Giữ màu xanh môi trường từ những việc làm nhỏ

Từ rác thải đến giá trị xanh

Những ngày cuối tháng 5, giữa cái nắng đầu Hè, các hội viên Chi hội Phụ nữ khối 12 Hà Huy Tập (phường Vinh Phú) lại tập trung phân loại chai nhựa, vỏ lon, giấy vụn sau đợt thu gom rác tái chế. Đây là hoạt động định kỳ của chi hội nhằm thực hiện cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an”. Không chỉ góp phần giảm lượng rác thải ra môi trường, số tiền thu được còn được đưa vào Quỹ “Biến rác thành tiền” để hỗ trợ hội viên có hoàn cảnh khó khăn.

Những bao phế liệu được gom lại ở khối 12 Hà Huy Tập không chỉ mang ý nghĩa gây quỹ hỗ trợ hội viên khó khăn. Đằng sau đó là sự thay đổi trong nhận thức về bảo vệ môi trường đang diễn ra ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh. Với hơn 704.000 hội viên, các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ Nghệ An đang trở thành cầu nối đưa các thông điệp sống xanh đến từng gia đình, từng khu dân cư.

Từ những việc nhỏ như giữ gìn nhà cửa sạch sẽ, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng 1 lần hay phân loại rác tại nguồn, ý thức bảo vệ môi trường từng bước được hình thành và lan tỏa. Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an” chính là nền tảng để các hoạt động ấy đi vào cuộc sống, biến những tiêu chí tưởng như đơn giản thành những hành động cụ thể trong mỗi gia đình.

Tại xã Đô Lương, hàng nghìn hộ gia đình đã chủ động sử dụng chế phẩm vi sinh để xử lý rác hữu cơ từ nhà bếp và phụ phẩm nông nghiệp. Thức ăn thừa, rau củ hỏng, lá cây hay phụ phẩm sau thu hoạch không còn bị đổ bỏ tùy tiện mà được ủ thành phân bón hữu cơ phục vụ sản xuất.

Cách làm này không chỉ giảm đáng kể lượng rác phát sinh mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp thân thiện với môi trường, hạn chế sử dụng phân bón hóa học.

Không dừng lại trong phạm vi gia đình, các hoạt động bảo vệ môi trường còn được mở rộng ra từng tuyến đường, ngõ phố, khu dân cư. Phong trào ngày “Chủ nhật xanh” đã trở thành hoạt động thường xuyên tại nhiều địa phương. Hình ảnh những hội viên phụ nữ cùng nhau phát quang bụi rậm, quét dọn vệ sinh, thu gom rác thải hay chăm sóc các tuyến đường hoa đã trở nên quen thuộc.

Nhiều mô hình sáng tạo được triển khai, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn và đô thị. Điển hình như phường Tây Hiếu, mô hình “Ngõ phố sạch, đẹp, gia đình văn minh” đã biến những bức tường cũ kỹ thành các bức tranh bích họa sinh động, truyền tải thông điệp về nếp sống văn hóa và ý thức bảo vệ môi trường.

Hay như ở xã Châu Hồng, công trình “Hàng cau xanh” tạo nên những tuyến đường xanh mát, góp phần chỉnh trang cảnh quan nông thôn. Nhiều địa phương khác xây dựng các tuyến đường hoa, đường cờ, đường điện, vừa tạo điểm nhấn cảnh quan vừa nâng cao ý thức cộng đồng trong gìn giữ môi trường sống.

Không dừng lại ở việc làm sạch môi trường, nhiều nơi còn tìm cách biến rác thải thành nguồn lực phục vụ an sinh xã hội. Từ những chai nhựa, vỏ lon, giấy vụn được thu gom hằng ngày, hơn 700 mô hình “Biến rác thành việc có ích”, “Biến rác thành quà tặng” đã được xây dựng trên địa bàn tỉnh.

Sau khi phân loại và bán phế liệu, nhiều địa phương thu được từ 30-35 triệu đồng mỗi năm để mua thẻ bảo hiểm y tế cho hội viên khó khăn, trao học bổng cho học sinh nghèo, hỗ trợ cây, con giống giúp phụ nữ phát triển sinh kế. Giá trị mà những mô hình này mang lại không chỉ nằm ở số tiền thu được mà còn ở sự thay đổi trong nhận thức, là minh chứng cho việc bảo vệ môi trường hoàn toàn có thể bắt đầu từ những hành động rất gần gũi trong cuộc sống hằng ngày.

Chung tay giữ sạch biển quê hương

Trong khi những mô hình bảo vệ môi trường tại khu dân cư đang góp phần thay đổi diện mạo nhiều làng quê, phố phường, thì ở vùng ven biển, cuộc chiến với rác thải nhựa vẫn đặt ra không ít thách thức. Đây cũng là một trong những vấn đề được quan tâm trong Tuần lễ "Biển và Hải đảo Việt Nam" năm 2026, khi bảo vệ môi trường biển được xác định là điều kiện quan trọng để phát triển kinh tế biển xanh và bền vững.

Những năm gần đây, cùng với sự gia tăng các hoạt động khai thác, nuôi trồng thủy sản và dịch vụ du lịch biển, lượng rác thải phát sinh trên biển cũng ngày càng lớn. Từ chai nhựa, túi ni lông, hộp xốp đến các loại ngư cụ hư hỏng, nếu không được thu gom, xử lý đúng cách sẽ trở thành gánh nặng đối với hệ sinh thái biển. Những người trực tiếp cảm nhận rõ nhất thực trạng ấy chính là ngư dân.

Trong mỗi chuyến vươn khơi, ngoài cá tôm, không ít lần các tàu cá còn kéo lên những mẻ lưới lẫn đầy rác thải. Rác mắc vào ngư cụ, quấn chân vịt tàu thuyền, làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến an toàn khai thác. Về lâu dài, ô nhiễm môi trường biển còn khiến môi trường sống của nhiều loài thủy sản bị thu hẹp, tác động trực tiếp đến nguồn lợi hải sản và sinh kế của ngư dân.

Nhận thức rõ những hệ lụy đó, nhiều ngư dân ở phường Cửa Lò đã chủ động thay đổi thói quen trong quá trình khai thác thủy sản. Nếu trước đây, vỏ lon, chai nhựa, túi ni lông sau khi sử dụng thường bị thải bỏ xuống biển thì nay nhiều tàu cá đã thực hiện phân loại rác ngay trên tàu, thu gom các loại phế liệu để đưa vào bờ xử lý sau mỗi chuyến biển.

Là người có hơn 30 năm gắn bó với biển, ông Phùng Bá Thu, ngư dân phường Cửa Lò cho biết, đã có thời gian không ít ngư dân nghĩ rằng, biển rộng lớn nên vài chai nhựa hay túi bóng bị vứt xuống nước cũng không ảnh hưởng nhiều. Thế nhưng, sau nhiều năm chứng kiến rác thải xuất hiện ngày càng dày đặc trên ngư trường, mắc vào lưới, quấn chân vịt tàu thuyền và dạt vào bờ thành từng mảng lớn, ông cùng các thuyền viên đã thay đổi cách ứng xử với biển.

Trên các chuyến biển kéo dài từ 7-10 ngày, rác hữu cơ được để riêng, còn vỏ lon, chai nhựa, túi ni lông được thu gom vào các bao chứa để đưa vào bờ. “Biển là nơi nuôi sống ngư dân nên giữ biển sạch cũng chính là giữ sinh kế của mình”, ông Thu chia sẻ.

Từ những thay đổi ban đầu ấy, mô hình “Thu gom rác thải rắn từ biển về bờ” cùng phong trào “Phế liệu giữ lại, không thải ra biển, vào bờ đổi tiền, ủng hộ người nghèo” đã được triển khai tại nhiều địa phương ven biển. Không chỉ góp phần giảm lượng rác thải nhựa phát tán ra môi trường, những mô hình này còn tạo nguồn quỹ hỗ trợ các trường hợp khó khăn, qua đó lan tỏa tinh thần trách nhiệm của cộng đồng ngư dân đối với biển cả.

Ông Hoàng Văn Thắng - Chủ tịch Hội Nông dân phường Cửa Lò cho biết, Hội hiện duy trì hiệu quả phong trào "Ngày Chủ nhật xanh”, tích cực tham gia các chiến dịch làm sạch biển, vận động hội viên sản xuất sạch, hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng 1 lần và tiếp tục nhân rộng mô hình ngư dân đưa rác về bờ.

Theo ông Thắng, mỗi hành động nhỏ như thu gom rác trên tàu, bỏ rác đúng nơi quy định hay tham gia vệ sinh bờ biển đều góp phần hình thành ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng, từ đó tạo nên sức mạnh chung trong gìn giữ biển xanh.

Song hành với các hoạt động trên biển là nhiều phong trào bảo vệ môi trường được triển khai thường xuyên trên bờ. Các đợt ra quân làm sạch biển, thu gom rác thải ven bờ, vệ sinh khu vực cảng cá, cửa lạch được Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên, Bộ đội Biên phòng cùng người dân địa phương duy trì định kỳ. Những hoạt động ấy không chỉ góp phần cải thiện cảnh quan môi trường mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về việc hạn chế rác thải nhựa và bảo vệ tài nguyên biển.

Những hoạt động ấy càng có ý nghĩa khi Nghệ An là địa phương đăng cai chuỗi sự kiện Tuần lễ "Biển và Hải đảo Việt Nam" năm 2026 với chủ đề “Thúc đẩy phát triển kinh tế biển xanh bền vững: Từ thể chế đến hành động”. Bên cạnh các diễn đàn, hội thảo hay hoạt động xúc tiến kinh tế biển, thông điệp xuyên suốt của sự kiện là bảo vệ tài nguyên, môi trường biển phải trở thành hành động thường xuyên của toàn xã hội.

Từ những ngõ phố xanh trong khu dân cư đến những con tàu lặng lẽ thu gom rác ngoài khơi, hành trình bảo vệ môi trường ở Nghệ An đang được viết nên bằng những việc làm bình dị. Mỗi chiếc chai nhựa được bỏ đúng nơi quy định, mỗi tuyến đường được giữ gìn sạch, đẹp hay mỗi bao phế liệu được mang từ biển vào bờ đều góp thêm một mảng màu xanh cho cuộc sống.