình thành và bồi đắp qua lịch sử lâu dài của một vùng đất nhiều gian khó.
Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, đời sống còn nhiều chắt chiu đã hun đúc nên lối sống tiết kiệm, mộc mạc, không phô trương hình thức, khiến Tết xứ Nghệ thiên về sự ấm cúng, bền chặt hơn là những biểu hiện hình thức bên ngoài.
Bên cạnh đó, Nghệ An là vùng đất có truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo lâu đời. Trong không gian Tết, mối quan hệ thầy - trò được đặc biệt coi trọng, thể hiện qua phong tục thăm thầy, chúc Tết thầy cô giáo cũ như một cách tri ân những người đã góp phần dẫn dắt, bồi dưỡng nhân cách và tri thức cho các thế hệ. Đây là nét văn hóa đặc sắc, phản ánh chiều sâu nhân văn của Tết xứ Nghệ, nơi việc “học làm người” được đặt ngang với học chữ.
Một nét đặc trưng nổi bật của Tết xứ Nghệ là sự coi trọng sâu sắc mối quan hệ dòng họ. Những ngày đầu năm không chỉ là dịp sum vầy, mà còn là thời điểm để con cháu thực hành đạo hiếu thông qua việc thăm hỏi, báo hiếu ông bà, cha mẹ, tưởng nhớ tổ tiên, tham gia các nghi lễ của dòng họ, qua đó duy trì trật tự gia phong, củng cố sự gắn kết huyết thống và ý thức về cội nguồn.
Trong đời sống hôm nay, các giá trị ấy không còn được thực hành nguyên trạng, nhưng về căn cốt vẫn được bảo lưu và tiếp nối; hình thức có thể thay đổi, song nội dung văn hóa và ý nghĩa cốt lõi vẫn được duy trì.
P.V: Chúng ta có nên chấp nhận những “phiên bản Tết mới” như “Tết gọn nhẹ”, “Tết du lịch”, “Tết số hóa”... như một xu thế tất yếu?
Nhà nghiên cứu Đào Tam Tỉnh: Không thể coi “Tết gọn nhẹ” hay “Tết du lịch” là một xu thế tất yếu theo nghĩa thay thế Tết cổ truyền. Mà đúng hơn, đó là những biểu hiện biến đổi nảy sinh từ quá trình vận động của xã hội hiện đại, từ sự phát triển kinh tế, khoa học - công nghệ và đặc biệt là từ nhu cầu, lối sống của lớp trẻ hôm nay.
Trước những thay đổi của đời sống, khi con cháu có nhu cầu trải nghiệm, du Xuân, khám phá danh lam thắng cảnh hay nghỉ ngơi sau 1 năm học tập, lao động nhiều áp lực, thì gia đình cũng cần có sự chia sẻ và điều chỉnh nhất định. Thực tế, nếu được định hướng đúng, việc du Xuân, tham quan di tích lịch sử, danh thắng văn hóa trong những ngày đầu năm còn có thể trở thành một hình thức giáo dục, giúp con cháu mở rộng hiểu biết, bồi dưỡng thêm tri thức về lịch sử, văn hóa dân tộc. Khi đó, cái mới không đối lập với cái cũ, mà bổ sung cho nhau, góp phần làm cho Tết cổ truyền tiếp tục được duy trì và lan tỏa trong bối cảnh hiện đại.
Tất nhiên, nếu có sự cân bằng, con cháu có dành sự quan tâm tới gia đình và tổ tiên trước khi tham gia các hoạt động du Xuân, du lịch thì sự đổi mới sẽ trở thành yếu tố bổ trợ chứ không làm mất đi căn cốt của Tết cổ truyền.
Bản thân những người lớn tuổi trong gia đình cũng cần có sự thay đổi về nhận thức: Vừa giữ vai trò giáo dục, răn dạy con cháu theo các giá trị truyền thống, vừa cần tâm lý, thấu hiểu và tạo điều kiện để thế hệ trẻ được đáp ứng những nhu cầu chính đáng của thời đại. Trong gia đình tôi, Tết vẫn được gìn giữ theo nếp cũ, nhưng khi con cháu có mong muốn đi du lịch, trải nghiệm, chúng tôi vẫn tạo điều kiện, miễn là không làm mất đi những nghi lễ và ý nghĩa căn bản của Tết.
Sinh viên Nguyễn Thị Huyền Thương: Ở góc nhìn của người trẻ, tôi cho rằng, những “phiên bản Tết mới” không nên bị nhìn nhận như sự lệch chuẩn của Tết truyền thống - mà là cách thế hệ trẻ đang thích nghi với nhịp sống hiện đại. Khi thời gian trở nên khan hiếm, áp lực học tập và công việc ngày càng lớn, nhu cầu đón Tết theo hướng gọn nhẹ hơn, linh hoạt hơn là một lựa chọn mang tính thực tế.
Tuy nhiên, sự khác biệt của người trẻ không nằm ở việc “rút gọn” Tết, mà ở cách tái sắp xếp các ưu tiên. Nhiều bạn trẻ vẫn coi trọng khoảnh khắc trở về, dành thời gian cho gia đình, nhưng đồng thời mong muốn có thêm những trải nghiệm mới như du Xuân, du lịch hay kết nối qua không gian số. Với họ, đó không phải là sự thay thế Tết truyền thống, mà là cách mở rộng không gian hưởng thụ Tết.
Tôi cho rằng, vấn đề không nằm ở việc có chấp nhận hay không các “phiên bản Tết mới”, mà là cách chúng ta định hướng và lựa chọn. Khi người trẻ ý thức được đâu là những giá trị không thể đánh đổi, và chủ động giữ gìn chúng trong các hình thức đón Tết mới, thì sự đổi thay ấy không làm Tết phai nhạt, mà ngược lại, giúp Tết tiếp tục hiện diện một cách sống động trong đời sống đương đại.
Nhà nghiên cứu Đào Tam Tỉnh: Tôi nghĩ Tết sẽ tiếp tục vận động theo hướng đa dạng hóa các hình thái. Bên cạnh Tết cổ truyền âm lịch, một hình thái Tết mang tính hiện đại gắn với Tết Dương lịch và các lễ hội quốc tế như Noel sẽ ngày càng hiện diện rõ nét hơn, trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của người dân.
Xu hướng này xuất phát từ quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, khi con người ngày càng mang tư cách của những “công dân toàn cầu”, có nhiều cơ hội giao lưu, tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau, đặc biệt là văn hóa phương Tây. Với lớp trẻ, sự tiếp nhận các giá trị văn hóa mới, nhu cầu đổi mới cách hưởng thụ đời sống tinh thần là điều tất yếu trong bối cảnh hiện đại.
Nếu được tiếp nhận một cách có chọn lọc, những yếu tố mới ấy không chỉ mang lại niềm vui, mà còn làm giàu thêm không gian văn hóa, tinh thần của xã hội đương đại, trong đó Tết cổ truyền vẫn giữ vai trò là trụ cột giá trị và điểm tựa bản sắc.
Còn theo tôi, để Tết tiếp tục giữ được sức sống trong đời sống hiện đại, cần chú trọng khôi phục và gia tăng các hoạt động văn hóa truyền thống mang tính cộng đồng. Trước đây, khi tôi sinh ra và lớn lên tại khu vực Lê Mao (TP. Vinh cũ), mỗi dịp Tết đến, không gian đô thị vẫn còn hiện diện nhiều sinh hoạt văn hóa dân gian như chơi cờ người, tham gia trò chơi dân gian, chợ Tết cùng những hoạt động vui xuân mang tính cộng đồng, tạo nên không khí Tết đậm đà bản sắc. Ngày nay, cùng với quá trình đô thị hóa nhanh, những không gian và sinh hoạt ấy đang dần thu hẹp, khiến Tết ở đô thị phần nào trở nên đơn lẻ, thiên về sinh hoạt gia đình hoặc cá nhân.
Vì vậy, cần có sự quan tâm đầu tư, tổ chức lại các không gian văn hóa công cộng trong dịp Tết, khuyến khích các hoạt động văn hóa truyền thống, trò chơi dân gian, sinh hoạt cộng đồng phù hợp với bối cảnh đô thị.
Bên cạnh đó, việc truyền dạy giá trị Tết không nên chỉ dừng ở lý thuyết hay khẩu hiệu, mà cần thông qua trải nghiệm thực hành như gói bánh, kể chuyện Tết xưa, tìm hiểu phong tục địa phương, tham gia các hoạt động cộng đồng trước và trong Tết. Khi các thế hệ, đặc biệt là người trẻ, được “sống trong không gian Tết” thay vì chỉ “nghỉ Tết”, các giá trị truyền thống sẽ được tiếp nhận tự nhiên hơn.
Sinh viên Nguyễn Thị Huyền Thương: Theo tôi cần trao quyền chủ động cho người trẻ trong không gian Tết. Thay vì chỉ là người “tham dự”, người trẻ nên được khuyến khích tham gia tổ chức các hoạt động Tết trong gia đình, dòng họ và cộng đồng như: Chuẩn bị mâm cỗ theo cách mới, đề xuất các hoạt động chung đầu năm, hoặc đảm nhận vai trò kết nối các thế hệ. Khi được tham gia với vai trò chủ thể, người trẻ sẽ cảm nhận rõ hơn trách nhiệm gìn giữ Tết, thay vì xem Tết là di sản của thế hệ trước.
Ngoài ra, đừng đặt nặng Tết là chuỗi nghi lễ xã hội. Trong bối cảnh áp lực học tập, việc làm và cạnh tranh ngày càng lớn, Tết có thể được điều chỉnh để tạo không gian nghỉ ngơi thực sự cho người trẻ: Giảm tiệc tùng kéo dài, hạn chế rượu bia, tăng các hoạt động mang tính thư giãn, trò chuyện, gắn kết.
Cuối cùng, tôi cho rằng, không phải mọi tập quán cũ đều cần giữ nguyên một cách khiên cưỡng, và không phải thay đổi nào cũng là đánh mất truyền thống. Khi biết chọn lọc và làm mới những gì phù hợp, Tết sẽ hiện diện một cách sống động trong đời sống của các thế hệ mai sau!
