Giữ "thước" thẳng để giữ kỷ luật, giữ niềm tin

Chủ động từ sớm để ngăn ngừa vi phạm

Người cán bộ kiểm tra cầm trong tay một chiếc “thước” đặc biệt, bằng chiếc thước ấy, họ xem xét đúng - sai, xác định trách nhiệm, kiến nghị xử lý khuyết điểm, vi phạm của tổ chức đảng và đảng viên. Có những kết luận liên quan trực tiếp đến uy tín, danh dự, thậm chí quá trình công tác của một cán bộ. Vì vậy, một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng rất đáng suy ngẫm: Nếu chiếc thước bị lệch thì ai là người nhận ra? Trước hết phải là người đang cầm nó.

“Thước” của người cán bộ kiểm tra không chỉ là quy định, quy trình và căn cứ pháp lý, đó còn là bản lĩnh, sự công tâm, liêm chính, kiến thức, kinh nghiệm và phương pháp. Thiếu công tâm, nhận định dễ bị cảm tính chi phối; thiếu bản lĩnh có thể bị tác động bởi quan hệ, quyền lực hoặc lợi ích; thiếu kiến thức có thể nhìn thấy hiện tượng nhưng chưa nhận ra bản chất; thiếu phương pháp có thể xác định chưa đúng trách nhiệm, mức độ và nguyên nhân. Vì thế, phẩm chất của người cán bộ kiểm tra không phải yêu cầu đứng ngoài nghiệp vụ mà chính là một phần tạo nên chất lượng của nghiệp vụ.

Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 7/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát; tăng cường kiểm soát quyền lực, chủ động nắm tình hình, phòng ngừa từ sớm, từ xa, đồng thời phát hiện và bảo vệ những nhân tố tích cực, cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Điều đó đòi hỏi người làm kiểm tra không chỉ có chiếc “thước” thẳng mà còn phải đủ chuẩn, đủ nhạy để nhận diện những độ lệch khi mới xuất hiện.

Một trong những chuyển biến đáng chú ý hiện nay là công tác kiểm tra, giám sát đang chuyển từ tư duy “xem xét khi việc đã xảy ra” sang chủ động nắm tình hình, giám sát thường xuyên, nhận diện nguy cơ và kịp thời chấn chỉnh. Giá trị của kiểm tra vì thế không chỉ nằm ở việc phát hiện, xử lý một vi phạm mà còn ở khả năng ngăn ngừa để vi phạm không xảy ra.

Thực tiễn ở Nghệ An cho thấy phương thức này đang được triển khai ngày càng rõ. Ngay từ đầu năm 2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã tổ chức 14 đoàn giám sát chuyên đề về những nhiệm vụ trọng tâm như thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, khắc phục thiên tai, triển khai các chương trình, dự án trọng điểm; đồng thời tổ chức 13 đoàn giám sát về thực hiện các nghị quyết, chương trình hành động và xây dựng, thực hiện quy chế của cấp ủy. Sau giám sát, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành 6 chỉ thị nhằm tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện.

Năm 2025, 9 tháng đầu năm 2026, Ủy ban Kiểm tra các cấp ở Nghệ An đã kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đối với 47 tổ chức đảng và 89 đảng viên, trong đó có 53 lượt đảng viên là cấp ủy viên các cấp; kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng đối với 1.698 tổ chức đảng. Thi hành kỷ luật 5 tổ chức đảng và 158 đảng viên, trong đó có 64 đảng viên là cấp ủy viên.

Nhưng những con số về kiểm tra, xử lý chỉ phản ánh một phần kết quả, điều quan trọng hơn là sau kiểm tra, khuyết điểm được nhận diện và sửa chữa, nguy cơ được cảnh báo, kỷ luật được giữ nghiêm và tổ chức đảng hoạt động tốt hơn.

Muốn vậy, người cán bộ kiểm tra phải biết phân biệt giữa dấu hiệu và kết luận. Một phản ánh chưa phải là một kết luận; một biểu hiện bất thường chưa đồng nghĩa với vi phạm. Có những vụ việc ban đầu tưởng như đã rõ, nhưng khi đối chiếu hồ sơ, mốc thời gian, quy định và nghe nhiều phía, bản chất lại có thể khác với nhận định ban đầu. Khi ấy, điều khó nhất đôi khi không phải là đọc thêm một tập tài liệu mà là dám xem lại chính suy nghĩ của mình.

Mục đích của kiểm tra không phải để chứng minh người kiểm tra đã đúng ngay từ đầu, mà là đi đến gần nhất với sự thật, xác định đúng bản chất, đúng trách nhiệm, đúng mức độ và đúng nguyên nhân. Vì thế, người làm kiểm tra phải biết thắng định kiến, cảm tính, cái tôi, sự nể nang và tâm lý ngại va chạm. Trước khi hỏi “ai đúng, ai sai?”, cần biết hỏi: “Còn điều gì mình chưa biết?”.

Công tâm cũng không có nghĩa là chỉ “không thiên vị”, mà công tâm là nhìn một sự việc trong đầy đủ hoàn cảnh nhưng vẫn giữ nguyên tắc, có tình không có nghĩa là bỏ qua cái sai; nghiêm cũng không đồng nghĩa với quy chụp. Người cán bộ kiểm tra phải phân biệt đâu là sự tùy tiện, vụ lợi; đâu là hạn chế trong quá trình thực hiện một nhiệm vụ mới, khó; đâu là trách nhiệm cá nhân và đâu là bất cập của cơ chế cần kiến nghị sửa đổi.

Đây là yêu cầu càng trở nên rõ nét trong quá trình thực hiện những nhiệm vụ mới, tổ chức bộ máy mới và các cơ chế quản lý mới. Một quyết định nếu tách khỏi thời điểm pháp lý, điều kiện thực hiện và thẩm quyền cụ thể có thể dẫn đến cách nhìn khác. Một hạn chế có thể xuất phát từ chủ quan, nhưng cũng có thể liên quan đến quy định chồng chéo hoặc những vấn đề khách quan. Vì vậy, kết luận kiểm tra có sức thuyết phục không chỉ bởi viện dẫn đúng quy định, mà bởi cả quá trình kiểm chứng tài liệu, đặt sự việc đúng bối cảnh, cá thể hóa trách nhiệm và làm rõ nguyên nhân.

Người kiểm tra cũng phải được kiểm tra

Công tác kiểm tra, giám sát gắn với quyền xem xét, đánh giá, kết luận và kiến nghị xử lý đối với tổ chức đảng, đảng viên. Nếu kiểm tra là một công cụ để kiểm soát quyền lực thì quyền lực của chính người làm công tác kiểm tra cũng phải được kiểm soát. Quy định số 131-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng đặt ra yêu cầu rõ ràng về vấn đề này.

Quy định, quy trình và sự giám sát của tổ chức là những hàng rào cần thiết. Nhưng có một tầng kiểm soát không quy định nào có thể thay thế hoàn toàn: Sự tự kiểm soát từ bên trong mỗi cán bộ. Đó là liêm chính nghề nghiệp, là biết giữ khoảng cách trước những quan hệ có thể tác động đến công việc, biết từ chối những tác động không phù hợp, chấp nhận va chạm để bảo vệ sự thật và nguyên tắc.

Một tổ chức muốn trong sạch cần những người dám kiểm tra. Nhưng để hoạt động kiểm tra thực sự trong sạch, cần những người dám kiểm tra chính mình.

Ở Nghệ An, yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ kiểm tra đang được đặt song song với đổi mới phương thức hoạt động. Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy được xác định là cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng; đồng thời nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng.

Năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026, ngành Kiểm tra Đảng Nghệ An phối hợp, tổ chức 5 lớp tập huấn bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến để hướng dẫn quản lý, khai thác, sử dụng các phần mềm cho cán bộ, công chức cơ quan Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy và ủy ban kiểm tra các đảng ủy trực thuộc Tỉnh ủy; 4 lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật của Đảng cho 1.250 cán bộ là thường trực cấp ủy và cán bộ làm công tác kiểm tra trong toàn tỉnh; cử 77 cán bộ làm công tác kiểm tra tham gia lớp nghiệp vụ cơ bản và nghiệp vụ nâng cao tại UBKT Trung ương. Nội dung bồi dưỡng tập trung vào nghiệp vụ kiểm tra, giám sát, công tác nắm tình hình, giám sát thường xuyên, kiểm soát tài sản, thu nhập và chuyển đổi số. Đây không chỉ là việc nâng cao kiến thức mà còn cho thấy sự chuyển đổi trong tư duy hoạt động của ngành Kiểm tra Đảng.

“Kiểm tra trên dữ liệu, giám sát trên dữ liệu” đang trở thành hướng đi mới. Dữ liệu được kết nối và khai thác đúng có thể giúp nhận diện một nhiệm vụ liên tục chậm tiến độ, một dạng khuyết điểm lặp lại hay những dấu hiệu bất thường xuất hiện qua nhiều thời điểm. Công nghệ có thể giúp chiếc “thước” tinh hơn, nhưng không thể thay thế người cầm thước. Dữ liệu có thể chỉ ra điểm bất thường nhưng không tự xác định động cơ; hệ thống có thể cảnh báo rủi ro nhưng không thể thay người cán bộ cân nhắc chứng cứ, hoàn cảnh và nguyên tắc để đưa ra kết luận.

Vì thế, càng nhiều dữ liệu càng đòi hỏi sự tỉnh táo. Một chỉ dấu bất thường không đồng nghĩa với một kết luận vi phạm. Công nghệ có thể hỗ trợ nghiệp vụ, nhưng không thể làm người cán bộ tự nhiên trở nên công tâm hơn. Điều đó vẫn bắt đầu từ rèn mình.

Rèn mình còn thể hiện ở những việc tưởng như rất nhỏ: Thái độ khi nghe ý kiến trái với nhận định của mình; sự cẩn trọng trước một chi tiết có thể ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của một con người; việc giữ kín thông tin chưa được phép công bố; hay đọc lại một hồ sơ thêm một lần vì vẫn còn một điểm chưa thật yên tâm. Những điều ấy có thể không xuất hiện trong báo cáo, nhưng góp phần quyết định một kết luận có đáng tin hay không.

Sau mỗi cuộc kiểm tra là những trang hồ sơ được khép lại. Nhưng phía sau đó có thể là uy tín của một tổ chức đảng, danh dự và sự nghiệp của một cán bộ, một khuyết điểm được kịp thời uốn nắn hoặc một vi phạm phải được xử lý nghiêm minh. Vì vậy, hiệu quả của công tác kiểm tra không thể chỉ đo bằng số cuộc kiểm tra hay số trường hợp bị xử lý. Có cuộc kiểm tra có giá trị vì phát hiện vi phạm; cũng có cuộc kiểm tra có giá trị hơn bởi ngăn được một khuyết điểm trước khi trở thành vi phạm. Có kết luận để giữ nghiêm kỷ luật, nhưng cũng có kết luận cần thiết để khẳng định một phản ánh không có căn cứ, bảo vệ người bị phản ánh và bảo vệ cái đúng.

Trong quá trình xây dựng, chỉnh đốn Đảng, yêu cầu giữ nghiêm kỷ luật luôn đi cùng yêu cầu bảo vệ cái đúng, khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Muốn làm được điều đó, người cán bộ kiểm tra phải đủ bản lĩnh để không nể nang, né tránh nhưng cũng không định kiến; kiên quyết với sai phạm nhưng không cực đoan với con người; giữ nghiêm nguyên tắc nhưng biết nhìn nhận đầy đủ hoàn cảnh và thực tiễn.

Cuối cùng, câu hỏi đặt ra với người làm công tác kiểm tra vẫn là: “Chiếc thước mình đang cầm đã thật sự thẳng chưa?” Thẳng trước quan hệ, lợi ích, sức ép và cả định kiến của chính mình. Nhưng thẳng thôi chưa đủ; chiếc thước ấy còn phải chuẩn về kiến thức, chắc về nghiệp vụ và sát với thực tiễn.

Bởi người cán bộ kiểm tra không chỉ chịu trách nhiệm về điều mình phát hiện, mà còn chịu trách nhiệm về sự công bằng trong cách nhìn nhận một con người, một tổ chức và một sự việc. Rèn mình để “thước” thẳng vì thế không chỉ là yêu cầu của đạo đức nghề nghiệp. Đó còn là một cách kiểm soát quyền lực từ bên trong, bảo vệ sự nghiêm minh của kỷ luật Đảng bằng chính sự liêm chính của người thực thi kỷ luật. Muốn soi người, trước hết phải biết soi mình; muốn giữ kỷ cương, trước hết phải biết giữ mình. Và muốn chiếc thước đo được lòng người, trước hết chiếc thước ấy phải thẳng trong chính tay người cầm nó./.